دلار ۲۶۰ هزار تومان؛ ارز نداریم یا ارزها برنمی‌گردد؟

گروه اقتصادی دلار به محدوده ۲۶۰ هزار تومان رسیده، اما قبل از متهم کردن تتر، دلال و مردم باید یک عدد رسمی را روی میز گذاشت: ۸۱ میلیارد دلار تخلف واقعی در بازگشت ارز صادراتی از سال ۱۳۹۷. حالا سؤال این است؛ کشوری که سالانه ده‌ها میلیارد دلار نفت، میعانات، فرآورده، محصولات پتروشیمی، فولاد و سایر کالاها صادر می‌کند، در کدام حلقه کنترل ارز خود را از دست داده است؟
به گزارش بولتن نیوز، دیگر وقت آن رسیده صورت مسئله بازار ارز عوض شود.
مسئله دلار را از کف خیابان جمع کنید؛ سراغ منشأ ارز بروید.
سال‌هاست هر وقت دلار بالا می‌رود، انگشت اتهام به سمت دلال، صرافی، کانال‌های تلگرامی و حالا تتر می‌رود.
اما این بار یک عدد را خود بانک مرکزی اعلام کرده است:
۸۱ میلیارد دلار!
بانک مرکزی اعلام کرده میزان «تخلف واقعی در بازگشت ارز صادراتی» از سال ۱۳۹۷ تاکنون ۸۱ میلیارد دلار بوده است. البته بانک مرکزی تأکید کرده همه تفاوت‌های آماری به معنای گم‌شدن ارز نیست و بخشی از ارز از مسیرهایی مانند واردات بدون انتقال ارز وارد اقتصاد شده است.
بسیار خوب.
پس صورت‌حسابش را منتشر کنید.
۸۱ میلیارد دلار مربوط به چه کسانی و چه بخش‌هایی است؟
چه مقدار وصول شده اما به چرخه رسمی برنگشته؟
چه مقدار اصلاً وصول نشده؟
چه مقدار صرف واردات شده؟
چه مقدار رفع تعهد شده؟
و چه مقدار هنوز بلاتکلیف است؟
غول‌های ارزی کجای این معادله‌اند؟
بررسی صورت‌های مالی شرکت ملی نفت، پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها و داده‌های صادراتی یک نکته مهم را نشان می‌دهد:

بیشتر بخوانید:

منبع اصلی ارز ایران کف خیابان نیست.
نفت خام، میعانات و فرآورده‌های نفتی در یک سو و پتروشیمی، فولاد و دیگر صادرکنندگان بزرگ در سوی دیگر قرار دارند.
طبق آمار منتشرشده از داده‌های بانک مرکزی، ارزش صادرات نفتی ایران در سال ۱۴۰۳ حدود ۶۷ میلیارد دلار برآورد شده است.
بررسی صورت‌های مالی و داده‌های صادراتی مورد بررسی بولتن نیوز نیز نشان می‌دهد در یک دوره بلندمدت، ظرفیت صادراتی کشور سالانه در مقیاس ده‌ها میلیارد دلار بوده است.
پس سؤال روشن است:
این حجم ارز چگونه مدیریت می‌شود که بازار غیررسمی می‌تواند ریال را تا این اندازه تحت فشار قرار دهد؟
۱۵ میلیارد دلار برای سفره مردم؛ ۸۱ میلیارد دلار تخلف واقعی
نیاز سالانه کشور برای واردات کالاهای اساسی، دارو و اقلام ضروری در محدوده‌ای به‌مراتب پایین‌تر از کل ظرفیت صادراتی کشور قرار دارد و برای کالاهای اساسی عموماً ارقامی در حوالی ۱۳ تا ۱۵ میلیارد دلار مطرح شده است.
حالا فقط دو عدد را کنار هم قرار دهید:
حدود ۱۵ میلیارد دلار؛ نیاز سالانه کالاهای اساسی
۸۱ میلیارد دلار؛ تخلف واقعی در بازگشت ارز صادراتی از سال ۱۳۹۷
این مقایسه به معنای آن نیست که تمام درآمد صادراتی کشور باید صرف کالاهای اساسی شود. ایران برای مواد اولیه، ماشین‌آلات، تجهیزات، خدمات و سایر نیازهای اقتصادی نیز ده‌ها میلیارد دلار ارز لازم دارد.
اما یک چیز روشن است:
۸۱ میلیارد دلار عددی نیست که بتوان از کنار آن عبور کرد و بعد تمام علت جهش دلار را در تتر و کف خیابان جست‌وجو کرد.
آدرس را اشتباه ندهید
محدود کردن معاملات شبانه تتر شاید لازم باشد.
عرضه اسکناس شاید لازم باشد.
افزایش سقف خرید ارز شاید لازم باشد.
مقابله با معاملات غیرقانونی هم وظیفه دستگاه‌های مسئول است.
اما هیچ‌کدام جای پاسخ درباره ده‌ها میلیارد دلار ارز صادراتی را نمی‌گیرد.
وقتی دلار به محدوده ۲۶۰ هزار تومان می‌رسد، اولین سؤال سیاست‌گذار نباید فقط این باشد که «در بازار آزاد چه خبر است؟»
باید پرسید:
در حساب ارز صادراتی کشور چه خبر است؟
اگر ارز برگشته، عددش را اعلام کنید.
اگر صرف واردات شده، مقدارش را اعلام کنید.
اگر برنگشته، بگویید مربوط به کدام بخش‌هاست.
اگر وصول نشده، علتش را توضیح دهید.
و اگر تعهدات ارزی همچنان باز است، رقم دقیق آن را منتشر کنید.
صورت‌حساب ارزی کشور را روی میز بگذارید
بانک مرکزی، وزارت نفت، شرکت ملی نفت، گمرک، وزارت اقتصاد و دستگاه‌های نظارتی باید بتوانند یک جدول روشن در برابر افکار عمومی قرار دهند:
چقدر صادر کردیم؟

چقدر ارز وصول شد؟

چقدر برگشت؟

چقدر رفع تعهد شد؟

چقدر صرف واردات شد؟

و چقدر هنوز برنگشته است؟
تا این اعداد کنار هم قرار نگیرند، مبارزه با بازار غیررسمی تنها بخشی از مسئله را هدف گرفته است.
دلار ۲۶۰ هزار تومانی شاید معلول باشد

تتر می‌تواند بر انتظارات اثر بگذارد.
درهم می‌تواند سیگنال بدهد.
تحولات سیاسی می‌تواند بازار را ملتهب کند.
نقدینگی و تورم نیز قطعاً در ارزش ریال مؤثرند.
اما پشت همه اینها یک سؤال بنیادی باقی می‌ماند:
ارز حاصل از صادرات ایران کجاست و چگونه به اقتصاد برمی‌گردد؟
بولتن نیوز در ادامه پرونده «دفاع از ریال» این زنجیره را دنبال خواهد کرد؛ از بشکه نفت و محموله پتروشیمی تا حساب ارزی، رفع تعهد و نهایتاً بازار ارز.
برای پیدا کردن علت دلار ۲۶۰ هزار تومانی شاید وقت آن رسیده باشد به‌جای شمردن دلارهای دست مردم، دلارهای صادرات ایران را بشماریم.
۸۱ میلیارد دلار، عدد کوچکی نیست که بتوان صورت مسئله را از کنار آن عبور داد.