معیشت به مثابه گروگان؛ وقتی «نرمش» با گلوله‌های اقتصادی به سمت مردم نشانه می‌رود
گروه سیاسی جمله‌ای که این روزها در فضای رسانه‌ای ایران دست‌به‌دست می‌شود، نه یک لغزش زبانی، بلکه اعترافی ساختاری است: «شش ماه تا یک سال معیشت مردم را گروگان بگیریم تا به مذاکره با ترامپ برسیم.» این عبارت، که به عنوان نقل قول مستقیم از بهزاد نبوی، مشاور رئیس‌جمهور، بیان شده، یک پرسش بنیادین را پیش می‌کشد: از چه زمانی «مردم» در محاسبات استراتژیک برخی نخبگان، از «صاحبان» کشور به «ابزار فشار» بر طرف خارجی تبدیل شدند؟
آنچه گفته شد و آنچه فهمیده شد
به گزارش بولتن نیوز ،در روزهای اخیر، کانال‌های تلگرامی و صفحات اینستاگرامی منتسب به جریان انقلابی، جمله‌ای را منتشر کردند که در آن بهزاد نبوی، چهره کهنه‌کار اصلاحات و مشاور مسعود پزشکیان، ظاهراً خطاب به رئیس‌جمهور گفته است که باید «شش ماه تا یک سال معیشت مردم را گروگان گرفت» تا «بساط معامله با ترامپ جور شود». این نقل قول را باید عنون نمادی از «سندِ نیتِ لیبرال‌های داخلی برای فشار بر مردم» دانست.
واقعیت امر اما لایه‌های پیچیده‌تری دارد. در مصاحبه‌ای که خبرآنلاین در اسفند ۱۴۰۳ با نبوی منتشر کرد، او صریحاً می‌گوید: «وضع اقتصادی کشور بدتر از آن است که بتوانیم سه سال دیگر منتظر شویم» و پیشنهاد می‌کند که دولت «مانند کارهای اول جنگ» عمل کند و «سهمیه‌بندی کالاهای اساسی» را در دستور کار قرار دهد. او در همان مصاحبه تأکید می‌کند که «مسئله اصلی مردم معیشت است» و اگر دولت بخواهد ادامه دهد، باید این مسائل را برطرف کند.
تفاوت میان «تأمین حداقل معیشت» و «گروگان گرفتن معیشت» در ظاهر یک تفاوت زبانی است، اما در جوهر، تفاوتی در موضعِ اخلاقیِ گوینده نسبت به شهروند ایجاد می‌کند. در یک روایت، مردم سوژه‌هایی هستند که باید نانشان تأمین شود تا کشور اداره شود؛ در روایت دیگر، تحملِ گرسنگی و فشار آن‌ها، اهرمِ فشاری است که دست دیپلمات را در برابر حریف خارجی پر می‌کند. جمله‌ای که به نبوی نسبت داده شد، منطق درونیِ نسخه‌ای را افشا می‌کند که در آن، رنجِ قابل تحملِ شهروند، به مثابه یک «منبع» یا «ابزار» در معادلات قدرت تلقی می‌شود.
کالایی‌شدنِ درد: معیشت به عنوان «اهرم»
اگر بپذیریم که معنای دقیق سخنان نبوی «ایجاد شرایطی برای اجبار نظام به مذاکره از طریق مدیریتِ زمان و فشار» بوده است، آنگاه با یک نظریه سیاسیِ صریح روبرو هستیم: دولت می‌تواند و باید «ظرفیت تحمل» مردم را به عنوان یک متغیر در تابع مطلوبیتِ دیپلماتیک خود لحاظ کند. در این منطق، سفره خانوار، قیمت دلار و قدرت خرید کارگر، نه واقعیت‌هایی زیسته که کرامت انسانی را می‌سازند، بلکه «کارت‌هایی» هستند که در بازی بزرگ‌تر رو می‌شوند یا رو نمی‌شوند.
این رویکرد، در سطح نظری، یادآور همان «اقتصاد سیاسیِ فشار» است که در سال‌های اخیر، هم توسط منتقدان تحریم‌های آمریکا و هم توسط تحلیلگران داخلی، به عنوان سازوکاری برای «به خیابان کشاندن مردم» و ایجاد تغییر سیاسی توصیف شده است. اکنون اما، همین سازوکار، این بار نه از سوی واشنگتن، بلکه از درونِ ساختار قدرت ایران و توسط کسی که خود را «مشاور» رئیس‌جمهور می‌داند، به عنوان یک تاکتیک مذاکره‌ای مشروع پیشنهاد می‌شود.
اعداد، وزنِ «گروگان» را نشان می‌دهند
«گروگان گرفتن معیشت» در سطح تحلیل، یک استعاره است؛ اما در سطح زندگی روزمره، اعدادی دردناک دارد. برآوردها نشان می‌دهد خط فقر برای یک خانوار چهارنفره در ایران از مرز ۵۵ میلیون تومان در ماه عبور کرده است، در حالی که متوسط دستمزد ماهانه در همان دوره حدود ۱۷ میلیون تومان گزارش شده است. نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه در برخی مقاطع به حدود ۸۳.۹ درصد رسیده، یعنی هزینه تأمین یک سبد کالای مشابه، نسبت به سال قبل نزدیک به دو برابر شده است. در چنین شرایطی، هر ماه «تأخیر» در رسیدن به میز مذاکره، برای یک خانواده کارگری یعنی فرو رفتن بیشتر در بدهی، حذف پروتئین از سبد غذایی، یا ترک تحصیل فرزند.
منطقِ «شش ماه تا یک سال گروگان گرفتن معیشت»، دقیقاً بر روی همین فاصله میان تاب‌آوریِ نخبگان و شکنندگیِ سفره‌ها حساب باز می‌کند. کسی که در تهرانِ شمالی نشسته و از «استراتژی مذاکره» سخن می‌گوید، احتمالاً هرگز مجبور نیست بین خرید دارو و پرداخت اجاره، یکی را انتخاب کند. این همان نکته‌ای است که منتقدانِ جمله مورد بحث بر آن انگشت می‌گذارند: هزینه «صبر استراتژیک» را همیشه کسانی می‌پردازند که در اتاق تصمیم‌گیری حضور ندارند.
پارادوکس مردی که «گروگان» را می‌شناسد
طنز تلخ ماجرا در زندگی‌نامه گوینده این سخنان نهفته است. بهزاد نبوی، در آغاز انقلاب و در جریان بحران گروگان‌گیری سفارت آمریکا، به عنوان معاون اجرایی نخست‌وزیر، مسئولیت مذاکرات الجزایر با طرف آمریکایی بر سر آزادی گروگان‌های آمریکایی را بر عهده داشت. او کسی است که از نزدیک با پیچیدگی‌های یک «معامله بر سر گروگان‌ها» آشناست: با محاسبه ارزش دلاری هر گروگان، با فشار افکار عمومی، و با این پرسش که چه کسی حق دارد درباره سرنوشت انسانی که در بند است، تصمیم بگیرد.
چهار دهه بعد، همان چهره، نسخه‌ای از همان منطق را این بار نه برای آزادی گروگان، بلکه برای به گروگان گرفتنِ ملت خود تجویز می‌کند. این تقارن، تصادفی نیست. نشان می‌دهد که در بخشی از فرهنگ سیاسیِ اصلاح‌طلبان «مردم» هنوز به مثابه یک «متغیر» در نظر گرفته می‌شوند، نه به مثابه «صاحبان حق». گروگان‌گیری، در این ذهنیت، یک «تاکتیک» است؛ تفاوت فقط در این است که این بار، گروگان‌ها شهروندان همان کشوری هستند که قرار است آزادشان کند.
چه کسی حق دارد برای «تحملِ مردم» تصمیم بگیرد؟
جمله «شش ماه تا یک سال معیشت را گروگان بگیریم» یک زخمِ زبانی را باز کرده است که سال‌ها زیر پوستِ گفتمان «مقاومت» و «تدبیر» پنهان مانده بود. این جمله می‌پرسد: آیا «مردم» در این کشور، موضوعِ سیاست هستند یا ابزارِ آن؟ آیا رنج آن‌ها یک «واقعیتِ انسانی» است که باید فوراً تسکین یابد، یا یک «منبعِ استراتژیک» که می‌توان آن را مدیریت، زمان‌بندی و در نهایت، به میز مذاکره برد؟
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
