دلار ۲۵۰ هزار تومانی؛ تله‌ای برای شکست دلار؟ / نشانه‌هایی که از بازگشت قدرت ریال خبر می‌دهد

گروه اقتصادی همه نگاه‌ها به بالا رفتن قیمت دلار دوخته شده، اما شاید مهم‌ترین اتفاق بازار جای دیگری در حال رخ دادن باشد؛ جایی که حجم بزرگی از ریال، در قیمت‌های بسیار بالا از دست خریداران ارز خارج می‌شود. حال اگر بخشی از افزایش قیمت ناشی از سفته‌بازی و تقاضای احتیاطی باشد و همزمان منابع ارزی خارج از چرخه به بازار بازگردد، آیا همین دلار گران می‌تواند به نقطه آسیب‌پذیری سفته‌بازان و فرصتی برای بازگشت قدرت ریال تبدیل شود؟
به گزارش بولتن نیوز، بازار ارز این روزها یک تصویر تقریباً یک‌طرفه به جامعه ارائه می‌کند: دلار بالا می‌رود و بسیاری تصور می‌کنند این حرکت پایانی ندارد.
اما کافی است به جای قیمت دلار، برای چند دقیقه مسیر حرکت ریال را دنبال کنیم.
وقتی یک خریدار در قیمت ۲۵۰ هزار تومان یک دلار می‌خرد، ۲۵۰ هزار تومان از منابع ریالی خود را تحویل می‌دهد.
اگر یک میلیارد دلار در چنین سطح قیمتی معامله شود، معادل حدود ۲۵۰ هزار میلیارد تومان ریال در سمت مقابل معامله قرار می‌گیرد.
دو میلیارد دلار یعنی حدود ۵۰۰ هزار میلیارد تومان.
اعداد بسیار بزرگ‌اند.
پس سؤال بولتن نیوز این است:
این حجم ریال کجا می‌رود؟
روی دیگر دلار گران
معمولاً وقتی دلار گران می‌شود همه درباره ارزش دلار صحبت می‌کنند.
اما هر معامله دو طرف دارد.

بیشتر بخوانید:

یک نفر دلار می‌گیرد و طرف دیگر ریال می‌گیرد.
هرچه نرخ دلار بالاتر باشد، برای خرید مقدار مشخصی ارز، ریال بیشتری باید پرداخت شود.
بنابراین اگر بخش قابل‌توجهی از تقاضای موجود، سفته‌بازانه یا احتیاطی باشد، افزایش نرخ می‌تواند حجم بیشتری از منابع ریالی همین تقاضا را جذب کند.
و اینجاست که ماجرا جالب می‌شود.
چه اتفاقی می‌افتد اگر پس از جذب این ریال‌ها، سمت عرضه ارز تقویت شود؟
بانک مرکزی یک کلمه مهم گفته است: سفته‌بازی
مقامات ارزی بانک مرکزی طی روزهای اخیر صراحتاً از نقش سفته‌بازی و تقاضای احتیاطی در بازار ارز سخن گفته‌اند.
همزمان بانک مرکزی استفاده از تسهیلات بانکی برای خرید ارز، طلا و رمزارز را محدود کرده و نسبت به هدایت منابع بانکی به فعالیت‌های سفته‌بازانه هشدار داده است.
این یعنی حداقل بخشی از تقاضای موجود در بازار، الزاماً تقاضای تجاری و مصرفی نیست.
و اگر چنین باشد، بخشی از قیمت نیز می‌تواند به انتظارات وابسته باشد.
انتظاراتی که همان‌طور که قیمت را بالا می‌برند، قادرند در جهت عکس هم حرکت کنند.
۸۱ میلیارد دلار؛ عددی که معادله را تغییر می‌دهد
در سوی دیگر بازار، مسئله ارزهای صادراتی قرار دارد.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مسئولان بانک مرکزی، رقم عدم ایفای تعهدات ارزی صادراتی از سال ۱۳۹۷ تاکنون حدود ۸۱ میلیارد دلار عنوان شده است.
البته این رقم را نباید معادل ۸۱ میلیارد دلار ارز آماده ورود فوری به بازار دانست.
اما حتی بازگشت بخشی از این منابع می‌تواند اهمیت داشته باشد.
حالا دو طرف معادله را کنار یکدیگر بگذاریم:
ریال‌های سنگینی که در قیمت‌های بالا وارد بازار ارز شده‌اند؛
و
منابع ارزی قابل‌توجهی که سیاستگذار در تلاش برای بازگرداندن آنها به چرخه رسمی است.
این دو خط اگر در نقطه‌ای به یکدیگر برسند، نتیجه الزاماً ادامه همان روندی نیست که امروز بازار تجربه می‌کند.
سفته‌باز روی چه چیزی شرط بسته است؟
کسی که امروز در نرخ‌های بالا دلار می‌خرد، عملاً روی یک فرض سرمایه‌گذاری می‌کند:
فردا خریدار دیگری حاضر خواهد بود دلار را گران‌تر از او بخرد.
اما اگر عرضه افزایش پیدا کند چه؟
اگر بخشی از ارز صادراتی برگردد چه؟
اگر تقاضای احتیاطی کاهش یابد چه؟
و مهم‌تر از همه، اگر انتظارات بازار تغییر کند چه؟
در اولین کاهش جدی، بخشی از خریداران کوتاه‌مدت ممکن است برای حفظ سرمایه خود فروشنده شوند.
فروش بیشتر می‌تواند قیمت را پایین‌تر ببرد.
کاهش بیشتر نیز فروشندگان تازه‌ای ایجاد می‌کند.
یعنی همان موتور انتظاراتی که امروز به افزایش قیمت کمک می‌کند، بالقوه قادر است در جهت عکس علیه دلار عمل کند.
سال ۱۳۹۷ یک هشدار دارد
بازار ایران قبلاً چنین شرایطی را تجربه کرده است.
در التهاب ارزی سال ۱۳۹۷ نرخ دلار در فضای شدید انتظاری تا محدوده ۱۸ تا ۱۹ هزار تومان بالا رفت؛ اما پس از تغییر شرایط، بازار شاهد کاهش قابل‌توجه نرخ بود و در مقاطعی قیمت به حوالی نصف اوج رسید.
این سابقه به معنای تکرار همان میزان کاهش نیست.
اما یک گزاره را زیر سؤال می‌برد:

«دلار همیشه بالا می‌رود.»
خیر؛ تاریخ بازار ارز ایران چنین تضمینی نمی‌دهد.
شاید دلار گران خودش بخشی از تله باشد
این گزارش نمی‌گوید بانک مرکزی عمداً قیمت دلار را بالا برده است.
برای چنین ادعایی سندی در دست نیست.
اما یک فرضیه اقتصادی جدی قابل بررسی است:
قیمت‌های بسیار بالا می‌توانند حجم عظیمی از ریال تقاضای سفته‌بازانه را جذب کنند؛ و اگر پس از آن عرضه ارز افزایش پیدا کند، موقعیت سفته‌بازان می‌تواند به‌شدت آسیب‌پذیر شود.
در این صورت اتفاق جالبی رخ می‌دهد.
افرادی که امروز برای فرار از ریال به سمت دلار رفته‌اند، ممکن است برای جلوگیری از زیان مجبور شوند همان دلار را بفروشند و دوباره ریال بخرند.
و این دقیقاً نقطه‌ای است که جهت بازی تغییر می‌کند.
ریال را زود از میدان خارج نکنید
بولتن نیوز بارها درباره ضرورت دفاع واقعی از ارزش پول ملی نوشته است.
این دفاع با شعار اتفاق نمی‌افتد.
بازگرداندن ارز صادراتی، افزایش عرضه واقعی، کنترل منابع سفته‌بازی، انضباط پولی و ایجاد اعتماد اقتصادی لازم است.
اما در سوی دیگر جامعه نیز باید یک تصور غلط شکسته شود:
خرید دلار در هر قیمتی، سود تضمین‌شده نیست.
دلار ۲۵۰ هزار تومانی فقط یک قیمت نیست.
برای کسی که در این سطح وارد بازار می‌شود، یک ریسک ۲۵۰ هزار تومانی برای هر دلار نیز هست.
و اگر بخشی از عواملی که قیمت را بالا برده‌اند تغییر کند، ممکن است همان کسانی که امروز ریال را با عجله می‌فروشند، فردا برای پس‌گرفتن آن عجله کنند.
آن وقت سؤال بازار دیگر این نخواهد بود که:
«دلار تا کجا بالا می‌رود؟»
سؤال می‌تواند کاملاً برعکس شود:
«چه کسی دلار گران را از آخرین خریدار خواهد خرید؟»