قاچاق سوخت؛ آدرس غلط ندهید، رد ماجرا را در مبادی رسمی جست‌وجو کنید

گروه انرژی: اعلام کشف بیش از ۴ میلیارد مترمکعب سوخت قاچاق در دو سال گذشته از سوی معاون حقوقی ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، اگرچه در ظاهر از تشدید برخوردها حکایت دارد، اما پرسش مهم‌تری را پیش روی افکار عمومی قرار می‌دهد؛ چگونه با وجود این حجم از کشفیات، قاچاق سوخت همچنان با قدرت ادامه دارد؟ پاسخ این پرسش را باید نه در مرزها و نه در فعالیت قاچاقچیان خرده‌پا، بلکه در زنجیره تأمین و مبادی اصلی خروج فرآورده‌های نفتی جست‌وجو کرد؛ جایی که به باور بسیاری از کارشناسان، نظارت مؤثر بر آن با چالش‌های جدی روبه‌رو است.

به گزارش بولتن نیوز، معاون حقوقی ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز در گفت‌وگویی با صداوسیما اعلام کرده است که در دو سال گذشته بیش از ۴ میلیارد مترمکعب سوخت قاچاق کشف شده؛ رقمی که به گفته وی نسبت به سال‌های گذشته پنج برابر افزایش یافته است. اما سؤال اساسی اینجاست؛ آیا افزایش کشفیات به معنای موفقیت در مهار قاچاق است یا نشانه‌ای از آنکه شبکه‌های قاچاق با ابعادی گسترده‌تر از گذشته همچنان در حال فعالیت هستند؟

واقعیت آن است که سال‌هاست نگاه‌ها به سمت خودروهای حامل سوخت، قاچاقچیان خرده‌پا و عوامل انتهایی زنجیره معطوف شده است؛ در حالی که چنین حجمی از قاچاق بدون دسترسی به منابع عمده تأمین، اساساً امکان شکل‌گیری ندارد. هیچ شبکه قاچاقی با چند خودرو و چند دلال محلی قادر به جابه‌جایی میلیون‌ها لیتر سوخت در روز نیست.

سؤال اصلی؛ سوخت از کجا خارج می‌شود؟

نقطه‌ای که کمتر درباره آن سخن گفته می‌شود، پالایشگاه‌ها و مسیرهای اصلی توزیع فرآورده‌های نفتی است. اگر قرار باشد روزانه میلیون‌ها لیتر سوخت از چرخه رسمی خارج شود، افکار عمومی حق دارد بداند این حجم از سوخت از کدام مبادی تأمین می‌شود و چه سازوکارهایی بر فرآیند تولید، تحویل، حمل، فروش و تسویه مالی آن نظارت می‌کنند.

منتقدان معتقدند تا زمانی که زنجیره تولید و توزیع سوخت به‌صورت شفاف و قابل رصد در معرض نظارت مستمر قرار نگیرد، مبارزه با قاچاق به جای آنکه متوجه سرچشمه‌ها باشد، درگیر حلقه‌های انتهایی باقی خواهد ماند. از همین رو ضرورت دارد فرآیندهای مربوط به تحویل خوراک، تولید، فروش فرآورده، تسویه مالی و حسابرسی پالایشگاه‌ها با دقت و شفافیت بیشتری مورد بررسی نهادهای مسئول قرار گیرد.

آمار کشفیات، پاسخ ابهامات نیست

از سوی دیگر، استمرار کشف محموله‌های بزرگ سوخت در مرزهای زمینی و دریایی نیز این پرسش را تقویت می‌کند که شبکه‌های قاچاق چگونه به چنین حجم عظیمی از فرآورده‌های نفتی دسترسی پیدا می‌کنند. روشن است که قاچاق سازمان‌یافته با اتکا به چند وانت، نیسان یا خودروهای شخصی شکل نمی‌گیرد. این شبکه‌ها برای ادامه فعالیت خود نیازمند منابع پایدار تأمین سوخت، زیرساخت حمل‌ونقل و شبکه‌ای گسترده از واسطه‌ها هستند.

بیشتر بخوانید:

بنابراین اگر هدف، مقابله واقعی با قاچاق سوخت است، تمرکز صرف بر دستگیری قاچاقچیان خرده‌پا نمی‌تواند راهگشا باشد. برخورد با حلقه‌های پایانی زنجیره بدون شفاف‌سازی حلقه‌های ابتدایی، تنها باعث می‌شود عاملان اصلی در حاشیه امن باقی بمانند و افکار عمومی نیز از پاسخ به پرسش اصلی محروم بماند.

هیأت منصفه افکار عمومی منتظر پاسخ است

اکنون افکار عمومی از ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز و سایر دستگاه‌های مسئول یک پاسخ روشن می‌خواهد؛ منشأ تأمین و خروج این حجم عظیم سوخت کجاست؟ مردم بیش از آنکه به آمار کشفیات نیاز داشته باشند، خواهان شناسایی و معرفی گلوگاه‌هایی هستند که امکان شکل‌گیری چنین قاچاق گسترده‌ای را فراهم می‌کنند. مبارزه مؤثر با قاچاق زمانی معنا پیدا می‌کند که نور نظارت بر سرچشمه‌ها تابیده شود؛ جایی که سوخت از چرخه رسمی منحرف می‌شود، نه صرفاً در نقطه‌ای که محموله‌ای در مرز کشف و توقیف می‌شود.