توافق ژنو؛ چارچوب راهبردی جدید در مناسبات ایران و ایالات متحده

گروه بین الملل: تحولات اخیر در مذاکرات ژنو حاکی از ارائه یک بسته جامع هسته‌ای–اقتصادی از سوی جمهوری اسلامی ایران به ایالات متحده است؛ بسته‌ای که به‌نظر می‌رسد در پاسخ به یک مطالبه تاریخی واشنگتن و در چارچوب تعیین‌شده از سوی مقام معظم رهبری طراحی شده و می‌تواند نقطه عطفی در روابط دو کشور پس از بیش از چهار دهه تلقی شود.

۱. ماهیت پیشنهاد ایران و چارچوب راهبردی مذاکرات

به گزارش بولتن نیوز ،پیشنهاد ارائه‌شده از سوی ایران، یک بسته یکپارچه هسته‌ای و اقتصادی است که در بطن خود حامل یک اصل بنیادین است:
هرگونه توافق پایدار، باید واجد ضمانت حقوقی و تصویب کنگره ایالات متحده باشد.
این اصل، که به‌عنوان خط‌مشی کلان نظام جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات تعیین شده، مستقیماً در برابر درخواست دولت دونالد ترامپ قرار دارد؛ درخواستی که هدف آن ثبت توافق به‌عنوان یک دستاورد تاریخی و بی‌سابقه در سیاست خارجی آمریکا است.
۲. محاسبات سیاسی دولت ترامپ

بر اساس اطلاعات موجود، ترامپ از طریق جرد کوشنر به مقامات ایرانی پیام داده است که تمایل دارد این توافق پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا نهایی شود.
دلیل این شتاب، اکثریت جمهوری‌خواهان در هر دو نهاد:
مجلس نمایندگان ایالات متحده
سنای ایالات متحده
است؛ شرایطی که به ترامپ امکان می‌دهد توافق را به‌عنوان یک مصوبه رسمی کنگره و «توافق نهایی و دائمی با ایران» به ثبت برساند؛ امری که هیچ‌یک از روسای‌جمهور پیشین آمریکا به آن دست نیافته‌اند.
۳. مقایسه با برجام و توافق‌نامه مودت

حتی دولت باراک اوباما با وجود دستیابی به توافق برجام، نتوانست آن را از مسیر کنگره عبور دهد. در نتیجه، برجام هرگز به وزن حقوقی توافق‌نامه‌های ماندگاری همچون:
عهدنامه مودت ۱۹۵۵
نرسید. دولت ترامپ اکنون در پی آن است که توافق جدید، جایگاهی هم‌تراز یا مکمل آن توافق تاریخی پیدا کند.
۴. بُعد اقتصادی؛ معامله‌ای به ارزش هزار میلیارد دلار

دولت آمریکا در نظر دارد این تفاهم را نه‌تنها به‌عنوان پیروزی سیاسی، بلکه به‌مثابه بزرگ‌ترین دستاورد اقتصادی خود معرفی کند. برآوردها از بسته‌های اقتصادی مورد مذاکره شامل موارد زیر است:
هوانوردی: بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار
بخش نفت و انرژی: حدود ۱۵۰ میلیارد دلار
ساخت‌وساز و تجهیزات پزشکی: نزدیک به ۱۰۰ میلیارد دلار
همکاری‌های پولی و مالی: در مجموع، دستیابی به رقمی در حدود ۱۰۰۰ میلیارد دلار
این ارقام، ظرفیت ارائه توافق به افکار عمومی آمریکا به‌عنوان موفقیتی کم‌سابقه در ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی را فراهم می‌کند.
۵. اهداف فرادستی؛ از سیاست داخلی تا صلح بین‌المللی
در کنار منافع اقتصادی، ترامپ در پی آن است که:
توافق با ایران را به‌عنوان گامی در مسیر صلح معرفی کند؛
از آن به‌عنوان اهرمی برای حل منازعات داخلی با دموکرات‌ها بهره ببرد؛
و حتی زمینه طرح موضوع دریافت جایزه صلح نوبل را فراهم سازد.
این اهداف، همگی در چارچوب رقابت‌های انتخاباتی و تلاش جمهوری‌خواهان برای تثبیت موقعیت خود در انتخابات آینده ریاست‌جمهوری آمریکا قابل تحلیل است.
۶. جدول زمانی پیش‌بینی‌شده
بر اساس شواهد موجود:
چارچوب پیشنهادی نظام جمهوری اسلامی ایران تا پایان ماه مارس به جمع‌بندی نهایی می‌رسد؛
و روند تصویب توافق در کنگره آمریکا در ماه‌های آوریل و می دنبال خواهد شد؛
با هدف تبدیل توافق به قانون الزام‌آور در ساختار حقوقی ایالات متحده.