از انفجار معاملات سیمان تا رکوردشکنی بازارهای مالی؛ بورس کالا چگونه به نبض اقتصاد ایران تبدیل شد؟

گروه اقتصادی: بورس کالای ایران در هفته منتهی به ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ یکی از پرخبرترین و پرترافیک‌ترین هفته‌های خود را پشت سر گذاشت؛ هفته‌ای که در آن از یک سو تالارهای فیزیکی شاهد عرضه و معامله میلیون‌ها تن کالا بودند و از سوی دیگر بازارهای مالی و مشتقه نیز رکوردهای قابل توجهی را ثبت کردند. نگاهی به آمارهای منتشر شده نشان می‌دهد بورس کالا بیش از هر زمان دیگری به محل اصلی کشف قیمت، تأمین مالی و تنظیم بازار در بخش‌های مختلف اقتصاد کشور تبدیل شده است.

آغاز هفته با رونق تالار صادراتی

به گزارش بولتن نیوزنخستین روز معاملاتی هفته، شنبه ۲۳ خرداد، با عرضه بیش از ۴۳۳ هزار تن انواع کالا آغاز شد. بخش مهمی از این عرضه‌ها مربوط به محصولات صنعتی، معدنی، پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی بود. در پایان معاملات همان روز نیز بیش از ۱۳۸ هزار تن محصول مورد دادوستد قرار گرفت که تالار صادراتی سهم عمده‌ای از معاملات را به خود اختصاص داد.

اهمیت این موضوع از آن جهت است که در شرایط محدودیت‌های تجاری و تحریم‌های بین‌المللی، تالار صادراتی بورس کالا به یکی از معدود مسیرهای شفاف صادراتی کشور تبدیل شده و می‌تواند نقش مهمی در ارزآوری و کاهش ریسک معاملات ایفا کند.

یکشنبه؛ روز بزرگ سیمان و سنگ‌آهن

اما نقطه اوج هفته را باید در معاملات روز یکشنبه ۲۴ خرداد جست‌وجو کرد. براساس آمار رسمی بورس کالا، در این روز بیش از ۲ میلیون و ۱۸۳ هزار تن انواع کالا برای عرضه روی تابلو رفت و تمرکز اصلی عرضه‌ها بر بازار سیمان و سنگ‌آهن قرار داشت. در پایان روز نیز بیش از یک میلیون و ۴۸۲ هزار تن کالا معامله شد که از این میزان، حدود ۸۰۲ هزار تن مربوط به معاملات سیمان بود. این حجم از معاملات سیمان چند پیام مهم دارد:

نخست آنکه همچنان بورس کالا مهم‌ترین مرجع کشف قیمت سیمان در کشور است.

دوم اینکه بخش ساختمان و پروژه‌های عمرانی کشور علی‌رغم رکود عمومی اقتصاد همچنان تقاضای قابل توجهی برای این محصول دارند.

و سوم اینکه سیاست عرضه مستمر در بورس کالا توانسته تا حد زیادی از شکل‌گیری بازارهای غیرشفاف و واسطه‌گری گسترده در این حوزه جلوگیری کند.

دوشنبه؛ تداوم عرضه‌های سنگین

در روز ۲۵ خرداد نیز بورس کالا میزبان عرضه بیش از ۵۰۴ هزار تن انواع محصول بود و بار دیگر تالار صادراتی در صدر عرضه‌ها قرار گرفت. کارشناسان معتقدند استمرار عرضه‌های سنگین در حوزه فولاد، سنگ‌آهن، محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از تولیدکنندگان بزرگ کشور، بورس کالا را به عنوان بستر اصلی فروش خود پذیرفته‌اند. این موضوع از منظر حکمرانی اقتصادی اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا هرچه سهم معاملات رسمی افزایش یابد، امکان رانت، قیمت‌سازی و معاملات غیرشفاف کاهش پیدا می‌کند.

جهش بازارهای مالی و مشتقه

اگرچه حجم معاملات فیزیکی توجه بسیاری را به خود جلب کرد، اما شاید مهم‌ترین تحول هفته در بازارهای مالی بورس کالا رخ داد. گزارش‌های منتشرشده در ۲۷ خرداد نشان می‌دهد ارزش بازار مالی و مشتقه بورس کالا به حدود ۱۲.۷ همت رسیده است؛ عددی که نشان‌دهنده رشد قابل توجه استقبال سرمایه‌گذاران از ابزارهای نوین مالی است.

همچنین ارزش معاملات صندوق‌های طلا به حدود ۱۰ همت رسید و بازار نقره نیز بیش از ۱۲۸۰ میلیارد تومان دادوستد را تجربه کرد. این آمارها نشان می‌دهد بورس کالا دیگر صرفاً بازاری برای خرید و فروش فیزیکی کالا نیست، بلکه به تدریج در حال تبدیل شدن به یک اکوسیستم کامل مالی است؛ اکوسیستمی که ابزارهای متنوعی از صندوق‌های کالایی تا گواهی سپرده و قراردادهای مشتقه را در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌دهد.

اعتماد؛ بزرگ‌ترین سرمایه بورس کالا

همزمان با انتشار آمارهای معاملاتی، مدیرعامل بورس کالای ایران نیز از آغاز فصل جدید توسعه این بازار سخن گفت و بر نقش اعتماد سرمایه‌گذاران به عنوان مهم‌ترین سرمایه بورس کالا تأکید کرد. واقعیت آن است که در شرایطی که بخش‌هایی از اقتصاد کشور همچنان با چالش قیمت‌گذاری دستوری، عدم شفافیت و مداخلات گسترده مواجه هستند، بورس کالا توانسته با اتکا به سازوکار عرضه و تقاضا جایگاه خود را حفظ کند.

در پایان باید گفت ...

مرور عملکرد بورس کالای ایران در هفته ۲۳ تا ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ نشان می‌دهد این بازار سه ویژگی کلیدی را همزمان به نمایش گذاشته است:

نخست؛ رشد کمّی معاملات با ثبت میلیون‌ها تن عرضه و معامله در تالارهای فیزیکی.

دوم؛ تعمیق بازارهای مالی از طریق رونق صندوق‌های کالایی، ابزارهای مشتقه و گواهی‌های سپرده.

سوم؛ افزایش نقش بورس کالا در تنظیم بازار و کشف قیمت کالاهای پایه اقتصاد ایران.

در شرایطی که اقتصاد کشور بیش از هر زمان دیگری به شفافیت، رقابت و کشف قیمت واقعی نیاز دارد، آمارهای این هفته نشان می‌دهد بورس کالا آرام‌آرام در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین نهادهای اقتصادی کشور است؛ نهادی که نه‌تنها معاملات کالا، بلکه بخشی از آینده بازار سرمایه ایران را نیز رقم خواهد زد.