ترسیدم خدا مواخذه‌ام کند!

امروزه در ایالات متحده مهمترین ناشر کتب دینی که متکفل انتشار کتابهای مهمی در حوزه مطالعات دینی و فلسفه دین است، انتشارات Harper نام دارد که در شهرهای سانفرانسیسکو، نیویورک و لندن دفتر دارد. این انتشارات کتابی با عنوان «Bible Study» منتشر کرد که در ۲۵۰۰ صفحه به بررسی عهد عتیق و عهد جدید می‌پردازد. این بررسی شامل ترجمه‌ای جدید از این عهدها و همچنین تفسیر و تبیین مطالب مربوط به دیانت مسیحی توسط سرشناس‌ترین اندیشمندان مغرب‌زمین در این زمینه است. این کتاب به زودی بسیار پرطرفدار شد و در دانشگاههای مهم ایالات متحده برای تدریس انتخاب شد.

ده سال پیش مسئولان انتشارات «هارپر» که از قضا مسئول انتشار بسیاری از کارهای خود بنده نیز هست و متن انگلیسی کتابهایی مانند «اسلام در دنیای جدید»، «قلب اسلام» و «گلشن حقیقت» را منتشر کرده‌اند، با من تماس گرفتند و گفتند همان گونه که کتاب Bible Study را منتشر کرده‌اند و فصل جدیدی در انتشار کتب دینی آغاز کرده‌اند، درصدد هستند تا «Study Qoran» را نیز منتشر کنند تا منبعی اساسی برای انگلیسی‌زبانانی باشد که به نحو جدی خواهان مطالعه در باب قرآن هستند. آنها به من پیشنهاد دادند تا سرویراستار این کار عظیم باشم. روزی که این پیشنهاد را دادند، نتوانستم همان موقع پاسخ بدهم. در نتیجه به خانه آمدم و چند روزی با خود کلنجار رفتم. با خود می‌گفتم: «من پنجاه سال است که در باب فلسفه و عرفان کار کرده‌‌ام، ولی درباره قرآن کار جدی به جز نگارش چند مقاله و فصول کتب گوناگون انجام نداده‌ام.»

نمی‌دانستم که آیا در این سن از عهده این‌چنین کار عظیمی برخواهم آمد یا خیر. پس از تأمل فراوان، تصمیم خود را گرفتم تا به پیشنهاد «هارپر» پاسخ منفی بدهم. وقتی به اولیای آن انتشارات گفتم که این کار را نمی‌پذیرم، آنها گفتند که ما نیز این طرح را بایگانی می‌کنیم و سراغ پروژه دیگری می‌رویم. این را که شنیدم، راستش را بخواهید از خداوند متعال ترسیدم که اگر من این طرح عظیم قرآنی را به عهده نگیرم و از این امکانی که فراهم آمده است، برای ترجمه، تفسیر و تبیین کلام‌الله مجید به زبان انگلیسی بهره نگیرم، روز قیامت خداوند مواخذه‌‌ام کند که تو کلام من را روی زمین گذاشتی! این‌چنین بود که سمت سرویراستاری برای این پروژه عظیم را پذیرفتم. البته با این شرط که همه همکارانم را خودم انتخاب کنم.

هدفم از گذاشتن این شرط این بود که محصول نهایی، قرآنی باشد که مؤمنانه و مسلمانانه از آب درآید، نه اینکه افرادی با دیدگاه شرق‌شناسی و بیگانه با منظر اسلامی، قرآنی را از کار درآورند که نهایتاً مبتنی بر انگاره‌های شرق‌شناسانه باشد. من می‌خواستم هر کسی که در این پروژه همکاری می‌کند، به قرآن به عنوان کلام خداوند متعال مؤمن باشد و به آن فقط به عنوان یک سند تاریخی نگاه نکند.

به هر حال پس از مذاکرات فراوان، ناشر این شروط و البته چند شرط دیگر بنده را پذیرفت. برای آغاز به کار سه ویراستار انتخاب کردم که یکی از آنها مسلمان قفقازی‌تباری بود که در ایالات متحده متولد شده بود و دو نفر دیگر از مسیحیان آمریکایی بودند که به دین مبین اسلام گرویده بودند. این سه نفر که از اهل سنت‌اند، زیر نظر من که شیعه هستم، کار را آغاز کردند. در میانة راه نیز یکی از اساتید جوان پاکستانی از کانادا که هم‌نظر بنده در این امور است، به جمع ما اضافه شد. فصل مشترک این چهار نفر که از دانشمندان سطح بالای مطالعات دینی در آمریکای شمالی هستند و همگی مقام استادی دارند، این است که همه آنان از شاگردهای خود من بوده‌اند و آنها را به این دلیل انتخاب کردم که می‌خواستم وحدت نظر و یکصدایی باعث شود تا محصول کار علمی، منسجم و در عین حال خداپسندانه باشد.

مقالات قرآنی

ما در این پروژه، علاوه بر ترجمه جدید و تفسیر قرآن کریم به زبان انگلیسی، بخشی را نیز در نظر گرفتیم مرکب از مقالاتی مرتبط با مطالب مربوط به قرآن و این مقالات را به برجسته‌ترین دانشمندان معاصر، سفارش دادیم تا در کنار دیگر مطالب دیگر کتاب منتشر شود. من برای این مجموعه مقالات زحمت زیادی کشیدم و وقت بسیار زیادی صرف کردم و خودم موضوع مقالات و نویسندگانش را با مشورت با دیگر ویراستاران برگزیدم. سعی کردم از عالمان طراز اول سنی همانند شیخ ‌الازهر فعلی و همچنین اندیشمندان برجسته شیعی همانند حضرت آیت‌الله محقق داماد گرفته تا دانشمندان جوان‌تر در دیگر ممالک اسلامی و غرب، مقاله‌های تحقیقی گردآوری کنم و با تصحیح و ویرایش خودم به مرحله آماده‌سازی برای درج در این کتاب برسانم. شایان ذکر است که مقاله حضرت آیت‌الله محقق داماد را خود از فارسی به انگلیسی ترجمه کردم. خوشبختانه امروز پس از گذشت ده سال توانسته‌ایم این کار عظیم را به پایان ببریم و «Study Qoran» را در ۲۵۰۰ صفحه آماده و برای طبع به مطبعه ارسال داریم.

این کتاب از سه قسمت اصلی تشکیل شده است: قسمت نخست شامل یک ترجمه جدید از قرآن کریم به زبان انگلیسی است؛ قسمت دوم شامل ارائه تفسیری است که با بهره‌گیری از منابع سنی و شیعی، عرصه جدیدی را گشوده است؛ چرا که از انواع تفاسیر معروف اهل سنت و شیعه (مانند تفسیر طبری، رازی، طبرسی و نیز تفاسیر عرفانی نظیر تفسیر ابن عربی و یا تفسیر فلسفی ملاصدرا) استفاده شده است که تا کنون در زبان انگلیسی سابقه نداشته است. از سوی دیگر در بخش تفسیر، این دقت به خرج داده شده است تا همه مکتب‌های تفسیری مهم سنی و شیعی در تمدن اسلامی مطرح شود.

قسمت سوم نیز متشکل از هفده مقاله است که بیان‌کننده مسائلی نظیر «جنگ و صلح در قرآن» و «ادیان دیگر در قرآن» و غیره است. در این بخش نیز تمام توجه ما بر این امر بوده است که وحدت جهان‌بینی اسلامی را حذف کنیم. در این مقالات به عنوان مثال آیت‌الله محقق داماد که در باره «نسبت کلام و فلسفه با قرآن» مقاله‌ای نگاشته‌اند، در مقاله خود هم به مکتب‌های اثنی عشری پرداخته‌اند و هم به مکتب‌های سنی معتزلی و اشعری و از این حیث بخش مقالات دارای جامعیتی مثال‌زدنی است.

امیدوارم که در یک سال آینده که «Study Qoran» روانه کتابفروشی‌های سراسر جهان می‌شود، شاهد رشد و ارتقای مطالعات قرآنی و اسلامی باشیم و این کتاب سهم ارزنده‌ای در بهتر شناساندن کلام خداوند در سطح جهانی داشته باشد.

* به نقل از: هفته‌نامة آسمان، ش۷۳