فرش ایرانی به بورس می‌رود؛ سهم بافنده از این بازار چقدر خواهد بود؟
گروه اقتصادی: بر اساس گزارش منتشرشده در ۲۶ مهر ۱۴۰۵، مدیرعامل بورس کالای ایران در جریان بازدید از شرکت فرش ایران، امکان عرضه فرش دستباف در بازار فیزیکی بورس کالا و استفاده از ابزارهایی مانند گواهی سپرده کالایی را مورد بررسی قرار داده است.
به گزارش بولتن نیوز، این طرح هنوز در مرحله بررسی قرار دارد و جزئیات نهایی درباره نحوه پذیرش فرش، تعیین قیمت، استانداردهای ارزیابی و سازوکار مشارکت بافندگان اعلام نشده است.
با این حال، مطرح‌شدن چنین ابتکاری می‌تواند فرصتی برای بازنگری در یکی از مهم‌ترین مشکلات صنعت فرش ایران باشد؛ فاصله میان درآمد تولیدکننده و قیمت نهایی فروش.
فرشی که بافنده تولید می‌کند، دیگران قیمت‌گذاری می‌کنند؟
فرش دستباف ایرانی تنها یک کالای تجاری نیست؛ حاصل ماه‌ها و گاه سال‌ها تلاش هنرمندانی است که با مهارت، صبر و ذوق، یکی از شناخته‌شده‌ترین محصولات فرهنگی ایران را تولید می‌کنند.
اما در ساختار سنتی بازار، بافنده الزاماً تعیین‌کننده قیمت نهایی محصول خود نیست.
هزینه تأمین مواد اولیه، سرمایه در گردش، دسترسی محدود به خریداران و نقش واسطه‌های متعدد می‌تواند موجب شود سهم تولیدکننده از ارزش نهایی فرش کمتر از ظرفیت اقتصادی هنر او باشد.
در چنین شرایطی، ایجاد یک بازار شفاف و رقابتی ممکن است به کشف بهتر قیمت و افزایش دسترسی تولیدکنندگان به خریداران کمک کند؛ مشروط بر اینکه سازوکار آن واقعاً برای بافندگان قابل استفاده باشد.
بورس کالا چه مشکلی را می‌تواند حل کند؟
یکی از ظرفیت‌های بورس کالا، ایجاد سازوکاری مشخص برای عرضه، ارزیابی و معامله کالاهاست.
در صورت طراحی مناسب، عرضه فرش دستباف در بورس می‌تواند به شفاف‌ترشدن قیمت معاملات، افزایش دسترسی خریداران و کاهش برخی هزینه‌های واسطه‌گری کمک کند.
همچنین استفاده از گواهی سپرده کالایی، در صورت فراهم‌شدن زیرساخت‌های حقوقی و اجرایی، می‌تواند امکان معامله فرش پذیرش‌شده در انبارهای مورد تأیید را بدون جابه‌جایی مکرر فیزیکی فراهم کند.
اما فرش دستباف با کالاهای استاندارد و یکسان تفاوت اساسی دارد.
هر فرش از نظر طرح، قدمت، رج‌شمار، جنس مواد اولیه، کیفیت بافت و اصالت هنری ویژگی‌های متفاوتی دارد و همین مسئله ارزش‌گذاری و استانداردسازی آن را پیچیده می‌کند.
بنابراین، موفقیت این طرح به نحوه ارزیابی تخصصی، هزینه انبارداری، بیمه، اصالت‌سنجی و تضمین حقوق فروشنده و خریدار وابسته خواهد بود.
آیا بافنده روستایی هم می‌تواند وارد بورس شود؟
مهم‌ترین پرسش درباره این طرح، امکان مشارکت مستقیم تولیدکنندگان خرد است.
اگر شرایط پذیرش فرش، هزینه کارشناسی، انبارداری و معاملات به‌گونه‌ای تعیین شود که تنها شرکت‌های بزرگ و سرمایه‌گذاران عمده امکان حضور داشته باشند، ممکن است بافندگان مستقل همچنان از مزایای اصلی بازار محروم بمانند.
در مقابل، اگر تعاونی‌های فرش، کارگاه‌های کوچک و بافندگان روستایی بتوانند با هزینه مناسب محصولات خود را عرضه کنند، بورس کالا می‌تواند به ابزاری برای تقویت اقتصاد محلی و حمایت از مشاغل خانگی تبدیل شود.
پنج ابهام که متولیان طرح باید پاسخ دهند
۱. آیا امکان عرضه مستقیم فرش توسط بافندگان مستقل و تعاونی‌های تولیدی فراهم خواهد شد یا معاملات عمدتاً از مسیر شرکت‌های بزرگ انجام می‌شود؟
۲. قیمت پایه فرش چگونه تعیین خواهد شد و چه سازوکاری برای ارزیابی اصالت، کیفیت و ارزش هنری هر اثر پیش‌بینی شده است؟
۳. هزینه کارشناسی، بیمه، نگهداری، انبارداری و کارمزد معاملات چه میزان خواهد بود و چه سهمی از درآمد نهایی تولیدکننده را به خود اختصاص می‌دهد؟
۴. آیا گواهی سپرده کالایی برای فرش‌های دارای ویژگی‌های منحصربه‌فرد قابل اجراست و چه نهادی مسئول تضمین اصالت و سلامت آثار خواهد بود؟
۵. چه برنامه‌ای برای اتصال این بازار به خریداران خارجی و افزایش سهم بافندگان ایرانی از درآمد صادرات فرش وجود دارد؟
فرش ایرانی نباید فقط یک ابزار سرمایه‌گذاری شود
توسعه ابزارهای مالی برای فرش دستباف می‌تواند به جذب سرمایه و گسترش بازار کمک کند، اما نباید هدف اصلی، یعنی تقویت تولید و بهبود معیشت بافندگان، تحت‌الشعاع معاملات سرمایه‌ای قرار گیرد.
فرش ایرانی زمانی از این تحول سود خواهد برد که تولیدکننده بتواند محصول خود را با قیمت منصفانه‌تر عرضه کند، هزینه‌های فروش کاهش یابد و امکان دسترسی به بازارهای داخلی و خارجی افزایش پیدا کند.
برای ارزیابی موفقیت طرح نیز لازم است شاخص‌هایی مانند تعداد بافندگان مشارکت‌کننده، متوسط قیمت فروش، هزینه معاملات و سهم واقعی تولیدکننده از مبلغ نهایی به‌صورت شفاف منتشر شود.
پرسش اصلی این نیست که فرش ایرانی چه زمانی وارد بورس می‌شود؛ پرسش این است که آیا با ورود فرش به بورس، دسترنج بافنده ایرانی ارزش بیشتری پیدا خواهد کرد؟
اگر پاسخ این پرسش مثبت و قابل‌اندازه‌گیری باشد، طرح جدید می‌تواند گامی مؤثر در حمایت از هنر ملی و اقتصاد خانواده‌های تولیدکننده باشد؛ در غیر این صورت، صرف ایجاد یک بستر معاملاتی تازه، تضمینی برای بهبود وضعیت صنعت فرش دستباف نخواهد بود.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
