محصول فروخته شد، پول کجا چرخید؟ داستان «کارگزار الف» و میلیاردها تومان در پتروشیمی پارس
گروه انرزی وقتی قطعات پراکنده اطلاعات مالی پتروشیمی پارس کنار یکدیگر قرار می‌گیرد، تصویر قابل تأملی شکل می‌گیرد؛ شرکتی با بیش از ۱۳۳ هزار میلیارد تومان درآمد که بخش مهمی از خرید، فروش، طلب و بدهی آن با شرکت‌های وابسته گره خورده، فروش محصولاتش را به کارگزاری هم‌گروه سپرده و در اجرای قرارداد این کارگزار، از جمله در پرداخت به‌موقع وجوه ارزی، مواردی رعایت نشده است. بولتن نیوز این بار به‌جای توقف روی سود و فروش، رد پول را گرفته است؛ از لحظه خروج محصول تا زمانی که پول باید به حساب شرکت برگردد.
گزارش بولتن نیوز
داستان از درِ خروجی پتروشیمی پارس آغاز می‌شود.
محصول تولید شده، بارگیری می‌شود و بخشی راه بازار داخلی و بخشی راه بازارهای صادراتی را در پیش می‌گیرد. تا اینجا همه‌چیز عادی است.
اما برای بولتن نیوز سؤال از جایی آغاز شد که مسیر محصول را با مسیر پول مقایسه کرد.
چه کسی محصول را می‌فروشد؟ پول را چه کسی دریافت می‌کند؟ ارز چه زمانی به شرکت می‌رسد و در فاصله فروش تا وصول، چه اتفاقی می‌افتد؟
قطعات این پازل وقتی کنار هم قرار گرفت، به نامی رسیدیم که در اسناد با یک حرف معرفی شده است:
«کارگزار الف»
بازاریابی، حمل و فروش محصولات داخلی و صادراتی پتروشیمی پارس به شرکتی سپرده شده که در اسناد از آن با عنوان «شرکت کارگزار الف فروش» یاد شده است.
اما یک نکته مهم وجود دارد:
این کارگزار، شرکتی هم‌گروه و فرعی سهامدار عمده است.
یعنی با یک واسطه کاملاً بیرون از مجموعه روبه‌رو نیستیم.
مهم‌تر آنکه بررسی قرارداد نشان می‌دهد برخی مفاد آن در زمینه مستندات فروش، هزینه حمل محصولات صادراتی، تبدیل ارز، اخذ تضامین معتبر از خریداران خارجی و پرداخت به‌موقع وجوه ارزی رعایت نشده است.
همین یک بند برای طرح چند سؤال کافی است.
محصول فروخته شد؛ دلار چه زمانی برگشت؟
نمی‌گوییم پولی گم شده است.
نمی‌گوییم کسی از پول شرکت استفاده کرده است.
سؤال بسیار ساده‌تر و در عین حال مهم‌تر است:
فاصله زمانی میان دریافت پول از خریدار خارجی و تحویل ارز به پتروشیمی پارس چقدر بوده است؟
حجم محصولی که «کارگزار الف» فروخته چقدر بوده؟
بیشترین مبلغی که در مقطعی باید از مسیر این کارگزار به پارس منتقل می‌شد چه میزان بوده است؟
و وقتی پرداخت به‌موقع وجوه ارزی یکی از تعهدات قرارداد بوده، چرا این تعهد طبق قرارداد اجرا نشده است؟
حالا وارد «خانواده» می‌شویم
رد پول فقط به کارگزار ختم نمی‌شود.
حدود ۲۳ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان از فروش پتروشیمی پارس در سال مورد بررسی به اشخاص وابسته انجام شده است.
این رقم معادل ۳۳ درصد فروش داخلی و ۱۸ درصد کل فروش شرکت است.
اما عدد مهم‌تر در مطالبات دیده می‌شود.
حدود ۲۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان طلب تجاری از اشخاص وابسته ثبت شده؛ یعنی ۴۸ درصد کل مطالبات تجاری شرکت.
تقریباً نیمی از پولی که بابت فروش باید دریافت شود، در حساب شرکت‌های وابسته قرار گرفته است.
پس سؤال دوم شکل می‌گیرد:
چه کسانی ۲۲ هزار میلیارد تومان به پارس بدهکارند؟
نام شرکت‌ها چیست؟
سهم هرکدام چقدر است؟
سررسید مطالبات چه زمانی بوده؟
چند درصد در موعد مقرر وصول شده؟
و چه میزان از این مطالبات از سررسید گذشته است؟
اینها اطلاعاتی است که انتشار شفاف آن می‌تواند بخش بزرگی از ابهام را برطرف کند.
از آن طرف، مواد اولیه هم از داخل همین خانواده می‌آید
مسیر را برعکس کنیم.
پتروشیمی پارس فقط به اشخاص وابسته نمی‌فروشد.
حدود ۸۲ هزار میلیارد تومان خرید مواد اولیه نیز از اشخاص وابسته انجام شده؛ یعنی طبق اطلاعات منتشرشده تمام خرید مواد اولیه شرکت از اشخاص وابسته بوده است.
در طرف دیگر نیز حدود ۲۱ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان بدهی تجاری به اشخاص وابسته ثبت شده است.
تصویر حالا روشن‌تر می‌شود:
فروش به وابسته‌ها؛
طلب از وابسته‌ها؛
خرید از وابسته‌ها؛
بدهی به وابسته‌ها.
این حجم از ارتباط الزاماً به معنی وجود تخلف نیست؛ اما قطعاً به معنی آن است که سهامدار باید بتواند بفهمد قیمت‌ها چگونه تعیین شده و منافع پتروشیمی پارس در این معاملات چگونه حفظ شده است.
اتفاقاً اهمیت موضوع آن‌قدر بوده که معاملات با اشخاص وابسته در گزارش حسابرسی در زمره «مسائل عمده حسابرسی» قرار گرفته و قراردادها، نرخ معاملات و حتی منطق تجاری آنها مورد رسیدگی قرار گرفته است.
یک عدد بزرگ دیگر؛ ۶۶ هزار میلیارد تومان
حالا از معاملات وابسته کمی فاصله بگیریم و کل تصویر را ببینیم.
«دریافتنی‌های تجاری و سایر دریافتنی‌ها» در سطح گروه از حدود ۳۴ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان به حدود ۶۶ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان رسیده است.
تقریباً دو برابر.
این عدد به معنی آن نیست که تمام ۶۶ هزار میلیارد تومان طلب معوق یا طلب از اشخاص وابسته است.
اما سؤال مدیریتی بسیار روشن است:
چرا حجم پولی که باید دریافت شود در یک سال تقریباً دو برابر شده است؟
ترکیب این ۶۶ هزار میلیارد تومان چیست؟
بزرگ‌ترین بدهکاران چه کسانی‌اند؟
چه میزان سررسید گذشته است؟
و چه میزان بعد از پایان سال وصول شده؟
پاسخ همین چند سؤال، تصویر بسیار دقیق‌تری از کیفیت فروش و وصول مطالبات پارس ارائه می‌دهد.
مشتری دیر پول داده؛ پارس ۶۸۴ میلیارد تومان جریمه ثبت کرده
یک عدد دیگر ما را دوباره به موضوع وصول پول برمی‌گرداند.
در سال ۱۴۰۴ حدود ۶۸۴ میلیارد تومان درآمد بابت جرایم تأخیر در پرداخت فروش ثبت شده است.
سال قبل این رقم حدود ۲۸۹ میلیارد تومان بود.
رشد این عدد یک پیام ساده دارد: موضوع تأخیر در پرداخت مشتریان آن‌قدر بوده که رقم قابل توجهی تحت عنوان جریمه تأخیر در حساب‌ها ثبت شود.
حالا سؤال:
این مشتریان چه کسانی بوده‌اند؟
چه میزان از اصل مطالبات و جرایم واقعاً وصول شده؟
آیا اشخاص وابسته نیز در میان مشتریانی بوده‌اند که مشمول جریمه تأخیر شده‌اند؟
این طرف پول دیر می‌رسد؛ آن طرف شرکت پول قرض می‌کند
اینجاست که دو صفحه ظاهراً بی‌ارتباط صورت‌های مالی به یکدیگر وصل می‌شوند.
مانده تسهیلات بانکی پتروشیمی پارس از حدود ۳ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان به حدود ۹ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان رسیده است.
هم‌زمان شرکت حدود ۱۱۲۰ میلیارد تومان هزینه مالی ثبت کرده است. هدف تسهیلات نیز سرمایه در گردش عنوان شده است.
بولتن نیوز نمی‌گوید افزایش مطالبات علت مستقیم دریافت این تسهیلات بوده است؛ اطلاعات موجود چنین نتیجه‌ای را ثابت نمی‌کند.
اما یک مدیر مالی باید بتواند به این سؤال پاسخ دهد:
اگر پول فروش سریع‌تر وصول می‌شد و وجوه ارزی نیز طبق قرارداد به‌موقع می‌رسید، آیا نیاز شرکت به بخشی از این منابع مالی کاهش پیدا نمی‌کرد؟
جواب می‌تواند «بله» یا «خیر» باشد.
اما باید با عدد پاسخ داده شود.
۵۸۷ میلیارد تومان کمیسیون فروش؛ به چه کسانی؟
در همین مسیر به عدد دیگری می‌رسیم.
حدود ۵۸۷ میلیارد تومان حق‌العمل و کمیسیون فروش در سال ۱۴۰۴ ثبت شده است.
طبیعی است که فروش محصولات پتروشیمی می‌تواند هزینه بازاریابی و کمیسیون داشته باشد.
سؤال ما چیز دیگری است:
گیرندگان این ۵۸۷ میلیارد تومان چه شرکت‌هایی بوده‌اند؟
و سؤال مشخص‌تر:
سهم «کارگزار الف» از این مبلغ چقدر بوده است؟
ما این دو عدد را به یکدیگر منتسب نمی‌کنیم؛ اطلاعات موجود ثابت نمی‌کند تمام یا بخشی از این کمیسیون متعلق به کارگزار الف بوده است.
دقیقاً به همین دلیل پاسخ شرکت اهمیت دارد.
۱۶۰۰ میلیارد تومان «خدمات شرکت‌های گروه»
یک ایستگاه دیگر نیز در مسیر پول وجود دارد.
در دو بخش جدول هزینه‌ها، مجموعاً حدود ۱۶۲۰ میلیارد تومان خدمات دریافتی از شرکت‌های گروه ثبت شده است.
باز هم سؤال نه درباره اصل هزینه، بلکه درباره جزئیات آن است:
کدام شرکت‌های گروه؟
چه خدمتی؟
چند قرارداد؟
با چه مبلغی؟
نحوه قیمت‌گذاری چگونه بوده است؟
وقتی حجم روابط مالی با اشخاص وابسته به ده‌ها هزار میلیارد تومان رسیده، انتشار این جزئیات نه لطف به سهامدار، بلکه لازمه شفافیت یک شرکت بورسی بزرگ است.
و هنوز یک طلب ۵۷ میلیون دلاری روی میز است
در میان این اعداد، یک پرونده قدیمی نیز خودنمایی می‌کند.
در مطالبات تجاری، یک مطالبه سنواتی از پتروشیمی جم وجود دارد که در گزارش معادل ۵۷ میلیون دلار عنوان شده و تعیین تکلیف آن از مسیر داوری اتاق بازرگانی پیگیری می‌شود.
یعنی مسئله وصول مطالبات در پارس فقط مربوط به چند ماه اخیر نیست.
پولی وجود دارد که تعیین تکلیف آن به یک پرونده حقوقی و داوری کشیده شده است.
این گزارش درباره «تخلف» نیست؛ درباره «پول» است
ممکن است گفته شود صورت‌های مالی پتروشیمی پارس نظر «مقبول» گرفته است.
کاملاً درست است.
حسابرس اعلام کرده صورت‌های مالی از جنبه‌های بااهمیت، وضعیت مالی و عملکرد شرکت را طبق استانداردهای حسابداری به نحو منصفانه نشان می‌دهد.
اما اتفاقاً همین صورت‌های مالی است که این اعداد را مقابل ما گذاشته است.
بحث بولتن نیوز صدور حکم نیست.
بحث این است که وقتی یک شرکت بیش از ۱۳۳ هزار میلیارد تومان درآمد دارد و ده‌ها هزار میلیارد تومان میان شرکت اصلی، اشخاص وابسته، مشتریان، تأمین‌کنندگان و کارگزار فروش در گردش است، سهامدار حق دارد مسیر پول را ببیند.
هفت پاسخ می‌تواند همه‌چیز را روشن کند
پتروشیمی پارس کافی است به هفت سؤال پاسخ دهد:
«کارگزار الف» کدام شرکت است؟ چه میزان محصول از مسیر آن فروخته شده؟ متوسط زمان انتقال وجوه ارزی به پارس چقدر بوده؟ دریافت‌کنندگان ۵۸۷ میلیارد تومان کمیسیون فروش چه کسانی‌اند؟ ۱۶۲۰ میلیارد تومان خدمات شرکت‌های گروه بابت چه خدماتی پرداخت شده؟ ترکیب اصلی ۶۶ هزار میلیارد تومان دریافتنی چیست؟ و چه میزان از مطالبات تا امروز وصول شده است؟
اگر پاسخ‌ها روشن باشد، بسیاری از ابهامات همین گزارش نیز روشن خواهد شد.
اما تا آن زمان، یک سؤال بالای پرونده باقی می‌ماند:
محصول فروخته شد؛ پول در چه مسیری چرخید؟
و این بار، پاسخ را نه شایعه و نه منبع ناشناس؛ خود پتروشیمی پارس باید با عدد و سند بدهد.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
