نفس تازه در رگ‌های بانکی؛ پارسیان در مسیر تبدیل شدن به الگوی اصلاح نظام بانکی

به گزارش بولتن نیوز،در هفته‌ای که اخبار جنگ، تحولات منطقه و التهاب بازار ارز و طلا صدرنشین رسانه‌هاست، یک نشست خبری به ظاهر عادی در یکی از بانک‌های خصوصی کشور، خبری را جاری کرد که شاید در نگاه اول «روتین» به نظر برسد؛ اما در عمق، حکایت از یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اقتصاد ایران در شرایط حساس کنونی دارد: بازسازی توان تأمین مالی نظام بانکی.

آنچه یحیی فروتن، مدیرعامل بانک پارسیان، در نشستی که به بهانه روز خبرنگار برگزار شد مطرح کرد، صرفاً گزارش عملکرد یک بانک نبود. این نشست، تصویری روشن و امیدبخش از روند اصلاح در نظام بانکی ایران ارائه داد؛ نظامی که به گفته خود او «بخش قابل توجهی از اقتصاد کشور به آن متکی است» و حالا باید در شرایطی که فشارهای جنگ به حوزه اقتصادی و نظام پولی منتقل شده، بار تأمین مالی کشور را با توانی تازه به دوش بکشد.

رسانه‌ها شاید از کنار این خبر به سادگی گذشتند، چون در ظاهر با یک گزارش روابط عمومی روبه‌رو بودند؛ اما واقعیت این است که وقتی یکی از قدیمی‌ترین بانک‌های خصوصی کشور اعلام می‌کند نسبت کفایت سرمایه‌اش که پیش از این در وضعیت دشواری قرار داشت، اکنون به ۷.۲ درصد رسیده و برای رسیدن به سطح ایده‌آل ۹ تا ۱۰ درصد برنامه‌ریزی کرده است، با یک دستاورد واقعی در مسیر اصلاح ساختاری مواجهیم؛ مسیری که سال‌ها کارشناسان بر ضرورت آن تأکید کرده‌اند و اکنون در حال تحقق است. در شرایطی که کشور درگیر جنگ است و بنگاه‌های آسیب‌دیده، بازسازی و تداوم تولید نیازمند جریان تازه مالی هستند، این خبر به هیچ وجه خبری کوچک نیست.

چه اتفاقی افتاده است؟ خلاصه ماجرا در چند عدد

بر اساس آنچه در این نشست خبری (۲۶ مرداد ۱۴۰۵) اعلام شد:

سرمایه بانک پارسیان پس از افزایش سرمایه سه‌مرحله‌ای که مرحله نهایی آن تیرماه امسال پایان یافت، به ۵۰ همت (۵۰ هزار میلیارد تومان) رسید. نکته قابل توجه اینکه درخواست اولیه بانک افزایش تا حدود ۶۴ همت بود، اما مراجع نظارتی برای حفظ کیفیت و پایداری این افزایش سرمایه، ترجیح دادند مازاد بر ۵۰ همت در مرحله بعدی انجام شود؛ دقتی که نشان‌دهنده حساسیت مثبت بانک مرکزی نسبت به سلامت اصلاحات است.

زیان انباشته بانک که بخشی از آن ماهیت دفتری داشت، در سال ۱۴۰۳ با فروش بخشی از دارایی‌ها و سرمایه‌گذاری‌ها به طور کامل اصلاح شد و صورت‌های مالی به سود انباشته تغییر جهت داد؛ اقدامی که هم شفافیت را افزایش داد و هم پایه سرمایه‌ای بانک را مستحکم کرد.

نسبت کفایت سرمایه که پیش از این در محدوده منفی قرار داشت، در پایان سال ۱۴۰۴ به ۷.۲ درصد رسید؛ یعنی تنها ۰.۸ واحد درصد تا حداقل استاندارد ۸ درصدی فاصله باقی مانده و هدف‌گذاری برای پایان ۱۴۰۵، رسیدن به ۹ تا ۱۰ درصد است.

بانک اعلام کرده است فعالیت‌های عملیاتی، شامل جذب منابع و پرداخت تسهیلات، از سال ۱۴۰۴ وارد مسیر رشد شده و در تیرماه امسال جهش قابل توجهی در درآمدهای عملیاتی رقم خورده است.

در حوزه جنگ، بانک از تداوم خدمات‌رسانی در روزهای اوج جنگ و برنامه‌ریزی برای حمایت از بنگاه‌های آسیب‌دیده خبر داده و با شفافیت پذیرفته که مطالبات سررسیدگذشته شبکه بانکی در اثر جنگ و آسیب به بنگاه‌ها ممکن است افزایش یابد؛ اما این شفافیت خود نشانه‌ای از بلوغ مدیریتی و آمادگی برای مدیریت ریسک است.

لایه‌های مهم خبر؛ آنچه میان سطرها نهفته است

لایه اول: عبور از یک چالش تاریخی

مهم‌ترین بخش این نشست، اعلام بهبود چشمگیر نسبت کفایت سرمایه بود؛ شاخصی که پیش از این در محدوده منفی قرار داشت و امروز با جهشی قابل توجه به ۷.۲ درصد رسیده است. در ادبیات بانکی، کفایت سرمایه منفی به معنای فشار شدید بر توان بانک برای ایفای نقش واسطه‌گری مالی است. این وضعیت در بخش‌هایی از شبکه بانکی ایران سابقه داشته و تجربه‌هایی مانند ادغام بانک‌های وابسته به نیروهای مسلح در بانک سپه و سامان‌دهی بانک آینده نشان داده که اصلاح این ساختار، ضرورتی انکارناپذیر است. اکنون بانک پارسیان با یک برنامه منسجم، این مسیر دشوار را آغاز کرده و به نتایج ملموسی دست یافته است. این دستاورد نشان می‌دهد اصلاح نظام بانکی دیگر یک شعار نیست، بلکه یک فرآیند عملی و موفق در حال اجراست.

لایه دوم: پیوند مستقیم با شرایط جنگی کشور

چرا اصلاح ساختار بانک‌ها دقیقاً اکنون اهمیت مضاعف پیدا کرده است؟ سه دلیل روشن:

اقتصاد ایران بانک‌محور است. برخلاف اقتصادهای توسعه‌یافته که بازار سرمایه و ابزارهای متنوع بخش مهمی از تأمین مالی را بر عهده دارند، در ایران بیش از ۸۰ تا ۹۰ درصد تأمین مالی بنگاه‌ها از مسیر بانک‌ها انجام می‌شود.

بانکی که نسبت کفایت سرمایه خود را بهبود می‌بخشد، عملاً توان اعطای تسهیلات جدید در مقیاس معنادار را به دست می‌آورد؛ چون هر واحد تسهیلات جدید، نیازمند پشتوانه سرمایه‌ای مناسب است. در شرایطی که جنگ به زیرساخت‌ها و بنگاه‌ها آسیب زده و بازسازی نیاز عظیمی به اعتبار ایجاد کرده، بانکِ سرمایه‌دار یعنی اقتصادِ مجهز به پیش‌ران مالی.

جنگ، مطالبات معوق را تحت فشار قرار می‌دهد، اما شفافیت در اعلام این اثر و برنامه‌ریزی برای مدیریت آن، اعتماد را افزایش می‌دهد. اشاره فروتن به افزایش احتمالی مطالبات سررسیدگذشته ناشی از آسیب به بنگاه‌ها، نه یک هشدار منفعل، بلکه نشانه آمادگی برای مواجهه فعال با پیامدهای جنگ است. بانک‌ها در جنگ، هم پشتیبان تولید و بازسازی‌اند و هم با مدیریت صحیح ریسک، از فرسایش سرمایه خود جلوگیری می‌کنند.

تأمین مالی دولت در جنگ نیز از مسیر نظام بانکی کارآمد ممکن می‌شود. وقتی بانکی از سرمایه کافی برخوردار باشد، می‌تواند هم به بنگاه‌های آسیب‌دیده کمک کند، هم تقاضای مالی دولت را پاسخ دهد و هم ثبات خود را حفظ کند. بهبود کفایت سرمایه پارسیان، ظرفیت آن را برای ایفای این نقش چندگانه افزایش داده است.

لایه سوم: اصلاح واقعی، نه صرفاً آرایش ترازنامه

در اینجا باید به یک نکته مهم توجه کرد: اصلاح زیان انباشته پارسیان از مسیر فروش دارایی‌ها و شناسایی ارزش واقعی آن‌ها انجام شد. این روش، قانونی، شفاف و در عین حال مؤثر است. مدیرعامل بانک خود اشاره کرده که بخشی از زیان «دفتری» بوده؛ یعنی دارایی‌ها ارزشمند بوده‌اند اما در حساب‌ها به قیمت تاریخی ثبت می‌شدند. بنابراین بخش مهمی از این اصلاح، واقع‌نمایی حساب‌ها و آزادسازی ارزش‌های پنهان بوده است؛ اقدامی که نه تنها به بهبود صورت‌های مالی انجامیده، بلکه اعتماد سرمایه‌گذاران و بازار را نیز جلب کرده است.

نکته دیگر، واکنش مثبت بازار سرمایه و ادعای جهش درآمدهای عملیاتی در تیرماه است. اگر این ارقام در حسابرسی‌ها و گزارش‌های شش‌ماهه تأیید شود، بانک پارسیان می‌تواند به الگویی قابل تعمیم برای سایر بانک‌های خصوصی تبدیل شود؛ الگویی که نشان می‌دهد با شفافیت، برنامه‌ریزی و اراده مدیریتی می‌توان از بحران‌های انباشته عبور کرد و به مسیر رشد بازگشت.

لایه چهارم: درس مهم برای سیاست‌گذار

دقت مراجع نظارتی در موافقت با افزایش سرمایه ۵۰ همتی به جای ۶۴ همت درخواستی، از یک سو نشان‌دهنده اهتمام نهاد ناظر به کیفیت و پایداری افزایش سرمایه‌هاست و از سوی دیگر، تأییدکننده این واقعیت است که مسیر اصلاح نظام بانکی، تدریجی و مرحله‌به‌مرحله پیش می‌رود. در شرایطی که جنگ، سرعت را می‌طلبد، این دقت و مرحله‌بندی می‌تواند به معنای تضمین کیفیت اصلاحات باشد. تجربه‌های موفق در بانک‌های خصوصی نشان می‌دهد که با همراهی نهاد ناظر و اراده مدیریتی، می‌توان گام‌های بلندی در کوتاه‌مدت برداشت.

جمع‌بندی: خبری که باید به عنوان یک نقطه عطف دیده شود

خبر پارسیان را نمی‌توان مانند یک خبر بورسی عادی خواند و بایگانی کرد. این خبر در واقع سه روایت امیدبخش را هم‌زمان پیش می‌برد: روایت عبور از بحران (خروج از کفایت سرمایه منفی و اصلاح صورت‌های مالی)، روایت تلاش برای تعالی (افزایش سرمایه، هدف‌گذاری ۹ تا ۱۰ درصدی و رشد عملیاتی) و روایت الگوسازی (واکنش مثبت بازار و تبدیل شدن به نمونه‌ای برای سایر بانک‌ها).

در اقتصادی که جنگ و تحریم، حلقه‌های تأمین مالی خارجی را بسته‌اند، بانک‌ها تنها شریان حیاتی تولید و بازسازی‌اند. هر اقدامی که این شریان را تقویت کند، چه در پارسیان و چه در هر بانک دیگر، خبرِ سرمایه‌ای و راهبردی است، نه خبرِ رده سوم اقتصادی. رسانه‌ای که از کنار آن بگذرد، در واقع از کنار یکی از مهم‌ترین پرسش‌های این روزهای اقتصاد ایران گذشته است: با چه نظام بانکی‌ای می‌خواهیم هزینه جنگ و بازسازی را بپردازیم؟

پاسخ، هنوز در قالب یک برنامه سراسری به طور کامل اعلام نشده؛ اما آنچه در نشست پارسیان گفته شد، نشان می‌دهد که قطار اصلاح با موفقیت از ایستگاه خارج شده و مسیر پیش رو، روشن و امیدبخش است. نگه داشتن نگاه افکار عمومی بر این مسیر، دقیقاً همان کاری است که رسانه باید انجام دهد.