دیابت و تهدیدی فراتر از قند خون

به گزارش بولتن نیوز به نقل از ایرنا،  دیابت یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن در جهان و ایران است که اغلب با افزایش قند خون و عوارضی مانند آسیب به چشم، کلیه و قلب شناخته می‌شود، اما متخصصان معتقدند این بیماری می‌تواند آثار گسترده‌ای بر سیستم اسکلتی و عضلانی بدن نیز بر جای بگذارد؛ آثاری که گاهی از یک درد ساده مفصلی آغاز می‌شود و در صورت بی‌توجهی می‌تواند به ناتوانی‌های جدی حرکتی منجر شود.

در سال‌های اخیر افزایش شیوع دیابت، به‌ویژه در جوامع در حال توسعه، موجب شده توجه به عوارض کمتر شناخته‌شده این بیماری اهمیت بیشتری پیدا کند. مشکلاتی مانند نوروپاتی دیابتی، شانه یخ‌زده، محدودیت حرکتی مفاصل، درگیری اعصاب محیطی و زخم‌های مزمن پا از جمله پیامدهایی هستند که کیفیت زندگی بیماران را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

به منظور بررسی عوارض اسکلتی و عضلانی دیابت و راه‌های پیشگیری از آن، خبرنگار ایرنا در گفت‌وگویی تفصیلی با دکتر «مریم‌السادات حسینی» متخصص طب فیزیکی و توانبخشی و استادیار دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، ابعاد مختلف این موضوع را واکاوی کرده است.

ایرنا: دیابت چه تأثیری بر سیستم اسکلتی و عضلانی بدن دارد؟

دکتر حسینی: دیابت یکی از چالش‌های مهم سلامت در سراسر دنیا محسوب می‌شود و تقریباً تمامی دستگاه‌های بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهد. زمانی که از سیستم اسکلتی صحبت می‌کنیم، تنها استخوان‌ها مدنظر نیستند، بلکه مفاصل، عضلات، تاندون‌ها، رباط‌ها و اعصاب محیطی نیز در این مجموعه قرار می‌گیرند.

دیابت می‌تواند روی تمامی این بخش‌ها اثرگذار باشد، به‌ویژه در افرادی که مدت طولانی با بیماری زندگی کرده‌اند، کنترل مناسبی بر قند خون ندارند یا سایر عوارض دیابت در آن‌ها بروز کرده است.

برخی بیماران پس از تشخیص دیابت، تنها به مصرف دارو اکتفا می‌کنند و پیگیری‌های منظم پزشکی یا پایش قند خون را جدی نمی‌گیرند. هرچه مدت زمان کنترل نامناسب بیماری طولانی‌تر شود، احتمال بروز عوارض اسکلتی و عضلانی نیز افزایش می‌یابد.

ایرنا: شایع‌ترین مشکلات اسکلتی و عصبی در بیماران دیابتی چیست؟

دکتر حسینی: یکی از مهم‌ترین عوارض، درگیری اعصاب محیطی یا نوروپاتی دیابتی است. این عارضه معمولاً با گزگز، مورمور یا بی‌حسی در انگشتان پا آغاز می‌شود و در مراحل اولیه بیشتر در ساعات شب خود را نشان می‌دهد.

بسیاری از بیماران در این مرحله علائم را جدی نمی‌گیرند، در حالی که این نشانه‌ها زنگ خطر مهمی برای شروع آسیب‌های عصبی هستند. اگر کنترل قند خون به‌درستی انجام نشود، درگیری عصبی پیشرفت می‌کند و بیمار به مرحله‌ای می‌رسد که حس درد و فشار در پاها کاهش می‌یابد.

در چنین شرایطی ممکن است سنگ‌ریزه‌ای داخل کفش قرار بگیرد، زخم ایجاد شود یا حتی آسیب‌های جدی‌تری رخ دهد، بدون اینکه بیمار متوجه آن شود. همین مسئله زمینه ایجاد زخم‌های مزمن پا و در موارد شدید، قطع عضو را فراهم می‌کند.

دیابت و تهدیدی فراتر از قند خون؛ زنگ خطر برای مفاصل، استخوان‌ها و اعصاب

ایرنا: برخی افراد تصور می‌کنند دردهای مفصلی یا کمردرد در بیماران دیابتی طبیعی است و نیازی به مراجعه به پزشک ندارد. این تصور چقدر درست است؟

دکتر حسینی: این باور کاملاً اشتباه است. دردهای مداوم کمر، زانو یا سایر مفاصل نباید طبیعی تلقی شوند. در پزشکی چیزی تحت عنوان کمردرد طبیعی و طولانی‌مدت نداریم.

به‌ویژه در افراد مسن یا کسانی که بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت دارند، هر درد ماندگار باید مورد بررسی قرار گیرد. گاهی یک درد ساده می‌تواند نشانه شکستگی مهره، پوکی استخوان، بیماری‌های التهابی یا درگیری‌های عصبی باشد.

بارها با بیمارانی مواجه شده‌ایم که ماه‌ها درد را تحمل کرده‌اند و تصور می‌کردند گرفتگی عضلانی ساده است، اما پس از انجام تصویربرداری مشخص شده مشکل جدی‌تری وجود دارد. بنابراین هر دردی که بیش از چند هفته ادامه پیدا کند یا عملکرد فرد را مختل کند، نیازمند بررسی تخصصی است.

ایرنا: آیا درگیری اعصاب محیطی در بیماران دیابتی قابل درمان است؟

دکتر حسینی: بخشی از آسیب‌های عصبی قابل کنترل و بخشی قابل پیشگیری است. اگر بیمار در مراحل اولیه مراجعه کند، می‌توان از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد.

برای مثال سندرم تونل کارپال یا فشردگی عصب در ناحیه مچ دست در بیماران دیابتی شیوع بیشتری دارد. اگر این مشکل به‌موقع تشخیص داده شود، با دارودرمانی، تمرینات مخصوص، استفاده از آتل و در برخی موارد تزریق می‌توان آن را درمان کرد.

اما اگر بیمار دیر مراجعه کند و آسیب عصبی به مرحله تحلیل عضلات برسد، حتی جراحی نیز تنها می‌تواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند و بازگشت کامل عملکرد عضلات همیشه امکان‌پذیر نیست.

ایرنا: شانه یخ‌زده یکی از مشکلات شایع در دیابت است. درباره این عارضه توضیح دهید.

دکتر حسینی: شانه یخ‌زده یا Frozen Shoulder یکی از مشکلات شایع در بیماران دیابتی، به‌ویژه افرادی است که قند خونشان به خوبی کنترل نمی‌شود. این بیماری معمولاً با درد شدید شانه، به‌خصوص در شب‌ها، آغاز می‌شود. بیمار ممکن است به دلیل درد از خواب بیدار شود و به‌تدریج دامنه حرکتی مفصل شانه کاهش یابد.

یکی از عوامل مهم بروز این عارضه، بی‌تحرکی است. برای مثال بیماری که به علت سکته مغزی، جراحی یا آسیب دیگر مدتی از اندام خود استفاده نکرده، بیشتر در معرض شانه یخ‌زده قرار دارد. اگر بیمار در مراحل اولیه مراجعه کند، با دارودرمانی، تمرینات درمانی و در برخی موارد تزریق داخل مفصل می‌توان روند بیماری را کنترل کرد. اما هرچه مراجعه دیرتر باشد، درمان دشوارتر و طولانی‌تر خواهد شد.

دیابت و تهدیدی فراتر از قند خون؛ زنگ خطر برای مفاصل، استخوان‌ها و اعصاب

ایرنا: سلامت پا در بیماران دیابتی چه اهمیتی دارد؟

دکتر حسینی: سلامت پا در بیماران دیابتی بسیار مهم است و در بسیاری از کشورها حتی کلینیک‌های اختصاصی مراقبت از پای دیابتی وجود دارد. بیماران باید روزانه پاهای خود را بررسی کنند، از کفش مناسب استفاده کنند و هرگونه زخم، تغییر رنگ پوست، تورم یا بی‌حسی را جدی بگیرند.

در بیماران دیابتی به دلیل اختلال خون‌رسانی و آسیب عصبی، حتی یک زخم کوچک نیز می‌تواند به مشکلی جدی تبدیل شود. بنابراین پیشگیری و مراقبت روزانه اهمیت بسیار زیادی دارد.

ایرنا: نقش ورزش در کنترل عوارض اسکلتی دیابت چیست؟

دکتر حسینی: ورزش یکی از ارکان اصلی درمان دیابت محسوب می‌شود و نباید تنها به مصرف دارو اکتفا کرد. فعالیت بدنی منظم موجب کاهش التهاب بدن، بهبود کنترل قند خون، افزایش قدرت عضلات و حفظ سلامت مفاصل می‌شود. توصیه ما این است که بیماران حداقل پنج روز در هفته و هر بار حدود ۳۰ دقیقه پیاده‌روی داشته باشند. این فعالیت می‌تواند به سادگی در فضای باز و بدون نیاز به تجهیزات خاص انجام شود.

علاوه بر آن، تمرینات مقاومتی سبک نیز بسیار مفید هستند. حتی استفاده از بطری‌های آب به عنوان وزنه می‌تواند برای تقویت عضلات کافی باشد. در افرادی که به دلیل مشکلات مفصلی قادر به پیاده‌روی نیستند، آب‌درمانی یکی از بهترین گزینه‌ها محسوب می‌شود.

ایرنا: برخی افراد معتقدند مصرف مواد مخدر می‌تواند دیابت را کنترل کند. نظر شما درباره این باور چیست؟

دکتر حسینی: این باور یکی از خطرناک‌ترین تصورات نادرست درباره دیابت است. مواد مخدر نه تنها بیماری را درمان نمی‌کنند، بلکه فقط علائم هشداردهنده را پنهان می‌کنند. ممکن است فرد احساس کند گزگز پا یا دردهایش کمتر شده است، اما در واقع روند آسیب به اعصاب، عروق، کلیه و چشم همچنان ادامه دارد.

در بسیاری از موارد بیماران زمانی مراجعه می‌کنند که با عوارض شدید مانند سکته قلبی، نابینایی یا زخم‌های پیشرفته پا مواجه شده‌اند. به همین دلیل مصرف سیگار، قلیان و مواد مخدر برای بیماران دیابتی به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.

دیابت و تهدیدی فراتر از قند خون؛ زنگ خطر برای مفاصل، استخوان‌ها و اعصاب

ایرنا: نقش کلیه‌ها در سلامت اسکلتی بیماران دیابتی چیست؟

دکتر حسینی: آسیب کلیوی یکی از مهم‌ترین عوارض دیابت است. وقتی عملکرد کلیه مختل می‌شود، هم انتخاب داروهای درمانی محدودتر می‌شود و هم متابولیسم مواد معدنی مورد نیاز استخوان‌ها تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

اختلال در تعادل کلسیم و فسفر می‌تواند سلامت استخوان‌ها را تهدید کند و خطر شکستگی و پوکی استخوان را افزایش دهد. به همین دلیل پیگیری منظم وضعیت کلیه‌ها در بیماران دیابتی اهمیت زیادی دارد.

ایرنا: مهم‌ترین توصیه شما به بیماران دیابتی چیست؟

دکتر حسینی: مهم‌ترین توصیه این است که دیابت را تنها یک بیماری مرتبط با قند خون ندانند. کنترل منظم قند خون، مراجعه دوره‌ای به پزشک، انجام فعالیت بدنی، مراقبت از پاها، توجه به دردهای مفصلی و عصبی و پرهیز از خوددرمانی می‌تواند از بسیاری از عوارض ناتوان‌کننده جلوگیری کند.

هرگونه گزگز، بی‌حسی، درد مداوم، محدودیت حرکتی یا زخم پا باید جدی گرفته شود، زیرا تشخیص و درمان زودهنگام نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ کیفیت زندگی بیماران دارد.