BP:تأثیر «بیداری اسلامی» بر عرضه نفت و گاز جهان

به گزارش بولتن نیوز به نقل از شانا، پایگاه اینترنتی شرکت بی پی، شصت و یکمین گزارش سالانه خود با عنوان «بررسی آماری انرژی جهانی بی پی 2012» را هفته گذشته منتشر کرد و در آن، اختلال های پرشمار در عرضه و رشد فزاینده تقاضای انرژی در سال 2011 میلادی مورد توجه قرار گرفت.

در پیش زمینه، «بیداری اسلامی» بر عرضه نفت و گاز تأثیر گذاشت که مهمترین اثر آن، قطع کامل و البته موقت عرضه نفت لیبی بود و همزمان با آن، فاجعه نیروگاه اتمی فوکوشیمای ژاپن، تأثیر شدیدی بر انرژی هسته ای و دیگر انواع انرژی جهان داشت.

این تنش ها بهای انرژی را در بیشتر مناطق جهان بالا برد و میانگین سالانه بهای نفت خام در سال 2011 میلادی، برای نخستین بار در تاریخ، به بالای 100 دلار رسید.

در پس زمینه، روندهای بلند مدت ادامه دارند به طوری که مصرف انرژی جهان، 2.5 درصد رشد کرد و سهم اقتصادهای نوظهور از رشد مصرف انرژی جهان افزایش یافت.

سال گذشته میلادی، مصرف انرژی کشورهای توسعه یافته عضو «سازمان توسعه و همکاری های اقتصادی» (او یی سی دی) 0.8 درصد کاهش یافت در حالی که مصرف اقتصادهای نوظهور، 5.3 درصد بیشتر شد.

باب دادلی، مدیر عامل بی پی می گوید: در حالی که تلاش می کنیم اختلال های کوتاه مدت را مدیریت و تقاضاهای بلند مدت را برآورده کنیم، باید به یاد داشته باشیم که بازارهای آزاد می توانند متحد مهمی برای صنعت انرژی باشند.

به گفته دادلی، بازارهای جهانی با فراهم کردن انعطاف لازم، توان جهان را برای کنار آمدن با اختلال های سال گذشته افزایش دادند.

مدیر آمریکایی بی پی می گوید: در آینده، بازارهای انرژی سبب سلسله واکنش هایی در زمینه رقابت، نوآوری و رشد می شوند که عرضه مطمئن و مقرون به صرفه انرژی مورد نیاز دولت ها و مصرف کنندگان را تضمین می کند.

دادلی می افزاید: خبر خوش این است که ما می بینیم این فرآیند رقابت، نوآوری و رشد، به تدریج به بار می نشیند و در زمینه هایی همچون شیل گس، حفاری عمیق نفت و گاز، نفت خام سنگین و به احتمال زیاد در زمینه سوخت های زیستی، دستاوردهای مهمی به دست آمده است.

وی برای نمونه، به وضعیت آمریکا اشاره می کند که در آن، انقلاب شیل گس سبب شد بهای گاز طبیعی در این کشور کاهش یابد و نسبت به نفت خام، تا حدی بی سابقه، ارزان تر تمام شود.

گزارش بی پی نشان می دهد که رشد تولید سوخت های رسوبی در آمریکا سبب شده است برای سومین سال پیاپی، این کشور بیشترین رشد تولید نفت را در میان کشورهای غیر عضو اوپک داشته باشد.

دادلی معتقد است تجربه آمریکا نشان می دهد که چگونه شرایطی آزاد و رقابتی، نوآوری های فنی را تشویق و دسترسی به ذخایر تازه انرژی را ممکن می کند.

وی می گوید: پیام این پیشرفت ها برای سیاستگذاران دیگر کشورها این است که با الگوگیری از این روش ها، در همه موارد ممکن، رقابت را تشویق کنند.

چنین فرایندی، با توامند کردن کشورها در بهره برداری از ذخایر داخلی انرژی و با تقویت پویایی بازارهای جهانی، امنیت انرژی را تضمین می کند.

مرور بازار

کریستوف روهل، اقتصاددان ارشد بی پی هنگام ارائه گزارش سالانه این شرکت، پس زمینه انرژی در سال 2011 میلادی را این گونه توصیف می کند: ناآرامی سیاسی و درگیری سبب شد اختلال هایی در عرضه نفت و گاز در بخش هایی از جهان عرب ایجاد شود؛ نیروگاه اتمی فوکوشیما ژاپن تعطیل شد و تولید برق از ذغال سنگ در پی زلزله این کشور کاهش یافت و افزون بر آن، چند نیروگاه اتمی دیگر در ژاپن و اروپا بسته شدند؛ میانگین سالانه بهای نفت برای نخستین بار به بالای 100 دلار رسید؛ نخستین مورد آزادسازی ذخایر استراتژیک سوخت از سال 2005 میلادی تا کنون رقم خورد و تولید نفت اوپک بیشترین رشد را از سال 2008 میلادی تا کنون تجربه کرد؛ وضعیت آب و هوایی اروپا دچار تحولی بی سابقه شد؛ و در نهایت، سیل های ویرانگر بر تولید ذغال سنگ در استرالیا تأثیر گذاشتند و همه این تحولات، دست به دست هم دادند تا 2011، سالی پر ماجرا باشد.

روهل می گوید: با وجود همه تحولاتی که ذکر شد، این اطلاعات در مجموع هیچ تغییر غیر عادی در روندهای اصلی سال 2011 ایجاد نکردند و در واقع، هم رشد تولید ناخالص داخلی و هم رشد تقاضای انرژی در سال گذشته میلادی، با میانگین های بلند مدت، مطابقت داشت.

اقتصاددان ارشد بی پی درباره این سازکار این گونه توضیح می دهد که جایگزینی سوخت های مختلف، واکنش های عرضه و تقاضا و الگوهای معاملاتی، سه زمینه مهمی بودند که دچار تحول شدند.

وی می گوید: رشد عرضه نفت، به ویژه از سوی عربستان در کنار انعطاف معاملاتی و سازکار جهانی پالایش، سبب شد نفت خام سنگین عربستان بتواند جای خالی نفت خام سبک لیبی را در اروپا پر کند؛ تغییر جهت عرضه گاز طبیعی از اروپا به آسیا سبب شد از دست رفتن انرژی هسته ای ژاپن، بدون آسیب دیدن نیازهای انرژی دیگر کشورهای منطقه جبران شود و صادرات زغال سنگ آمریکا به اروپا، کمبود گاز طبیعی در این قاره را پر کرد.

به گفته روهل، سال 2011 شاهد جهش های بزرگی در بهای جهانی انرژی بود به گونه ای که میانگین بهای نفت خام برنت دریای شمال 40 درصد رشد سالانه داشت و بهای جهانی زغال سنگ 24 درصد رشد کرد؛ اگرچه در پی انقلاب شیل گس، بهای گاز طبیعی در آمریکا به افت خود ادامه داد، در دیگر کشورهای جهان بهای این سوخت همزمان با بهای نفت خام افزایش یافت.

مجموع تقاضای انرژی جهان در سال 2011 میلادی 2.5 درصد رشد سالانه داشت که با روند تاریخی رشد تقاضای انرژی مطابق بود اما از رشد 5.1 درصد ان در سال 2010 میلادی عقب ماند.

همه این رشد مربوط به اقتصادهای نوظهور بود زیرا تقاضای انرژی کشورهای توسعه یافته عضو سازمان توسعه و همکاری های اقتصادی، به ویژه با توجه به افت تقاضای ژاپن، برای سومین سال شاهد افت بوده است.

چین به تنهایی 71 درصد از کل رشد تقاضای جهانی انرژی جهان را به خود اختصاص داده بود.

البته سهم سوخت های مختلف در این رشد تقاضا یکسان نبوده است؛ تقاضای جهانی نفت خام در سال 2011 کمتر از یک درصد، یعنی کمتر از دیگر سوخت های فسیلی رشد داشت در حالی که رشد مصرف گاز طبیعی 2.2 درصد و رشد مصرف زغال سنگ 5.4 درصد بود.

سوخت های فسیلی، با در اختیار داشتن سهم 87 درصدی از بازار، همچنان جایگاه برتر را در تأمین انرژی جهان به خود اختصاص دادند و انرژی های تجدیدپذیر با وجود رشد شتابان در عرضه، تنها دو درصد از انرژی جهان را تأمین کردند.

سهم نفت خام در تأمین انرژی جهان در سال 2011 میلادی، برای دوازدهمین سال پیاپی کاهش یافت و به 33.1 درصد رسید و عرضه روزانه این سوخت با 0.7 درصد رشد سالانه، به میانگین 88 میلیون بشکه رسید.

از دست رفتن عرضه نفت لیبی، در نهایت با افزایش تولید اعضای اوپک در خاورمیانه، به ویژه عربستان، امارات و قطر جبران شد.

میانگین بهای نفت خام برنت در سال گذشته میلادی 40 درصد رشد داشت و برای نخستین بار در تاریخ، مرز 100 دلار را پشت سر گذاشت.

اوج بهای نفت خام در آن سال، در زمان قطع عرضه نفت لیبی در ماه آوریل رقم خورد و با توجه به مشکلات ساختاری حمل و نقل نفت خام در آمریکای شمالی، تفاوت قیمت شاخص برنت با شاخص دبلیو تی آی آمریکا، به حدی بی سابقه رسید.

در بیشتر مناطق جهان، بهای گاز طبیعی دوشادوش بهای نفت خام افزایش یافت اما بهای گاز در آمریکای شمالی، در حدی بی سابقه، ارزان تر از نفت خام بود.

روهل می گوید: در چند سال گذشته، گاز طبیعی، تحولات عمده ای را در عرصه انرژی جهانی ایجاد کرده: نخست، رشد سریع معاملات، به ویژه معاملات ال ان جی است که مناطق جداافتاده جهان را به هم پیوند داده است؛ دوم، توسعه ذخایر نامتعارف گاز در آمریکاست که این گمان را به وجود آورده است که گاز، به منبعی سرشار برای انرژی جهان تبدیل می شود.

دو تحول یاد شده، در شکل دهی بازار گاز در سال 2011 میلادی سهیم بودند و نقشی مهم در واکنش به تنش های مختلف آن سال ایفا کردند.

بر خلاف آمریکای جنوبی که افت شدید بهای گاز سبب شده است مصرف این سوخت رشد فزاینده ای داشته باشد، در قاره اروپا به دلیل بحران اقتصادی، گرمای آب و هوا و بهای بالای گاز، مصرف آن حدود 10 درصد کاهش یافت.

تولید گاز در سطح جهان 3.1 درصد افزایش یافت و آمریکا با رشد بی سابقه 7.7 درصدی تولید، بزرگترین تولیدکننده این سوخت بود.

رشد تولید کشورهایی همچون قطر، روسیه و ترکمنستان نیز سبب شد افت تولید کشورهایی همچون لیبی و انگلستان در سال 2011 میلادی جبران شود.

معاملات گاز جهان نیز در این سال 4 درصد رشد داشت و رشد معاملات ال ان جی، به ویژه از سوی قطری ها، بیشترین سهم را در این رشد داشته است.

زغال سنگ نیز دوباره بیشترین رشد مصرف را در بین سوخت های فسیلی داشت و با اختصاص 30.3 درصد از مصرف انرژی جهان به خود، بالاترین جایگاه خود را از سال 1969 میلادی تا کنون به دست آورد.

روهل می گوید: سرگذشت زغال سنگ نشان می دهد الگوهای تولید و معاملات این سوخت توان هماهنگی با شرایط بازار را دارد و می تواند به امنیت عرضه انرژی در جهان کمک کند.

تولید انرژی هسته ای در سال گذشته میلادی 4.3 درصد کاهش داشت و ژاپن و آلمان، بیشترین سهم را در این کاهش داشتند. تولید انرژی برق-آبی نیز با 1.6 افزایش، ضعیف ترین رشد خود را از سال 2003 میلادی به این سو تجربه کرد.

ذخایر تجدید پذیر انرژی وضعیت پیچیده ای داشتند و تولید جهانی سوخت های زیستی، با 0.7 درصد افزایش، کمترین رشد خود را از سال 2000 میلادی تا کنون داشت.

همه داده های یاد شده، نشان می دهند تولید آلودگی های دی اکسید کربن در سال 2011 میلادی نیز ادامه داشته اما نسبت به سال 2010 میلادی شتاب کمتری داشته است.

روهل در نتیجه گیری از سخنان خود اعلام کرد: فکر می کنم این سال پر ماجرا، می تواند درس های زیادی برای ما داشته باشد.

به گفته روهل، انعطاف پذیری در بازارهای انرژی، توان افزایش تولید، جایگزینی سوخت های مختلف و تغییر الگوهای معاملاتی، در تطبیق پذیری ساختار جهانی انرژی با بحران های مختلف نقش مهمی ایفا کرده اند.

این اقتصاددان برجسته معتقد است برای تضمین انعطاف پذیری بازار، باید بگذاریم قیمت ها بتوانند نقش خود را به عنوان نشانه ای برای هدایت جریان های مختلف انرژی و جایگزینی آنها ایفا کنند.

روهل می گوید: یکی از پیام های ما این است که نقش بازارها را در تضمین امنیت انرژی ارج نهیم.