دلایل توقف قیمت دلار در اسفند و فروردین؛ از کاهش قاچاق طلا تا جلوگیری از خروج ارز و افزایش درآمد نفت

گروه اقتصادی – محسن شمشیری در دوره جنگ و اسفند 1404 و فروردین ماه 1405 که نرخ دلار در کانال زیر 160 هزار تومان معامله میشد و یا به دلایلی نرخ مشخص نبود، برخی فعالان اقتصادی و مردم این پرسش را مطرح می کردند که چرا خرید و فروش نمی شود، چرا نرخ بالا نرفته است و همچنان در محدوده زیر 160 هزار تومان باقی مانده است؟

واقعیت این است که در شرایط جنگ، شرایط عرضه و تقاضای ارز تغییر کرده و مردم بیشتر به امنیت، نگهداری ریال، نیازهای معیشتی، اجاره محل زندگی، خرید مواد خوراکی، حمل و نقل و بنزین، سفر به شهرهای دیگر و... بها می دهند و خریدهای لوکس، سفرهای خارجی، حواله دلاری، کالاهای غیر ضروری، خرید طلا، هدیه دادن، کالاهای قاچاق و تفننی مثل مواد مخدر، تجارت کالا و... را در اولویت های بعدی قرار می دهند. در نتیجه طبیعی است که تقاضا برای ارز و دلار به شدت کاهش می یابد. 

فعالان بازار و کسب وکارها نیز قادر به فعالیت مانند شرایط قبل از جنگ نیستند. از بازار طلا و ارز، تا قاچاق کالا و طلا، فعالیت غارتگران و قاچاقچیان تحت تاثیر قرار گرفته و تقاضا برای ارز کاهش زیادی داشته است. برخی کارخانه ها و شرکت ها نیز پول کافی برای خرید ارز و سرمایه در گردش و مواد اولیه و... ندارند. 

کارخانه ها نیز تقاضای ارزی کمتری داشته اند و تولید برخی کالاها و فعالیت های ارزی مرتبط با آن نیز در برخی موارد و شهرهای مختلف کاهش یافته است. 

مردم ترجیح داده اند که امسال سفر خارجی نروند و در میهن بمانند و به مشکلات کشور توجه کنند. خریدها و سفرهای شب عید نیز به دلیل جنگ عملا کاهش زیادی داشت. 

از سوی دیگر، معمولا از فروردین تا مردادماه زمان پرداخت بدهی های ارزی و خارجی نیست. تقاضا در بازار کم است. تسویه حساب های ارزی نیز معمولا از شهریور تا دی ماه انجام می شود. خریدهای شب عید نیز از دی تا اسفند انجام می شود. 

براین اساس، دلایل متعدد کاهش تقاضا برای دلار و افزایش عرضه دلار را می توان به چند دسته تقسیم کرد که از افزایش فروش نفت ایران، کاهش قاچاق کالا و طلا،  تا ترجیح مردم به کاهش تقاضا برای ارز وطلا و نگهداری ریال در شرایط جنگ، کاهش خروج ارز و سفرهای خارجی، نبود سرمایه در گردش کافی در شرکت ها برای خرید ارز، مهمترین دلایل کاهش تقاضای دلار و توقف قیمت آن بوده است.

افزایش فروش نفت ایران

همچنین حجم تجارت نیز در دوره جنگ به دلیل مشکلات بنادر، اسکله ها و گمرکات کشور و... کاهش یافته است. 

اما در عین حال از سوی دیگر، صادرات و فروش نفت ایران به دلیل رشد قیمت نفت در بازار جهانی و آزادسازی محموله شناور نفت ایران در آب های بین المللی افزایش یافته و درآمد نفتی و ارزی ایران افزایش یافته است و البته هنوز مشخص نیست که چقدر از این پول به صورت دلار یا به صورت کالا وارد کشور شده است؟ اما به هر حال می تواند به سهم خود بر کاهش قیمت دلار اثرگذار باشد.

برخی از تحلیلگران نیزمی گویند که با توجه به خسارت‌های بازسازی و آسیب‌هایی که به ویژه به فولاد و پتروشیمی وارد شده قاعدتا باید نرخ دلار بالا می‌رفت ولی درآمدهای نفتی ایران نیز بالا رفته و نقش ایران در کنترل تنگه هرمز قابل توجه بوده، این ها مانع از افزایش دلار به قیمت های بالا بوده است.

انتظار فروش ارز بیشتر در بازار

به نظر می رسد که به دلیل مخارج جنگ و نیاز دولت به ریال، فروش ارز نیز بیشتر شده باشد و لذا عرضه ارز بیشتر شده و فشار بر روی نرخ ارز کمتر شده است. 

فروش طلا و ارز توسط مردم 

بخشی از مردم چه در تیرماه و جنگ 12 روزه و چه در اسفند و فروردین، به دنبال فروش طلا و ارز خود بوده اند تا ریال مورد نیاز برای مخارج دوره جنگ را داشته باشند. این موضوع نیز روی خرده فروشی ارز اثرگذاشته و عرضه دلار بیشتر شده است. 

شروع جنگ و تغییر فضای کسب وکار

دلایل کم نوسان بودن نرخ ارز با شروع جنگ کاملا مرتبط با کاهش تقاضا است. یعنی فضای کسب وکار تغییر کرد و تقاضا برای دلار کمتر شد. در شرایط عادی، تقاضا برای واردات مواد اولیه و کالا، قاچاق، سفر خارجی، خروج ارز، حواله برای فامیل خارج کشور و... بیشتر است. اما در زمان جنگ بخش عمده این تقاضا کاهش یافته است.