آیا دلار در مسیر ریزش قرار می‌گیرد؟ اثر افزایش درآمدهای نفتی بر بازار ارز ایران

گروه انرژی، افزایش اخیر درآمدهای نفتی ایران—در صورت تداوم سطح تولید و بهبود قیمت‌های فروش—می‌تواند یکی از مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار بر بازار ارز در ماه‌های پیش‌رو باشد.

به گزارش بولتن نیوز، از آنجا که درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت، ستون اصلی تأمین منابع ارزی کشور و پشتیبان بودجه عمومی محسوب می‌شود، هرگونه بهبود در این بخش مستقیماً بر تعادل عرضه و تقاضای ارز اثر می‌گذارد.

۱. تقویت سمت عرضه ارز

افزایش صادرات نفت و کاهش تخفیف‌های فروش، به معنای ورود ارز بیشتر به چرخه اقتصادی است. در صورت دسترسی مؤثر دولت به این منابع و افزایش عرضه در بازار (چه از طریق سامانه‌های رسمی و چه مداخلات هدفمند)، فشار کاهشی بر نرخ ارز قابل انتظار است.

در اینجا اتفاق دیگری هم که می افتد این است که دست واسطه ها هم برای فروش کوتاه می شود. بر این اساس واسطه ها با این گپ یا ماوالتفاوت تخفیف نمی توانند بازی و ثروت اندوزی کنند. ضمنا اینها بخش عمده سودشان در شیپینگ و البته در گپ موجود بوده است. علاوه بر این این واسطه ها نفتی را که می گرفتند می بردند میفروختند نه تنها از شیپینگ و گپ موجود سود می بردند بلکه پول نفت را هم به این زودی ها نمی آوردند به کشور بدهند و چند ماه هر ماه بین 5.5 تا 7 درصد سود می کردند. در واقع نفت ایران با بیش از 18 درصد تخفیف فروخته می شده و شاید تا 30 درصد هم برسد. این در حالی است که الان دیگر شرکتهای فروش عمده نفت ایران دیگر نیازی به واسطه ها و تراستی ها و ...  ندارند.

۲. بهبود تراز پرداخت‌ها

رشد درآمدهای نفتی می‌تواند کسری تراز حساب جاری را کاهش دهد یا حتی به مازاد تبدیل کند. در چنین شرایطی، نیاز به تأمین ارز از بازار آزاد کاهش یافته و تعادل به نفع تقویت پول ملی تغییر می‌کند.

ضمنا چون در حال حاضر بحران وجود دارد در حوزه نفتی و انرژی در دنیا، متقاضیان جهانی نفت نه تنها حاضرند پیش پیش پول نفت و فراورده های نفتی را پرداخت کنند و پول ما را پرداخت می کنند و بلوکه نمی کنند.

۳. مدیریت انتظارات تورمی

بازار ارز در ایران به‌شدت انتظاری است. اعلام و تثبیت روند افزایش درآمدهای ارزی—در کنار سیگنال‌های سیاسی مثبت—می‌تواند انتظارات تورمی را تعدیل کرده و تقاضای سفته‌بازانه برای دلار را کاهش دهد؛ عاملی که در مقاطع مختلف، محرک اصلی جهش قیمت بوده است.

همچنین عطش حاصل از ابعاد روانی کمبود ارز که منجر به هجوم برای خرید ارز و یا حتی ثبت سفارش یا تهیه ارز از هر طریقی هست هم به این واسطه مدیریت می شود.

۴. ابزارهای سیاستی دولت و بانک مرکزی

در صورت تقویت ذخایر ارزی، سیاست‌گذار امکان بیشتری برای مداخله در بازار، کنترل نوسانات و حتی هدایت نرخ ارز به سطوح پایین‌تر خواهد داشت. تجربه دوره‌های قبلی نشان می‌دهد که تزریق هدفمند ارز می‌تواند در کوتاه‌مدت اثر قابل توجهی بر کاهش قیمت داشته باشد.

این را هم باید در نظر داشت جایی که ارز بیشتر در دست ساختارهای ناظر مثل بانک مرکزی است کنترل آن برای دولت و دستگاه های نظارتی خیلی راحت تر است تا جایی که ارز در دست دولت هست ولی در اختیار شرکت های خصولتی است. اینجا چون کنترل بیشتر از طریق خصولتی ها می اید به دست ناظرین دولتی، بنابراین کنترل بازار ارز هم خیلی ساده تر می شود و فساد هم کمتر می شود .

اما آیا «سقوط سنگین» محتمل است؟

با وجود عوامل فوق، تحقق ریزش شدید و پایدار نرخ دلار منوط به چند شرط کلیدی است:

پایداری درآمدهای نفتی (نه جهش مقطعی)

دسترسی واقعی به منابع ارزی و امکان انتقال بدون محدودیت

کنترل رشد نقدینگی و تورم داخلی

ثبات سیاسی و کاهش ریسک‌های ژئوپلیتیکی

در غیر این صورت، حتی اگر کاهش مقطعی در نرخ دلار رخ دهد، احتمال بازگشت آن در میان‌مدت وجود خواهد داشت.

افزایش درآمدهای نفتی می‌تواند بستر لازم برای کاهش نرخ ارز را فراهم کند و حتی در کوتاه‌مدت منجر به افت قابل توجه قیمت دلار شود. اما تبدیل این کاهش به یک «سقوط سنگین و پایدار»، نیازمند هم‌زمانی چند متغیر ساختاری در اقتصاد کلان ایران است. از این رو، سناریوی محتمل‌تر در شرایط فعلی، کاهش مدیریت‌شده و نوسانی نرخ ارز است، نه یک ریزش پایدار و عمیق.

پیش از این بولتن نیوز در گزارش دیگری مورخ 7 فروردین 1405 به نقل از تریتا پارسی با تیتر "روایت تریتا پارسی از جهش درآمد نفتی ایران؛ جنگی که به رفع تحریم غیررسمی انجامید" نوشته است:

این گزارش، تصویری متفاوت از تأثیر تحولات سیاسی-امنیتی بر اقتصاد انرژی ایران ارائه می‌دهد؛ تصویری که نشان می‌دهد در برخی شرایط، بحران‌ها می‌توانند به بازتعریف فرصت‌های اقتصادی منجر شوند.

گروه انرژی،تریتا پارسی در گزارشی با استناد به یک منبع آگاه در صنعت انرژی ایران، از تحولی قابل توجه در وضعیت صادرات نفت و درآمدهای ارزی کشور خبر داده است؛ تحولی که به‌گفته او، در بستر تنش‌های ژئوپلیتیکی اخیر شکل گرفته است.

به گزارش بولتن نیوز،بر اساس این روایت، پیش از آغاز درگیری‌ها، ایران روزانه کمتر از ۱.۱ میلیون بشکه نفت تولید می‌کرد و این نفت را با تخفیفی سنگین (حدود ۱۸ دلار) و به قیمت تقریبی ۴۷ دلار به فروش می‌رساند. اما در شرایط فعلی، تولید روزانه به حدود ۱.۵ میلیون بشکه افزایش یافته و نفت ایران با قیمت حدود ۱۱۰ دلار و تنها ۲ تا ۴ دلار تخفیف عرضه می‌شود؛ تغییری که نشان‌دهنده بهبود محسوس در شرایط فروش و دسترسی به بازارهای بین‌المللی است.

در ادامه این گزارش، تأکید شده که این آمار شامل محصولات پتروشیمی نمی‌شود؛ بخشی که نه‌تنها با افزایش حجم صادرات مواجه شده، بلکه دامنه مشتریان آن نیز نسبت به گذشته گسترده‌تر شده است.

نکته مهم دیگر در تحلیل پارسی، ایجاد سازوکارهای جدید مالی پس از جنگ ژوئن است؛ سازوکارهایی که به ایران امکان می‌دهد پرداخت‌های خود را بدون اتکا به مسیرهای سنتی—از جمله کانال‌های مرتبط با امارات متحده عربی—دریافت کند. این تغییر، به کاهش ریسک‌های تحریمی و تسهیل جریان درآمدی کمک کرده است.

در جمع‌بندی این تحلیل، پارسی از شکل‌گیری نوعی «رفع تحریم غیررسمی» (De facto) سخن می‌گوید؛ وضعیتی که اگرچه به‌صورت حقوقی تغییری در ساختار تحریم‌ها ایجاد نکرده، اما در عمل بخشی از محدودیت‌های کلیدی را بی‌اثر کرده است. از این منظر، او معتقد است که انگیزه ایران برای پایان دادن به تنش‌ها، بیش از هر چیز به دستیابی به «رفع تحریم رسمی» وابسته خواهد بود.

این گزارش، تصویری متفاوت از تأثیر تحولات سیاسی-امنیتی بر اقتصاد انرژی ایران ارائه می‌دهد؛ تصویری که نشان می‌دهد در برخی شرایط، بحران‌ها می‌توانند به بازتعریف فرصت‌های اقتصادی منجر شوند.

به گزارش بولتن نیوز، با توجه به آنچه در فوق گفته شد، به نظر می رسد بهتر است  ایران از معافیت وزارت خزانه داری در جهت گشایش سیستم های عادی مبادلات مالی استفاده کند نه چرخه دو دهه دلال ها و تراستی های نفتی

افزایش تولید و فروش نفت ایران وقتی به قابلیت بازتاب آن می رسد که بتوانیم از معافیت وزارت خزانه داری امریکا در جهت گشایشهای بانکی و نرمال سازی روابط بین المللی در سیستم بانکی استفاده نماییم.

نهایتا اینکه ، پیروزی های بزرگ رزمندگان در میدان و وادار کردن امریکا به معافیت بیش از چهارصد میلیون بشکه را به امور بین الملل شرکت ملی نفت و بانک مرکزی، بدون دست داشتن تراستی ها و کاسبان تحریم که درآمد نفتی ایران را به حداقل رسانده بودند، است.