وقتی باسکول دروغ گفت؛ ۱۵ تانکر بنزینِ «خالی» چگونه از مرز باشماق عبور کردند؟

گروه اقتصادی: اواخر هفته گذشته، در سکوت غروب مرز باشماق در غرب کشور، ۱۵ تانکر سوخت یکی پس از دیگری از محوطه خروجی گمرک عبور کردند؛ روی کاغذ، همگی «خالی» بودند. باسکول گمرک وزن خالی‌شان را تأیید کرده بود، سه مأمور گارد گمرک پایین برگه‌ها را امضا کرده بودند و پرونده‌ها بدون دردسر از مرحله اول کنترل گذشته بود. اما چند ساعت بعد، در سامانه‌های بعدیِ کنترل اطلاعات، چیز دیگری دیده شد: ۱۵ تانکر، «پر از بنزین» ثبت شده بودند.

به گزارش بولتن نیوز، این روایت، که از سوی چند منبع محلی و مطلع از روند ماجرا در اختیار این گزارش قرار گرفته، اگرچه هنوز به‌طور رسمی از سوی نهادهای مسئول تأیید یا تکذیب نشده، تصویری تکان‌دهنده از نحوه نشت بنزین یارانه‌ای ایران از مرزها ارائه می‌کند؛ نشتی که منتقدان می‌گویند در محاسبات «ناترازی بنزین» و فشار برای مدیریت مصرف مردم، عمداً یا سهواً نادیده گرفته می‌شود.

۱۵ تانکر «خالی» که در سامانه‌ها «پر» بودند

طبق رویه معمول، هر تانکر حامل فرآورده‌های نفتی هنگام خروج از کشور باید از دو فیلتر اصلی عبور کند:
۱. توزین در باسکول گمرک و ثبت وزن خالی یا پر
۲. تأیید مأموران گارد و ارزیاب گمرکی درباره وضعیت محموله

به گفته یک منبع آگاه در گمرک باشماق، در ماجرای اخیر هر دو این فیلترها ظاهراً دور زده شده است: «باسکول ثبت کرده که تانکرها خالی‌اند. سه مأمور گارد هم همان را تأیید کرده‌اند. تانکرها بر همین اساس از محدوده گمرک خارج شده‌اند. اما در مرحله بعد، وقتی اطلاعات در سامانه‌های بالادستی و متمرکزتر بررسی شده، مشخص شده که این تانکرها در واقع با بنزین پر شده بودند.»

این «مرحله بعد» دقیقاً کجاست و چه کسی زنگ خطر را به صدا درآورد؟ منابع محلی از «برخورد داده‌ها با اطلاعات سامانه‌ای سوخت» حرف می‌زنند؛ جایی که رقم‌های ثبت‌شده در مرز با داده‌های بارگیری، سهمیه‌ها و مسیرها همخوانی نداشته و ماجرا لو رفته است.

تا این لحظه هیچ مقام رسمی جزئیات این فرآیند را توضیح نداده است، اما آن‌چه مسلم است، این‌که پرونده‌ای قضایی با محوریت «خروج غیرقانونی بنزین از مرز باشماق» شکل گرفته و پای شماری از کارکنان و مسئولان دستگاه‌های مختلف را به میان کشیده است.

زنجیره بازداشت‌ها؛ از باسکول تا فرمانداری

براساس اطلاعاتی که در اختیار این گزارش قرار گرفته، تا کنون ۱۵ نفر در ارتباط با این پرونده بازداشت شده‌اند؛ فهرستی که نشان می‌دهد ماجرا، صرفاً خطای فردی یک اپراتور باسکول یا سهل‌انگاری یک مأمور گمرک نیست.

در میان بازداشت‌شدگان، بنا بر همین روایت، این افراد دیده می‌شوند:

دو باسکول‌چی (اپراتور وزن‌کشی در گمرک)

سه مأمور گارد گمرک، که به گفته منابع محلی، یکی از آن‌ها با یکی از نمایندگان استان کردستان نسبت برادری دارد

یک ارزیاب گمرکی

چند نفر از کارکنان راهداری منطقه

منابع می‌گویند امکان گسترش دایره اتهامات تا حدود ۴۰ نفر نیز مطرح است و بازجویی‌ها همچنان ادامه دارد. لازم به ذکر است فرمانداری مریوان در زمینه کشف این قاچاق با دستگاههای امنیتی و نظارتی هماهنگی بسیار خوبی داشت.

در عین حال، باید یادآور شد که تمامی این افراد تا زمان صدور حکم قطعی دادگاه، طبق قانون «متهم» محسوب می‌شوند و نه مجرم؛ و جزئیات این پرونده نیازمند شفاف‌سازی رسمی و رسیدگی مستقلِ قضایی است.

یک فعال مدنی در منطقه، که به‌دلیل نگرانی از تبعات، نمی‌خواهد نامش فاش شود، می‌گوید: «وقتی از باسکول تا گارد و ارزیاب و بعضی کارمندان ادارات دیگر در یک پرونده کنار هم قرار می‌گیرند، یعنی با یک تخلف ساده اداری طرف نیستیم؛ این تصویر یک شبکه است، نه یک خطای موردی.»

بازی با شیر بنزین؛ تهدید، پاک‌کردن ردپا یا هر دو؟

یکی از عجیب‌ترین بخش‌های این روایت، آن چیزی است که به‌محض شروع بازداشت‌ها رخ داده است. به گفته چند منبع محلی، درست پس از آن‌که موج دستگیری‌ها آغاز شد، «فلکه چهار تا از تانکرها را باز کردند»؛ اقدامی که در منطقه این‌گونه تفسیر شده است:
«هم تهدید بود، هم تلاشی برای گفتن این‌که این بنزین اصلاً مال ما نبوده.»

یک راننده محلی که آن روز در نزدیکی گمرک بوده، می‌گوید: «خبر بازداشت‌ها که پیچید، همان موقع گفتند شیر چهار تانکر را باز کرده‌اند. بعضی‌ها می‌گفتند می‌خواهند بترسانند که اگر این پرونده را بزرگ کنید، ما هم شرایط را به هم می‌ریزیم. بعضی‌ها هم می‌گفتند می‌خواهند رد مالکیت و حجم دقیق سوخت را از بین ببرند.»

این جزئیات نیز هنوز از سوی مراجع رسمی تأیید یا تشریح نشده است، اما در هر حال، همین شایعات، فضای سنگینی از بی‌اعتمادی و ترس را در میان کارکنان مرزی و مردم منطقه ایجاد کرده است.

باشماق؛ یک مرز، یک اقتصاد پنهان