حسن باقری؛ روزنامه‌نگاری که نقشه جنگ را تغییر داد

گروه سیاسی: در تاریخ جنگ‌ها، نام‌هایی هستد که فراتر از رتبه‌های نظامی، با «فکر» خود شناخته می‌شوند. ۹ بهمن ماه، سالروز عروج جوانی است که در ۲۴ سالگی وارد جبهه‌ها شد و در ۲۶ سالگی، در حالی که سنگ‌بنای نوین نظامی ایران را بنا نهاده بود، در فکه پرکشید. حسن باقری (غلامحسین افشردی) نه در دانشکده‌های افسری کلاسیک درس خوانده بود و نه سابقه‌ی سال‌ها حضور در ارتش را داشت؛ او یک روزنامه‌نگار بود که با سلاح «اطلاعات و تحلیل» به جنگ بن‌بست‌های نظامی رفت.

از تحریریه تا جبهه: تولد یک استراتژیست

به گزارش بولتن نیوز وقتی جنگ شروع شد، ایران درگیر تنش‌های داخلی و عدم هماهنگی در سطوح عالی فرماندهی بود. حسن باقری با عقبه‌ای از فعالیت در روزنامه جمهوری اسلامی، وارد ستاد عملیات جنوب شد. او به جای تکیه بر گزارش‌های کلیشه‌ای، واحد «اطلاعات عملیات» را پایه‌گذاری کرد. او معتقد بود: «جنگ را باید با چشم باز انجام داد.»

باقری با موتورسیکلت در خطوط مقدم می‌تاخت و با ثبت دقیق جزئیات جغرافیایی و تحرکات دشمن، نقشه‌هایی ترسیم کرد که تا آن زمان در ارتش ایران بی‌سابقه بود. او فهمید که برای شکستن ماشین جنگی بعث، نباید لزوماً تجهیزات بیشتری داشت، بلکه باید «عقلانیت» بیشتری به کار برد.

تغییر پارادایم: «باید سبک جنگ عوض شود»

بزرگترین میراث حسن باقری، تغییر استراتژی جنگ از «جنگ کلاسیک» به «جنگ انقلابی و مردمی» بود. در دوره‌ای که بنی‌صدر با اتکا به مدل‌های کلاسیک شکست‌خورده در پاتک‌ها، جنگ را به بن‌بست کشانده بود، باقری شعار معروف خود را داد: «ما نباید در انتظار تجهیزات بمانیم؛ باید سبک جنگ را عوض کنیم.»

او معمار اصلی عملیات‌های بزرگی چون ثامن‌الائمه (شکست حصر آبادان)، طریق‌القدس، فتح‌المبین و در نهایت حماسه بیت‌المقدس بود. او بود که ظرفیت‌های پنهان جوانانی چون قاسم سلیمانی، مهدی زین‌الدین و ابراهیم همت را کشف کرد و به آن‌ها میدان داد.
چرا باقری هنوز یک «الگو» است؟

باقری تنها یک فرمانده نبود؛ او یک «سیستم‌ساز» بود. ویژگی‌هایی که او را در سن ۲۶ سالگی به مقام جانشینی فرمانده نیروی زمینی سپاه رساند، عبارت بودند از:

دقت در جزئیات: او بر وجب‌به‌وجب خاک مناطق عملیاتی اشراف داشت.
کادرسازی: او فرماندهان آینده ایران را تربیت کرد.
تحول‌خواهی: او از تغییر نترسید و فرمول‌های ثابت شده اما ناکارآمد نظامی را به چالش کشید.

پایان در فکه؛ آغازی در تاریخ

۹ بهمن ۱۳۶۱، در جریان شناسایی عملیات والفجر مقدماتی، ترکش خمپاره در منطقه فکه، دفتر زندگی دنیوی نابغه جنگ را بست. اما میراث او یعنی «بن‌بست‌شکنی با تکیه بر ایمان و دانش»، تا دهه‌ها بعد به الگوی دفاعی ایران تبدیل شد.

امروز که به کارنامه حسن باقری می‌نگریم، او را نه فقط یک شهید، بلکه «مغز متفکر» جنگی می‌یابیم که ثابت کرد در سخت‌ترین شرایط هم می‌توان با «شناخت» و «تغییر نگاه»، ناممکن‌ها را ممکن کرد.
آیا مایلید برای تکمیل این مقاله، لیستی از جملات قصار و استراتژیک شهید باقری یا اینفوگرافیک عملیات‌هایی که او طراحی کرده بود را برایتان آماده کنم؟