واکاوی ریشه‌های تاریخی غارت در عملیات «عزم مطلق» / ونزوئلا چگونه قربانی همان منطقی شد که غرب را به ثروت رساند؟

گروه بین الملل: در ساعات اولیه سپیده‌دم شنبه، ۳ ژانویه ۲۰۲۶، جهان با صدای انفجارهای مهیبی در کاراکاس بیدار شد که نه تنها لرزه بر اندام پایتخت ونزوئلا انداخت، بلکه ستون‌های حقوق بین‌الملل را نیز جابه‌جا کرد. ایالات متحده در عملیاتی موسوم به «عزم مطلق» (Absolute Resolve)، با استفاده از بیش از ۱۵۰ فروند هواپیما، نقاط استراتژیک از جمله پایگاه هوایی «لا کارلوتا» و مجتمع نظامی «فوئرته تیونا» را بمباران کرد و در اقدامی بی‌سابقه، نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور مستقر این کشور و همسرش سیلیا فلورس را دستگیر و به خاک آمریکا منتقل کرد.

به گزارش بولتن نیوز، اگرچه واشینگتن این اقدام را اجرای عدالت علیه یک «سازمان نارتو-تروریستی» می‌نامد، اما نگاهی عمیق‌تر به تاریخ توسعه غرب و نظرات مورخان برجسته نشان می‌دهد که این حادثه، نه یک اقدام پلیسی منفرد، بلکه فصلی جدید از همان منطق کهنی است که ثروت و رفاه جهان غربی را بر پایه غارت منابع دیگران بنا نهاده است.

احیای «سرمایه‌داری جنگ» در قلب ونزوئلا

اسون بکرت، مورخ مشهور، در نظریه «سرمایه‌داری جنگ» (War Capitalism) استدلال می‌کند که توسعه صنعتی غرب نه با تجارت آزاد، بلکه با خشونت عریان، سلب مالکیت از بومیان و تسخیر بازارهای جهانی با قدرت نظامی آغاز شد. حوادث دیروز کاراکاس، تکرار مو‌به‌موی این تئوری در عصر مدرن است. دونالد ترامپ بلافاصله پس از عملیات اعلام کرد که ایالات متحده ونزوئلا را «اداره خواهد کرد» و به شرکت‌های نفتی آمریکایی اجازه خواهد داد تا برای بهره‌برداری از ذخایر عظیم نفت این کشور وارد عمل شوند. این صراحت در بیان مالکیت بر منابع یک ملت دیگر، دقیقاً همان چیزی است که بکرت آن را «ادعای حاکمیت کارآفرینان بر سرزمین‌ها از طریق خشونت» توصیف می‌کند.

ونزوئلا به مثابه «زمین‌های شبح‌وار» جدید

کنت پومرانز در تحلیل خود از «واگرایی بزرگ»، از مفهومی به نام «زمین‌های شبح‌وار» (Ghost Acreage) یاد می‌کند. او معتقد است بریتانیا با غارت منابع مستعمرات، توانست از محدودیت‌های اکولوژیکی خود فرار کرده و سوخت و مواد اولیه لازم برای انقلاب صنعتی را تامین کند. امروز، ونزوئلا با داشتن بزرگترین ذخایر نفت جهان، نقش همان «زمین‌های شبح‌وار» را برای ماشین اقتصادی غرب ایفا می‌کند. تلاش آمریکا برای «چنگ انداختن به منابع استراتژیک انرژی و معدنی ونزوئلا» که توسط مقامات ونزوئلایی محکوم شده، نشان‌دهنده نیاز مستمر مرکز (غرب) به بلعیدن منابع پیرامون برای حفظ برتری خود است.

تخلیه ثروت؛ از هند تا کاراکاس

اوتسا پاتنایک در پژوهش تکان‌دهنده خود نشان داد که بریتانیا چگونه با استفاده از سیستم‌های مالی و مالیاتی، ۴۵ تریلیون دلار ثروت هند را به لندن منتقل کرد. آنچه امروز در ونزوئلا شاهد هستیم، مقدمه‌چینی برای یک «تخلیه ثروت» (Drain of Wealth) مشابه در قرن ۲۱ است. وقتی ترامپ وعده می‌دهد که شرکت‌های نفتی آمریکا «میلیاردها دلار» برای بازسازی صنعت نفت ونزوئلا هزینه خواهند کرد، در واقع در حال طراحی سیستمی است که سود نهایی این منابع نه به سفره مردم گرسنه ونزوئلا، بلکه به حساب‌های بانکی در نیویورک و تگزاس سرازیر شود. این همان الگویی است که پاتنایک آن را «استفاده از درآمد مالیاتی مستعمره برای خرید کالاهای همان مستعمره به نفع متروپل» می‌نامید.

فقر به مثابه یک محصول سیاسی

جیسون هیکل در کتاب «شکاف» (The Divide) تاکید می‌کند که فقر در کشورهای جنوب جهانی یک پدیده طبیعی نیست، بلکه محصول سیاست‌های عامدانه و مداخلات نظامی غرب است. او با اشاره به کودتاهای تاریخی مانند ایران (۱۹۵۳) و گواتمالا (۱۹۵۴)، استدلال می‌کند که هرگاه دولتی در جنوب تلاش کرده منابع ملی خود را در اختیار مردمش قرار دهد، با قهر نظامی غرب روبرو شده است. حمله ۳ ژانویه به ونزوئلا، جدیدترین مورد از این زنجیره مداخلات است. ایالات متحده با ایجاد یک «تنگنای اقتصادی» (Chokehold) از طریق تحریم‌ها و بلوکه کردن تانکرها، ابتدا ونزوئلا را به فروپاشی کشاند و اکنون با عملیات نظامی، تیر خلاص را به استقلال این کشور شلیک کرده است.

فرجام سخن: جنایت تجاوز و پایان نظم بین‌الملل

حقوقدانان بین‌المللی، عملیات «عزم مطلق» را یک «جنایت تجاوز» (Crime of Aggression) توصیف کرده‌اند؛ جنایتی که در دادگاه نورنبرگ به عنوان «جنایت عالی» شناخته می‌شد. این حمله نه تنها حاکمیت ونزوئلا را نقض کرد، بلکه به گفته دبیرکل سازمان ملل، بدعتی خطرناک ایجاد کرد که می‌تواند جهان را به هرج‌ومرج بکشاند.

تاریخ‌دانانی که توسعه غرب را مدیون غارت می‌دانستند، امروز شاهدی زنده بر مدعای خود یافته‌اند. ونزوئلا، با رهبر دست‌بند زده‌ای که در سلول‌های بروکلین به انتظار محاکمه نشسته، یادآور هند در عصر شرکت هند شرقی و آفریقا در دوران اوج تجارت برده است. حوادث دیروز ثابت کرد که در منطق قدرت‌های بزرگ، «توسعه» هنوز هم از لوله تفنگ و از دهانه چاه‌های نفت غصب‌شده بیرون می‌آید. دنیای مدرن ممکن است کلمات خود را تغییر داده باشد، اما «سرمایه‌داری جنگ» همچنان با همان قساوت قرن هجدهم، در خیابان‌های کاراکاس قربانی می‌گیرد.