آرامش درسوريه،ترکيه قطردرگيرمشکلات داخلي

هرچند هنوز گزارش ناظران اتحاديه عرب به صورت رسمي منتشر نشده است اما شواهد نشان مي دهد که ورود ناظران اتحاديه عرب به سوريه به رغم تحليل ها و اما و اگرهاي اوليه تا کنون به نفع رژيم حاکم در دمشق بوده است. از همين روست که هفته گذشته مخالفان حکومت سوريه با انتقاد صريح از کار ناظران اعزامي توسط "اتحاديه کشورهاي عربي"، خواهان پايان ماموريت آن ها در سوريه شدند. برهان غليون، رئيس "شوراي ملي سوريه" متشکل از چند گروه مخالف رژيم بشار اسد، به خبرگزاري‌ها گفته است که فعالان سياسي سوري انتظار نداشتند که ناظران اعزامي "اتحاديه عرب" مانع از سرکوب مردم توسط نيروهاي دولتي شوند، اما اکنون مي‌بينند که کشتار و سرکوب حتي بيشتر شده است. سرهنگ رياض اسعد، رهبر "ارتش آزاد سوريه" که از نظاميان جدا شده از ارتش سوريه شکل گرفته است، از "اتحاديه عرب" درخواست کرد که به ماموريت هيئت ناظران اعزامي به سوريه پايان دهد، زيرا به گفته او "اين مأموريت شکست خورده است". او گفت که با خروج آن ها بايد راه براي دخالت سازمان ملل باز شود. در همين حال ايالات متحده از خواست مخالفان رژيم سوريه مبني بر دخالت سازمان ملل متحد دفاع کرد. جي کارني، سخنگوي کاخ سفيد روز پنج شنبه (۵ ژانويه) گفت: «ما از جامعه بين‌المللي انتظار داريم که با عزم راسخ از تلاش‌هاي مشروع مردم سوريه حمايت کند.» از سوي ديگر مرکز اطلاع‌رساني سازمان ملل متحد گزارش داد که شيخ حمد بن جاسم آل ثاني، نخست وزير و وزير خارجه اميرنشين قطر، در گفت‌وگو با بان کي مون، دبيرکل سازمان ملل به "برخي از اشتباهات" در کار هيئت ناظران اعزامي "اتحاديه عرب" به سوريه اعتراف کرده است. مجموع ادعا هاي فوق حاکي از موفقيت حکومت سوريه در آزمون ناظران اتحاديه عرب است. اتفاقي که به خاطر کثرت و تنوع ناظران براي بسياري از تحليل گران قابل پيش بيني نبود. سرکيس نعوم، روزنامه نگار مشهور لبناني در يادداشتي در روزنامه لبناني مي نويسد: "بحراني که همچون طوفان سوريه را در نورديده به زودي فروکش خواهد کرد و نظام بشار اسد پيروزي مهمي را به دست خواهد آورد. اين چيزي است که اسلام‌گرايان عرب و لبناني‌ها به استناد اطلاعات شخصي‌ که در اختيار دارند، بر زبان مي‌رانند."

از سوي ديگر اخبار منتشر شده از جبهه مخالفان بشار اسد نشان از اختلافات گسترده در ميان معارضان دارد. اتحاديه عرب بيش از يک ماه نمايندگاني را از "شوراي ملي سوريه" و "هيئت هماهنگي ملي" در مقر خود در قاهره گرد هم آورده است تا به توافق و برنامه مشترکي دست يابند و گروه واحدي را تشکيل دهند و سخنگوي ملت سوريه خوانده شوند. هدف اتحاديه عرب با فشار دولت‌هايي همچون عربستان سعودي و قطر، هدايت مخالفان سوريه‌اي به سمت تشکيل شورايي انتقالي شبيه نمونه ليبيايي آن است که حمايت آن از مداخله خارجي به حملات نظامي ناتو تا سرنگوني معمر قذافي انجاميد. با اين حال مخالفان سوري، چنان از هم فاصله دارند که حتي قواعد بازي در بيان اختلاف نظر ميان خود را رعايت نمي‌کنند و ديگري را از داشتن نمايندگي مردم ساقط مي‌دانند و يکديگر را به اموري متهم مي‌کنند که به مرحله بعد از حاکميت کامل و به دست گرفتن قدرت مربوط مي‌شود. تنها چند ساعت بعد از اعلام توافق ميان دو جناح عمده مخالفان بشار اسد رئيس جمهور سوريه، بر سر طرح و برنامه مشترک درباره وضعيت کنوني و آينده کشور، مخالفت با اين توافق نامه در ميان خود مخالفان نشان داد که اين گروه‌ها نه تنها نمي‌توانند درباره موضوعات مشترکي ميان خود به توافق برسند، بلکه استراتژي مشخصي را نيز نمي‌توانند در باره راه خروج کشور از بحران ترسيم کنند.

اين در حالي است که 2 کشور ترکيه و قطر به عنوان مخالفان اصلي منطقه اي دمشق از يک سو و کشورهاي فرانسه و آمريکا به عنوان مخالفان فرامنطقه اي سوريه از سوي ديگر دستخوش تحولات جدي در عرصه داخلي خود شده اند به گونه اي که مي توان مدعي شد اولويت اين کشورها را در عرصه سياست خارجي تحت تاثير قرار داده است. اختلاف جدي ميان آنکارا و پاريس به دنبال تصويب طرح محکوميت کشتار ارامنه توسط دولت عثماني، در پارلمان فرانسه باعث کاهش شديد و بي سابقه روابط دو کشور شد. روابطي که پيش از اين نيز به خاطر مخالفت هاي علني فرانسه با پيوستن ترکيه به اتحاديه اروپا بي ثبات بود. از سوي ديگر بيماري رجب طيب اردوغان نخست وزير ترکيه و رهبر حزب عدالت و توسعه باعث شده تا علاوه بر ايجاد اختلافات درون حزبي سياست خارجي اين حزب که تحت رهبري مستقيم اردوغان هدايت مي شد دچار مشکل و وقفه شود. به اين مسائل بايستي کشتار اخير غير نظاميان کرد توسط ارتش ترکيه را نيز افزود که موج جديدي از اعتراضات اقليت کرد اين کشور را به همراه داشته و حزب حاکم را با يک بحران سياسي جدي مواجه کرده است. خبرهايي که از تحولات داخلي قطر به گوش مي رسد نيز حاکي است امير قطر بيمار است و نمي‌تواند بيش از اين مقاومت کند و به زودي اختلاف شديدي ميان او با وليعهد و نخست‌وزيرش به وجود خواهد آمد. هنگامي که آتش اختلاف‌ها در درون قطر شعله‌ور شود اين کشور به امور داخلي خودش مشغول خواهد شد و بدين ترتيب خود را از بحران جاري در سوريه و ديگر مسائل منطقه دور خواهد کرد.

در جبهه مخالفان فرا منطقه اي سوريه نيز دو مسئله عمده و جدي وجود دارد که از اولويت مداخله در امور دمشق مي کاهد. بحران فراگير اقتصادي که بازارهاي پولي و مالي اروپا و آمريکا را هدف قرار داده از يک سو و انتخابات رياست جمهوري پيش رو در فرانسه و آمريکا از سوي ديگر باعث شده تا مسئله سوريه فعلا به کناري گذارده شود. اتفاقي که مي توان آن را به راحتي از پوشش خبري رسانه هاي اين دو کشور دريافت.

درکنار اين مسئله بايستي به دو قدرت بين المللي طرفدار سوريه يعني روسيه و چين نيز اشاره کرد. سياستمداران چيني به درستي اهميت اقتصادي سوريه به ويژه صنعت نفت اين کشور را در سال آشفته پيش رو درک مي کنند. ساکنان کرملين نيز براي حفظ قدرت منطقه اي خود، حفظ بازار سلاح در سوريه، مقابله با سپر دفاع موشکي ناتو و همچنين تهديد منافع استراتژيک رقيب به دمشق نيازمند است. حمايت اعضاي محور مقاومت در منطقه امري است که بشار اسد به آن اميدوار است.