بهبود توزیع درآمد و فاصله طبقاتی در 6 سال اخیر

به گزارش بولتن نیوز، سیدشمس الدین حسینی؛ وزیراموراقتصادی و دارایی، در گفتگو با واحد مرکزی خبر، با بیان اینکه مجموع برنامه های دولت همچون توسعه بیمه های اجتماعی ، افزایش حقوق مستمری بگیران و بازنشستگان، سهام عدالت و سفرهای استانی باعث شده است ،توزیع امکانات و درآمد در کشور بهبود یابد.، افزود : ضریب جینی از حدود 40 درصد در سال 1383 به کمتر از 38 درصد در پایان سال 1389 رسید (کاهش ضریب جینی به معنی بهبود عدالت در توزیع درآمد است).

به گفته وی: هدفمند کردن یارانه ها به دلیل بهبود توزیع درآمد درمیان دهکها و توزیع منابع در مناطق ، بی تردید با سرعتی بیش از پیش شاخص های توزیع درآمد را بهبود خواهد بخشیده است.

به گزارش بولتن نیوز- يکي از مخرب ترين آثار درآمدهاي نفتي درایران تا قبل از طرح هدفمندی یارانه ها  شکل توزيع درآمدهاي آن بود که «رانت» ایجاد می کرد و درصورت صحت این گفتار که ضریب جینی در اقتصاد ایران بالغ بر 2 واحد درصد کاهش یافته است باید گفت عملکرد دولت در اجرای سیاستها کنترلی طرح تحول مناسب بوده است و منجر به کاهش فاصله طبقاتی شده است .  

براي فهم اين مسئله که درآمد حاصل در اقتصاد متکی به نفتی چون ایران چگونه توزيع مي شود می توانیم از مثال ذيل استفاده مي کنيم; جامعه اي را در نظر بگيريم که فقط 3 نفر عضو آن هستند (3 نفر معرف سه طبقه بالا ، متوسط و پائين) و درآمد روزانه اين سه نفر به ترتيب برابر است با 80، 15 و 5 تومان که جمعا معادل 100 تومان در روز مي شود.
اگر ضريب جيني (ضريبي است ميان صفر و يک. اگر هر سه نفر دقيقا درآمد مساوي داشته باشند، ضريب جيني يا نابرابري در حداقل خود يعني صفر است و اگر يک نفر تمام درآمد و بقيه هيچ درآمدي نداشته باشند، ضريب جيني در حداکثر خود يعني يک مي شود، ضريب جيني جوامع بين اين دو رقم است.) را براي اين جامعه سه نفري محاسبه کنيم، برابر 50 درصد مي شود که نشاندهنده توزيع بسيار نابرابر است، که مي توان گفت اين نابرابري به دليل تفاوت در ثروت و کار و کوشش آنهاست.
حال اگر فرض کنيم در چنين جامعه اي يک چاه نفت کشف شده است که افراد ديگري آن را توليد و استخراج کرده و هر روز 200 تومان ارزش افزوده آن را به اين سه نفر پرداخت مي کنند واين چاه نفت هم ملک مشاع اين سه نفر باشد، احتمالا ت مختلفي براي توزيع آن مي توان در نظر گرفت.

الف- افرادي که خيلي مساوات طلب هستند، خواهند گفت که به فقرا سهم بيشتر و به ثروتمندان سهم کمتري بدهيد، تا حتي المقدور به سوي برابري بروند. در اين صورت ممکن است به نفر اول 20 و به نفردوم 85 و به نفرسوم 95 تومان پرداخت شود تا هر سه نفر به طور يکسان  و روزانه  صد تومان درآمد داشته باشند. در اين صورت ضريب جيني برابرصفر مي شود و برابري کامل اتفاق افتاده است .

ب- ممکن است گفته شود: که که کاري به درآمد فعلي این سه نفر نداريم، چون درآمد اخير نفتي مشاع است و مي بايست آن را به صورت کاملا مساوي ( نفري 66.7 تومان) توزيع کنيم. و در اين صورت نفر اول 146.7 تومان، نفر دوم 81.7 تومان و نفر سوم 71.7 تومان در روز مجموع درآمد هایشان خواهد بود و ضريب نا برابري با کاهش شديد به 17درصد تنزل مي کند که به لحاظ معيارهاي نابرابري در جوامع کنوني رقم بسيار خوبي است و این موضوعی است که با توجه به روش اعمال شده در توضیع یارانه ها در ایران به کار گرفته شده و برابر گفته های وزیر اقتصاد منجر به کاهش فاصله طبقاتی شده است.

ج- در صورتي که گفته شود سهم هر کس از پول نفت به دست آمده معادل درآمد موجود است لذا 200 تومان عایدی نفت را باید به نسبت درآمد افراد توزيع مي کنيم، در اين حالت، به نفر اول روزانه 160 تومان، و به نفر دوم 30 تومان و به نفر سوم 10 تومان پرداخت خواهد شد. که البته در این حالت ضريب جيني هيچ تغييري نکرده و کماکان برابر همان رقم 50درصد اولیه باقي خواهد ماند. این روشی است که به شکل سیستماتیک و تاقبل از هدفمندی یارانه ها، به شکل دست و پا شکسته به کار می رفت. یعنی هر کس به اندازه توانش از رانت نفتی بهره می برد. و در حال حاضر و  با پیاده شدن کامل هدفمندی یارانه ها شاهد آن نخواهیم بود.

البته این نکته ضروری است که بگوییم، الگوي توزيع درآمد نفت در ایران و از خلا ل بودجه، تا قبل از طرح هدفمندی با هيچ يک از سه حالت فوق انطباق کامل ندشته است، زيرا طي ساليان گذشته نه تنها ضريب جيني کم نشده بود، بلکه برخی گزارشها حکایت از افزایش آن نیز داشت. به عبارت ديگر 200 تومان فوق به اين صورت توزيع می شد که، بيش از 160 تومان به نفر اول و کمتر از 15 تومان به نفر دوم و کمتر از 5 تومان به نفر سوم تعلق می گرفت. واقعیتی که می توان از روي تغييرات سهم درآمدي 20 درصد طبقات درآمدي بالا و 40 درصد طبقات درآمدي پايين به راحتي مشاهده کرد. یعنی سهم پولدارها بيشتر و سهم فقرا کمتر شده بود.

به عبارت ديگر تا قبل از هدفمندی سهم طبقات پولدارتر از درآمدهاي نفتي بيش از نسبت درآمد و ثروتشان بوده و درآمدهاي نفتي به بدترين شکل ممکن توزيع شده بود و هر کس که پول، درآمد و موقعيت (رانت) درآمد بيشتري داشت، توان بيشتري در کسب درآمدهاي بادآورده به دست می آورد. چرا که در این حالت درآمدهاي نفتي وارد چرخه توليد نمي شود، تا افراد بتوانند بر اساس خود آن را جذب کرده و به دست آورند. سهم بيشتر در کسب اين درآمدها به عامل وابستگي به قدرت و سپس به عنصر سرمايه مربوط مي شود، نه کار. در این حالت حتي پرداخت هاي عمومي دولت هم به نفع طبقات ثروتمند بوده است.

براي مثال ميزان ريالي استفاده خانواده هاي با درآمد بالا از برنامه هاي آموزشي دولتی، بيش از 10 برابر ميزان استفاده گروه هاي با درآمد پائين است. همچنين در حالي که طبقات فقير بالغ بر 11 درصد درآمد خود را به عنوان ماليات مي پردازند، افراد ثروتمند کمتر از 8 درصد از کل درآمد خود را ماليات مي دهند. بنابراين واضح است که در صورت تداوم حالت قبل از طرح تحول اقتصادی درآمدهاي نفتي از خلا ل بودجه دولت، هيچ گاه نمی توانست سر سفره مردم ظاهر شود..