فتوایی که واقعه تاریخی تحریم تنباکو را زنده کرد

فتوای اخیر رهبر معظم انقلاب درباره احترام به نمادهای اهل سنت این روزها برخلاف سرد شدن موج خبری آن در داخل کشور همچنان یکی از بحث برانگیز ترین موضوعات در رسانه های عربی و مسئولان خارجی مسلمان است. اهمیت مسئله چنین می طلبد که مروری بر اصل و فرع این موضوع کرده و بار دیگر آن را واکاوی کنیم.      

به گزارش بولتن، شخصی به نام «یاسر الحبیب» در ماه مبارک رمضان گذشته، در مراسمی که در سالروز مرگ عایشه همسر پیامبر(ص) ، در محل اقامت خود در لندن برگزار کرد سخنان موهن و خلافی را بر زبان آورد که موجب ایجاد مشکلات زیادی برای شیعیان کویت و عربستان شد.

این اقدام شیخ یاسرالحبیب 34 ساله کویتی البته خوشحالی وهابیون را بدنبال داشت تا بدآنجاکه «شيخ عبدالعزيز آل‏الشيخ» مفتي اول سعودي گفت: «بعد از اسائه‏ي ادب ياسر الحبيب به ام‏المؤمنين عايشه، انتشار مذهب تشيع در کشورهاي عربي و اسلامي متوقف شده است».

علمای شیعه‏ی این دو کشور ـ از جمله «شیخ عَمری» نیز مواضع سختی در برابر وی گرفته و او را از خود طرد کرده اند. کابینه کویت نیز این روحانی را سلب تابعیت کرد. گروهکی هم که خود را«گروه توحید و جهاد در بیت المقدس» می نامد، برای بریدن سر «یاسر الحبیب» جایزه ای مالی به مبلغ پانزده هزار پوند انگلیس تعیین کرده است. جالب اینکه در پی ایجاد برخی فشارهای حقوقی بر وی، دولت انگلستان و سازمان‏های به اصطلاح حقوق بشری این کشور، از او حمایت می‏کنند!

استفاده از جاهلان و متعصبان يك مذهب و يا فرقه اسلامي عليه مذهب و فرقه اسلامي ديگر ، و نيز طرح و كشاندن مسايل حساسيت زا به ميان توده هاي مردم و انتقال آن به حوزه عوام ، و خارج كردن مسايل از حوزه علما و صاحبان انديشه دقیقاً همان چیزی است که آب به آسیاب دشمن می ریزدو دشمن به دنبال آن است.

تجربه نشان داده است که استکارجهانی و صهیونیزم بین الملل بر اساس قاعده مشهور "تفرقه بينداز و حكومت كن " هرگاه درعرصه های سیاسی و نظامی با شکست مواجه شده اند، بهترین راه برون رفت را در رویارویی فرق اسلامی به ویژه شیعه و سنی و به راه انداختن جنگ مذهبی میان مسلمانان جسته اند.

رهبر معظم و فرزانه انقلاب در پاسخ به استفتائ جمعی از علما و فرهیختگان شیعه منطقه احساء عربستان سعودی اعلام کردند: " اهانت به نمادهای برادران اهل سنت از جمله اتهام‌زنی به همسر پیامبر اسلام [عایشه] حرام است. این موضوع شامل زنان همه پیامبران و به ویژه سید الانبیاء پیامبر اعظم - حضرت محمد(ص) - می شود."

این خبر که به سرعت در بین مسلمانان جهان (بویژه اهل سنت) منتشرگردید با خوشحالی مورد استقبال قرار گرفت .

به عقیده شخصیت های اسلامی مورد احترام اهل تسنن همانطور كه "‌احمد الطيب " رييس الازهر نيز نوشت ؛ فتوایی است که با دانش صحیح و درک عمیق از خطرناکی آنچه که اهل فتنه انجام می دهند ، صادر شده است .

نگاه تیزبین مقام معظم رهبری (روحی فداه) این بار نیز به درستی نقشه دشمنان اسلام را برملا کرد و با اقدامی به موقع و هوشمندانه این تهدید بزرگ را به فرصتی بی نظیر برای انقلاب و اسلام تبدیل نمود.

باید خاطر نشان کرد برای لغو امتیاز انحصار تجارت توتون و تنباکو که دولت ایران به یک شرکت انگلیسی اعطا کرده بود، نهضت تحریم تنباکو شکل گرفت. فکر انحصار تجارت توتون و تنباکو را نخستین­بار محمد‌حسن‌خان اعتمادالسلطنه، وزیر انطباعات ناصرالدین‌شاه، مطرح کرد.

  پس از گذشت سه سال، در پی سفر سوم ناصرالدین‌شاه، به اروپا در 1306، دولت انگلیس که همواره درصدد اخذ امتیازات جدید از ایران بود، فرصت مناسب را برای کسب امتیاز انحصار توتون و تنباکو به دست آورد و زمینه‌سازی آن را به ماژور جرالد تالبوت، محوٌل کرد.   پس از بازگشت شاه به ایران، تالبوت کمپانی رژی را تأسیس کرد و برای اخذ امتیاز، مخفیانه وارد تهران شد و با سهولت تمام به خواست خود رسید. در 28 رجب 1307، امتیاز تجارت توتون و تنباکو در داخل و خارج کشور برای پنجاه سال به تالبوت اعطا شد.

 برحسب این امتیازنامه، صاحبان امتیاز متعهد شدند هر سال پانزده هزار لیره به دولت ایران بپردازند، هم‌چنین پس از کسر پنج درصد از سود شرکت، یک چهارم باقی‌ماندۀ آن را به خزانۀ ایران واریز کنند. مُفاد امتیازنامه حاکی از اختیارات تام صاحبان امتیاز در امور دخانیات ایران و بی‌اعتنایی محض حاکمان وقت ایران به منافع ملت بود.

 انتشار خبر اعطای امتیاز تجارت دخانیات بازتاب گسترده‌ای داشت و با ناباوری و انتقاد شدید مواجه شد.

  نخستین اعتراض‌ها را تاجران دخانیات کردند؛ زیرا تجارتشان در معرض تهدید کمپانی رژی بود. در آغاز، عده‌ای از بازرگانان به همراه امین‌الدوله نزد شاه رفتند و به انحصار تجارت تنباکو اعتراض کردند. مردم نیز پس از اطلاع یافتن از موضوع، به خصوص بعد از استقرار انگلیسی‌ها در ایران، به مخالفت برخاستند و در همان اوان شورشی در یزد به وقوع پیوست.

 مخالفت علما با اعطای امتیاز به کمپانی رژی، بر شدت اعتراض تأثیر مهمی گذاشت. دلیل علما برای مخالفت با این امتیاز، افزون بر جنبۀ تجاری آن و اختلال در نظام بازرگانی کشور، نگرانی از نفوذ تدریجی و سلطۀ کامل بیگانگان بر ایران بود.

  اقدامات علما بی‌نتیجه ماند و آنان چاره را در آن دیدند كه به میرزا محمد حسن شیرازی، مرجع تقلید وقت كه در سامرا ساكن بود، متوسل شوند. سرانجام میرزا حکم تحریم استعمال توتون و تنباکو را صادر کرد. متن حكم چنین بود:

«بسم‌الله الرحمن الرحیم، اَلْیوم استعمال تنباكو و توتون بِاَی نحوٍ كانَ در حكم محاربه با امام زمان (ع) است».

   با انتشار این حكم، مردم از همۀ اصناف، بی‌درنگ و با انضباط تمام، كه تحسین خارجیان را نیز برانگیخت، دكان‌ها را بستند و قلیان‌ها را برچیدند، حتی اندرونیان شاه نیز از استعمال دخانیات پرهیز كردند.

 با فتوای تاریخی میرزای شیرازی راه بر هر نوع سوء استفاده دشمنان بسته شد همان گونه که با فتوای اخیر مقام معظم رهبری راه بر تفرقه افکنان و دشمنان بسته شد.