صادق آل محمد(ص) سردمدار نهضت فرهنگي

امام صادق (ع) هشتمين ستاره فروزان آسمان عصمت، و ششمين اختر تابان سپهر امامت و ولايت در هفدهم ربيع الاول سال 83 هجري قمري در مدينه چشم به جهان گشود. در زندگي سراسر افتخار او، دو موضوع همچون دو جريان  هميشگي با پرتلاش ترين شکل در راس موضوعات ديگر ديده مي شد، که هر دو در يک صراط قرار داشته و تکميل کننده همديگر بودند که عبارت اند از: طاغوت زدايي و نشان  دادن چهره اسلام ناب; اسلام محمد(صلي الله عليه و آله) و علي(عليه السلام).

دوران امامت ايشان را از نظر سياسي درسه بخش مي توان قسمت کرد:
1- دوره نهضت ضداموي يا دوره سقوط بني اميه که اين خود حدود18سال به طول انجاميد ودرآن اضطراب وآشوب درسراسرکشوراسلامي بچشم مي خورد.
2-دوره حکومت ابوالعباس سفاح که حدود4سال به طول انجاميد و او نمي توانست کينه وعقده خود را آنچنان که بودبروزدهد ولي درعين حال مترصدفرصتي براي براندازي امام صادق(عليه السلام) بود.

3- دوران حکومت منصورکه امام از سال 136تا148 يعني به مدت 12 سال از دوران امامت خود را در عصر او گذراند و دوره اي بس سخت و دشوار بود زيرا منصور بارها و بارها قصد قتل امام را کرد ولي موفق نشد. در کل، اونسبت به ديگرامامان قبل و بعد، دوره امامت نسبتا طولا ني را طي کرد که اين خود از رموزموفقيت امام را در امرارشاد و هدايت جامعه واحياي تشيع بود. ايشان فرصت خوبي داشت تا در سايه آن بتواند خط فکري شيعه را که همان اسلام راستين بود عرضه دارد و حقايق و اسرارآن را براي جامعه بيان کند. آنچنان که دروس و نظرات و بيانات ايشان سازنده و جهت دهنده وبراي دنياي بعد جزو ذخايرقرارگرفته است.

آن حضرت  از شخصيت هاي بارز و برجسته اسلامي است که در نزد عموم مسلمين از جايگاه و احترام والايي برخوردار است و در واقع شخصيتي فرامذهبي است که اگر چه به عنوان موسس فقه جعفري از او ياد مي شود ولي بايد اذعان کرد که ائمه و محدثين اهل سنت نيز از درياي شگرف علم او بي بهره نبوده و هر کدام به نحوي تحت تاثير مقام علمي ايشان قرار داشته و به انحاي مختلف از علم و فقه ايشان بهره مند شده اند.  تاريخ نشان مي دهد که بين امام جعفر صادق(عليه السلام) و علما و فقها و انديشمندان آن زمان ارتباطي قوي و نزديک وجود داشته که از لابلاي اين روابط مي توان به شخصيت والاي ايشان و تاثيري که بر علما و فقهاي آن عصر داشته اند پي برد.

شاگردان امام باقر(عليه السلام) پس از درگذشت آن  حضرت به گرد شمع وجود امام صادق(عليه السلام) حلقه زدند. امام عليه السلام نيز با جذب  شاگردان جديد به تاسيس يک نهضت عظيم فکري و فرهنگي و بالنده مبادرت ورزيد، به گونه اي که طولي نکشيد مسجد نبوي در مدينه منوره و مسجد کوفه در شهر کوفه به  دانشگاهي عظيم تبديل شد. درگيري شديد بين بني عباس و بني اميه، آنان را آن چنان  به خود مشغول کرده بود که فرصتي طلايي براي امام صادق(عليه السلام) و يارانش به دست آمد. آن حضرت با استفاده از اين فرصت  به بازسازي و نوسازي فرهنگ ناب اسلام پرداخت و شيفتگان مکتب حق از اطراف و اکناف، از بصره، کوفه، واسط، يمن و نقاط مختلف حجازبه مرکز اسلام، يعني مدينه، سرازير شدند و چون پروانگاني دلباخته به گرد شمع وجود امام صادق(عليه السلام) تجمع کردند. روز به روز به تعداد شاگردان ايشان  افزوده مي شد، به گونه اي که تعداد آنها به چهار هزارنفر رسيد. شيخ طوسي در کتاب خود تعداد شاگردان امام صادق(عليه السلام) را 3197 مرد و 12 زن ذکر مي کند.

در اين دانشگاه عظيم صدها مجتهد، استاد، دانشمند و محقق تربيت شدند، که هر کدام از شخصيت هاي بزرگ علمي به شمار مي آمدند، و گروهي از آنان داراي آثار علمي وشاگردان متعدد شدندمانند هشام بن حکم، جابر بن حيان، زراره بن اعين، ابان بن تغلب، مفضل بن عمر، هشام بن سالم، مومن الطاق و... همان گونه که گفتيم امام صادق(عليه السلام) دوش به دوش نهضت عظيم علمي و انقلاب فرهنگي، در هر فرصتي به طاغوت زدايي پرداخت. ايشان هرگز تسليم طاغوت هاي عصرش نشد، بلکه همواره با آنها در ستيز بود، و سرانجام پس از به قدرت رسيدن عباسيان، همانطور که آن حضرت پيش بيني کرده بود فشار بر شيعيان افزايش يافت و با روي کار آمدن منصور اين فشار به اوج خود رسيد. امام نيز از اين فشار ها مستثني نبود.

اين دوران، يعني چند سال آخر عمر آن حضرت بر خلاف دوران اوليه امامتشان،  دوره سختي ها و انزواي دوباره آن حضرت و حرکت تشيع بود. منصور شيعيان را به شدت تحت کنترل قرار داده بود. سرانجام کار به جايي رسيد که با تمام فشارها، منصور چاره اي نديد که امام صادق را که رهبر شيعيان بود از ميان بردارد و بنابراين توسط عواملش حضرت را مسموم کرد و به شهادت رساند. آن حضرت در سن 65 سالگي در سال 148 هجري به شهادت رسيد و در قبرستان معروف بقيع در کنار مرقد پدر و جد خودش مدفون گرديد.