افزايش 219 هزار بشكه اي ظرفيت توليد نفت ايران در دولت نهم

طي چهار سال ابتدايي اجراي برنامه چهارم توسعه و در دولت نهم (1384-1387 ) متوسط توليد روزانه نفت خام كشور حدود 4 ميليون و 50 هزار بشكه گزارش شده كه نسبت به برنامه سوم توسعه (1383 – 1379 ) بالغ بر 219 هزار بشكه در روز افزايش نشان مي دهد.

به گزارش «عصر صنعت»، سهم 60 درصدي خاورميانه از ذخاير نفت جهان كه در سال هاي آينده روبه افزايش است نشان دهنده اهميت جايگاه كشورهاي خليج فارس و به خصوص ايران در تامين تقاضاي انرژي وبراين اساس، ضرورت رشد سرمايه گذاري در صنايع نفت وگاز ايران است

برررسي آمار سال 2008 ذخاير نفت خام جهان نشان دهنده آن است كه ذخاير نفت خام كشورهاي خاورميانه 95/59 درصد از كل ذخاير نفتي جهان را تشكيل داده است.

بر اساس تراز نامه هيدروكربوري سال 1387، بررسي آمار سال 2008 ذخاير نفت خام جهان نشان دهنده آن است كه ذخاير نفت خام كشورهاي خاورميانه95/59 درصد از كل ذخاير نفتي جهان را تشكيل داده است، به طوري كه از مجموع كل 1258 ميليارد بشكه ذخاير نفت خام در سال 2008، بالغ بر 754 ميليارد بشكه در منطقه خاورميانه و 504 ميليارد بشكه در ديگر مناطق نفت خيز جهان قراردارد (بدون در نظر گرفتن ذخاير شن هاي نفتي كانادا ).

همچنين پژوهش ها حاكي از آن است كه در سال 2008 ميلادي و نسبت به سال 2007 ،ذخاير نفت خام جهان با كاهش 24 صدم درصدي و 3 ميليارد بشكه اي روبرو بوده است كه اين امر نيز بدون در نظر گرفتن ذخاير شن هاي نفتي كانادا بوده است.

به گزارش خبرنگار پايگاه اطلاع رساني شركت ملي نفت ايران، بر اساس تراز نامه هيدروكربوري سال 1387، سهم 05/40 درصدي ديگر مناطق جهان از كل ذخاير نفت متعارف جهان به شكل ذيل تقسيم شده است(بدون در نظر گرفتن ذخاير شن هاي نفتي كانادا ):

سهم آمريكايي شمالي از ذخاير نفت خام جهان 5.64 درصد

سهم آمريكايي مركزي و جنوبي از ذخاير نفت خام جهان 9.79 درصد

سهم منطقه اروپا و آسيا از ذخاير نفت خام جهان 11.3 درصد

سهم منطقه آفريقا از ذخاير نفت خام جهان 10 درصد

سهم منطقه آسيا و حوزه اقيانوس آرام از ذخاير نفت جهان 3.34 درصد

مقايسه آمار ذخاير نفت خام مناطق مختلف جهان در سال هاي 2007 و 2008 نشان دهنده افزايش 13 صدم درصدي سهم منطقه خاورميانه از مجموع كل ذخاير نفت جهان در سال 2008 است واين امر در حالي صورت گرفته كه ذخاير نفت خام اين منطقه در سال 2008 بالغ بر 900 ميليون بشكه كاهش داشته و به 1/754 ميليارد بشكه تقليل پيدا كرده است.

نتايج اين پروژه حاكي از آن است كه در دوره مورد بررسي (2008-2007) ، "ذخاير نفت خام منطقه " آفريقا" و "آسيا و حوزه اقيانوس آرام "به ترتيب نام با افزايش 300و700 ميليون بشكه اي و ذخاير نفت خام منطقه "آمريكايي شمالي"، "آمريكايي مركزي و جنوبي " و"اروپا و آسيا "و" خاورميانه " به ترتيب نام با كاهش 400 ، 300 ، 2400 و 900 ميليارد بشكه اي روبرو بوده است.

ذخاير نفت خام جهان به همراه ذخاير شن هاي نفتي كانادا، در سال 2008 با كاهش 22 صدم درصدي نسبت به سال 2007 از 1412 ميليارد بشكه به 1409 ميليارد بشكه بالغ شده است( 1258 ميليارد بشكه ذخايرنفت خام و 151 ميليارد بشكه ذخاير شن هاي نفتي كانادا ).

افزايش 219 هزار بشكه اي ظرفيت توليد نفت ايران در دولت نهم

در چهار سال ابتدايي اجراي برنامه چهارم توسعه و در دولت نهم (1384-1387 ) متوسط توليد روزانه نفت خام كشور حدود 4 ميليون و 50 هزار بشكه گزارش شده كه نسبت به برنامه سوم توسعه (1383 – 1379 ) بالغ بر 219 هزار بشكه در روز افزايش نشان مي دهد.

متوسط توليد روزانه نفت خام كشور در طي سال هاي 1378 تا پايان 1387 (برنامه سوم توسعه و چهار سال ابتداي برنامه چهارم توسعه ) با افزايش 281 هزار بشكه اي و رشد 5/7 درصدي از 3 ميليون و 736 هزار بشكه به 4 ميليون و 17 هزار بشكه بالغ شده است .

برابر آمار مديريت برنامه ريزي تلفيقي شركت ملي نفت ايران مندرج در ترازنامه هيدروكربوري سال 1387، در طي چهار سال ابتدايي اجراي برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران (1384-1387 ) متوسط توليد روزانه نفت خام كشور حدود 4 ميليون و 50 هزار بشكه گزارش شده كه نسبت به متوسط توليد روزانه نفت خام در طول برنامه سوم توسعه (1383 – 1379 ) بالغ بر 219 هزار بشكه در روز افزايش نشان مي دهد .

ارزيابي عملكرد بلند مدت توليد نفت خام نشان دهنده آن است كه توليد تجمعي نفت خام طي سال هاي (59-1327 ) يعني دوره سي ساله پيش از پيروزي انقلاب اسلامي، حدود 2/26 ميليارد بشكه بوده كه اين مقدار طي 30 سال پس از پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي و علي رغم جنگ تحميلي عراق عليه ايران و تحريم هاي اعمالي به 4/36 ميليارد بشكه بالغ شده است .

همچنين متوسط توليد روزانه نفت خام طي 30 سال قبل از انقلاب حدود 2 ميليون و 394 هزار بشكه بوده است كه اين رقم در طي 30 سال پس از انقلاب به 3 ميليون و 318 هزار بشكه در روز بالغ شده است .

بنابراين گزارش، نفت به عنوان يكي از مهمترين حامل هاي انرژي جهان نه تنها از لحاظ اقتصادي، بلكه از نظر سياسي نيز حائز اهميت است. اين محصول در اقتصاد ايران داراي نقش هاي متفاوتي است. بطوريكه هم بصورت نهاده پس از فرآورش و تبديل به فراورده هاي نفتي در خدمت بخش هاي توليدي قرار گرفته و در چرخه اقتصاد كشور منجر به ايجاد ارزش افزوده مي شود و هم اينكه در برخي نقاط كشور از طريق مصرف به شكل فرآورده اي نفتي انرژي زا موجبات كسب رفاه بيشتر براي خانوارهاي ايراني را فراهم مي آورد.

نقش بسيار حائز اهميت ديگر نفت خام، صادرات روزانه حدود 5/2 ميليون بشكه اي آن و كمك در تامين نيازهاي ارزي كشور براي توسعه اقتصادي ايران اسلامي است .

میزان صادرات نفت ایران به سه دلیل کاهش سهمیه ایران در اوپک به خاطر کاهش قیمت نفت در سال‌هاي اخير و در شرایط بحران مالی و اقتصادی جهان، افزایش ظرفیت مصرف داخلی نفت در 40 سال اخیر و کاهش ظرفیت تولید نفت در سه دهه گذشته به 2/2 میلیون بشکه در روز رسید که معادل صادرات نفت ایران در سال 1347 است. به عبارت دیگر میزان صادرات نفت ایران تحت تاثیر شرایط بین المللی و عضویت در اوپک، افزایش جمعیت و رشد مصرف داخلی و کاهش ظرفیت تولید به خاطر عمیق تر شدن منابع و استفاده از میادین قدیمی در سال 1387 به میزان 40 سال پیش و در حد سال های 1347 و 1348 رسیده است. آمار تولید و صادرات نفت ایران نشان می دهد که تولید نفت ایران در سال 1296 به میزان پنج هزار بشکه در روز بوده که در سال 1329 به 664 هزار بشکه می رسد و در دوره ملی شدن صنعت نفت تولید در سال های 1330 تا 1333 به ترتیب به 34/9 هزار، 27 هزار،26 هزار و 61 هزار بشکه در روز رسید و از سال 1339 تولید نفت دوباره افزایش یافت و به بالای یک میلیون بشکه در روز رسید و در سال 1345 به 13/2 میلیون بشکه رسید.در 10 سال قبل از انقلاب 56-1347 نیز تولید نفت ایران به ترتیب 13/2 ، 6/2 ، 84/2 ، 37/3 ، 82/3، 53/4 ، 02/5 ، 8/5 ، 6 ، 35/5 و 88/5 میلیون بشکه در روز بوده و متاثر از این ظرفیت تولید، صادرات نیز به ترتیب به 9/1 ، 1/2 ، 35/2 8/2 ، 3/3 ، 4 ، 5/4 ، 2/5 ، 3/5،6/4 و 2/5 میلیون بشکه در روز رسید.

میزان آمار تولید و صادرات شش سال اخیر 1382 تا 1387 نیز نشان می دهد تولید نفت از 24/3 میلیون بشکه در سال 82 به ترتیب به 74/3، 83/3 ، 09/4 ، 07/4 و 03/4 میلیون بشکه در روز رسیده است.

کمترین میزان تولید روزانه نفت ایران در 30 سال اخیر در سال 1981 یعنی 1360 بوده که 262/1 میلیون بشکه در روز بوده و میزان صادرات روزانه نیز در این سال 714 هزار بشکه در روز بوده است.همچنین در شش سال اخیر1387-1382 میزان صادرات روزانه به ترتیب به 1/2، 4/2، 6/2، 3/2، 3/2 و 2/2 میلیون بشکه در روز رسیده است.

مقایسه آمار سال های 1346 تا 1387 در یک دوره 42 ساله نشان می دهد میزان صادرات نفت فعلی ایران در سال 87 به میزان صادرات سال های 1347 و 1348 رسیده است.

مهم ترین نتیجه ای که از این آمارها به دست می آید این است که برای مخارج ارزی و هزینه های کشور نمی توان روی قیمت نفت به عنوان یک متغیر پایدار و همیشگی حساب کرد زیرا علاوه بر عمیق تر شدن میادین نفت و افزایش هزینه استخراج و نیاز به تکنولوژی و سرمایه گذاری عظیم صدها میلیارددلاری برای تولید و صادرات نفت، میزان مصرف داخلی نیز از213 هزار بشکه در سال 46 به 6/1 میلیون بشکه در سال جاری رسیده و هر ساله هفت تا 10 درصد رشد کرده است.

قیمت نفت نیز با نوسان زیاد و متاثر از رونق و رکود جهانی همراه است و درآمد کشور را محدود می کند و ایران در چارچوب اوپک مجبور به رعایت سهمیه و کاهش تولید و صادرات نفت است.

صنعت نفت ایران تا پایان سال 1404 یعنی سند چشم انداز باید 450 تا500 میلیارد دلار سرمایه گذاری داخلی و خارجی جذب کند و همین رقم نشان می دهد که صنعت نفت به سرمایه گذاری عظیم صد ها میلیارد دلاری نیازمند است و حداقل در چند سال پیش رو باید منابع قابل توجهی را سرمایه گذاری کنیم.

نفت همچون گذشته نمی تواند یک منبع پایدار و با ثبات برای تامین هزینه های دولت مورد توجه باشد و دولت باید با ایجاد فضای کسب و کار مناسب و خصوصی سازی و تقویت بخش خصوصی، زمینه افزایش مالیات ها و گسترش پایه مالیاتی را فراهم آورد.