آرايش سياسي جديد درعراق

شرکت 62 درصدي مردم عراق در انتخابات پارلماني، خطرها و تهديداتي مثل انزوا يا تحريم سياسي را از آسمان سياسي عراق دور کرد اما قرائن حاکي از اين است که عراقي‌ها تا تشکيل پارلمان و دولت جديد همچنان روزهاي سختي سپري خواهند کرد.

بدون شک با اعلام نتايج نهايي انتخابات تکليف کرسي‌هاي پارلمان روشن خواهد شد اما سرنوشت دو کرسي مهم ديگر يعني نخست وزيري و رياست جمهوري در ميدان رايزني‌ و لابي‌هاي حزبي رقم خواهد خورد.
اين برزخ سياسي محصول نزديک بودن آراي گروه‌هاي رقيب به يکديگر است. با آنکه نتايج اعلام شده از برتري نسبي ائتلاف دولت قانون نوري المالکي بر گروه‌هاي ديگر حکايت دارد اما نخست وزير عراق نيز نيازمند ائتلاف با برخي ديگر از گروه‌ها است تا حد نصاب کرسي‌هاي پارلمان را براي حفظ منصب خويش و تشکيل دولت جديد کسب کند.
از ميان اين 4 ائتلاف مدعي رياست بر دولت آينده، ائتلاف کردها فقط براي رياست جمهوري و حفظ جلال طالباني در منصب خويش تلاش مي کند. اما ائتلاف سکولارها يعني العراقيه براي تصدي هر دو منصب نخست وزيري و رياست جمهوري هدف گرفته است تا شايد يکي از آن دو را در چنگ بگيرد با همين استراتژي، سکولارها و اعراب سني از يک سو اياد علاوي را داوطلب جانشيني نوري المالکي قرار داده‌اند و از سوي ديگر با زير سوال بردن رياست جمهوري طالباني، کردها را براي جدايي از اردوي شيعيان تحت فشار گذاشته‌اند.
اين نزاع اکنون از سطح احزاب به رسانه‌هاي داخل و خارج عراق کشيده شده است چنان که روزنامه الاتحاد در سرمقاله خود از اظهارات طارق هاشمي متحد علاوي مبني بر اينکه رييس جمهور اينده بايستي يک عرب باشد شديدا انتقاد کرد.
در همان حال رسانه‌هاي سعودي و اماراتي تحت عنوان «دفاع از هويت عربي» عراق يا «ضرورت احقاق اهل سنت» براي صدارت علاوي تلاش مي کنند. کما اين که روزنامه الخليج امارات از قول عبدالکريم سامرايي از حاميان علاوي مي نويسد: اکثريت مردم عراق را عرب ها تشکيل مي‌دهند و اين مسئله مي‌طلبد که رييس جمهور عراق در چهار سال آينده يک عرب سني يا شيعه باشد.
براي خنثي کردن اين تاکتيک، رهبران شيعه به صورت زود هنگام طرح ائتلاف دوباره با فهرست کردي را ارائه کردند.
آنچه از مواضع سکولارهاي عراق بر مي آيد آنها يک استراتژي چند مرحله‌اي را براي ورود به کانون‌هاي مهم تصميم سازي عراق پيش گرفته‌اند مرحله اول اين استراتژي در يک هفته گذشته به نمايش در آمد که طي آن رهبران اين جريان روند انتخابات را زير سوال بردند. تاکتيک شبه افکني در انتخابات چندان که محافل حامي سکولارها در داخل و خارج عراق به آن اميد بسته بودند راه به جايي نبرد زير پيش از همه خود سازمان ملل و امريکا واروپا سير انتخابات را تاييد و تحسين کردند.
بنابراين اکنون مرحله دوم اين استراتژي که ايجاد شکاف در صف جريان پيروز و نفوذ در خلاء سياسي است دنبال مي شود. اين بخش از استراتژي سکولارها به نوعي از سوي طرفهاي امريکايي نيز پشتيباني مي شود. زيرا موفقيت طيف مالکي در پيمودن پروسه دولت سازي عرصه را براي هر دو گروه سکولارهاي داخل و نفوذ بازيگران خارجي تنگ مي کند.
در صورتي که اين دوره برزخ سياسي (فاصله اعلام نتايج نهايي انتخابات تا انتخاب رييس جمهور و نخست وزير) با موفقيت طي شود رهبران عراق هم مي توانند دموکراسي اين کشور را به رخ نظام‌هاي بسته عربي بکشند هم اين که زمينه را براي تداوم نفوذ آمريکا از بين ببرند.
از همين روست که تفاوت چنداني ميان آنچه ژنرال ري اوديرنو فرمانده نيروهاي امريکايي در عراق در باره مشکلات تشکيل دولت جديد عراق مي گويد با گزارش‌هاي سياهي که العربيه و الشرق الاوسط هر روز در باره بحران‌هاي احتمالي عراق منتشر مي کنند ديده نمي شود.جالب اينجا است که اوديرنو دوره تشکيل دولت جديد عراق را به روزهاي هرج و مرج پس از سقوط صدام تشبيه مي کند و مي گويد: دوران انتقالي همواره آميخته با جدال و تهديد است تا نتيجه گيري بدست آيد که مشکلات عراق در اين دوره گذار از طريق همکاري نزديک با دولت آمريکا قابل حل است.
به اين صورت، از ديد امريکايي‌ها و اعراب منطقه بازي تقسيم قدرت با پايان شمارش آرا پايان نمي پذيرد بلکه فرصت‌هاي ديگري براي سهم خواهي و يارگيري پس از تشکيل فراکسيون‌هاي پارلماني وجود دارد.
رفتار سياسي نخبگان عراقي‌ در اين مرحله گذار بسيار تعيين کننده است. هر گونه شکاف در صف رهبران اصلي عراق مي تواند پروسه خروج امريکايي‌ها و معماري نظام مستقل اين کشور را به تاخير اندازد.
تا به امروز رفتار نخبگان عراق، حاوي دو نشانه مثبت و سازنده و علامت منفي و نگران کننده بوده است. علائم اميدوار کننده اين است که همه گروه‌هاي سياسي از سکولارهاي دو آتشه گرفته تا مذهبيون پس از انتخابات «تفکر مصالحه» را که سنگ بناي تفاهم و اجماع در امر زمامداري است در دستور کار قرار داده‌اند.
تا حدي که عمار حکيم مي گويد که احزاب عراقي هيچ "خط قرمزي"‌ براي مذاکره و همکاري با گروه‌هاي سياسي ديگر قائل نيستند. اين درجه از انعطاف سياسي در سمت سکولارها نيز ديده مي شود کما اينکه علاوي در گفت و گو با العربيه حتي براي همکاري با ائتلاف دولت قانون به رهبري مالکي اظهار تمايل کرده است يا آنکه طارق الهاشمي چهره متعصب اعراب سني به ديدار نمايندگان مجلس اعلا رفته است.
با اين وصف هنوز علائم نگران کننده‌اي از ترجيح منافع طايفه‌اي بر مصالح ملي در بحث ترکيب دولت آينده به چشم مي خورد. در يک هفته پس از انتخابات اغلب سياستمداران از اين سخن گفته‌اند که بايد از تاريخ پند گرفته و به منافع عراق و عراقي ها تاکيد کرد اما رسوبات «نگاه حذفي» در مناسبات رهبران سياسي از ميان نرفته است.
بي گمان اهميت اين دوره گذار از تشکيل پارلمان به دوره تاسيس دولت جديد کمتر از روز 7 مارس نيست. همچنان که تجربيات بشري گوشزد مي کند که معماري ساختار حکومت جديد دشوارتر از گرفتن راي مردم است.
اگر انتخابات را معدل شعور و بصيرت جامعه بدانيم، تشکيل دولت منتخب و کارآمد نيز نشانه بلوغ و بصيرت نخبگان است. بنابراين عراقي‌ها در اين مرحله بيش از 7 سال گذشته به تدبيرها و عقلانيت نخبگان و رهبران حزبي خويش نگاه دوخته اند.