رستاخیز را نقد کنیم نه نفی!

گروه فرهنگ و هنر، با سپری شدن نزدیک به یک ماه از سی و دومین جشنوارۀ فیلم فجر که درمقایسه با اداوار پیشین یکی از پرحاشیه ترین ها بود، هنوز بحث های زیادی پیرامون جشنوارۀ امسال و به خصوص برخی از آثار به اکران درآمده به گوش می رسد. این درحالی است که درمیان آثار امسال 2فیلمی که ازقضا بیشترین سیمرغ ها را نیز از آن خودکردند، بیش از دیگر آثار جشنوارۀ امسال بحث برانگیز بودند و حاشیه ساختند.

به گزارش بولتن نیوز، شاید پر بیراه نباشد اگر فیلم های«رستاخیز» ساختۀ احمدرضا درویش و «چ» به کارگردانی ابراهیم حاتمی کیا که هرکدام 5سیمرغ جشنوارۀ امسال را نیز از آن خود کردند، بحت برانگیزترین و پرحاشیه ترین آثار امسال بدانیم. بماند که کارهایی همچون «عصبانی نیستم» ساختۀ رضا درمیشیان نیز جنجال و حواشی بسیاری را با خود به جشنوارۀ سی و دوم آورد.

در این میان 2 اثر «رستاخیز» و «چ» فارغ از شیاهت حاشیه سازی شان، شباهت های دیگری نیز به یکدیگر داشتند. این که کارگردان هر دو اثر از نسل سینماگران دفاع مقدس بودند و مهم تر از آن این که هردو به روایاتی تاریخی می پرداختند، برخی از این شباهت هاست. با این حال اگر بحث نمایش ضعیف چهرۀ قهرمان در «چ» حاتمی کیا، بخشی از اعتراضات و حواشی این فیلم را رقم می زد، اساساً این که «رستاخیز» درکنار شخصیت پردازی های فکرشده و اصولی اش، چهرۀ برخی از قهرمانان مذهبی (همچون حضرت عباس(ع)) را به تصویر کشید، موجب به راه افتادن موج حواشی و معضلات این اثر پرخرج و عظیم شده است.

دقایقی پیش یادداشتی تحت عنوان "چ مثل اصغر" که به توجیه ضعف فیلمنامۀ «چ» در معرفی قهرمان اصلی فیلم(شهید چمران) می پرداخت را منتشر نمودیم. سیّدمجتبی نعیمی نیز در یادداشتی کوتاه با عنوان "رستاخیز را نقد کنیم نه نفی" به برخی مشکلات و حواشی «رستاخیز» پرداخته است. در متن این یادداشت آمده است:

سیّدمجتبی نعیمی: «رستاخیز» اثر سینمایی عظیم، پرهزینه‌ و طولانی مدت احمدرضا درویش، به یکی از پر بحث‌ترین آثار سینمایی سال‌های اخیر تبدیل شده است. اگر بخواهیم فیلمی را در این سطح از حاشیه به خاطر بیاوریم، بی‌شک باید از «مارمولک» کمال تبریزی یاد کنیم. اما باید احساسات و سیاسی‌بازی‌ها را کنار گذاشت و درخصوص این فیلم، دست به یک قضاوت تا حد امکان عادلانه زد.

فیلم احمدرضا درویش، مسلماً یک فیلم خوش ساخت است. از نظر تکنیکی و هنر فیلم‌سازی، با خیلی از آثار فاخر سینمای ایران و با کمی چشم‌پوشی، سینمای جهان قابل مقایسه است. در بین این همه حرف و حدیثی که در رابطه با «رستاخیز» شنیده‌ایم، کمتر نقدی به این مقوله وارد شده است. این اثر آنقدر تأثیرگذار است که بتواند نزدیک به سه ساعت، مخاطب ایرانی را همراه خود کند. هرچند در خصوص مخاطب خارجی مطمئن نیستیم.

اما مشکل کار در دو جاست. مشکل اول، به نشان دادن چهره‌‌ی شخصیت‌هایی همچون حضرت عباس(ع) برمی‌گردد و مشکل دوم، به خرده روایت‌هایی مربوط است که گفته می‌شود تحریف واقعۀ عاشوراست. خوب، این طرح مسئله‌ی فیلم رستاخیز است. اما آیا باید با پروانه‌ی نمایش ندادن به آن، کل مسئله را پاک کنیم؟ آیا مسائل این فیلم قابل حل نیست؟

همان‌طور که مستحضرید بعضی از علما موضع‌گیری تند و تیزی در این خصوص داشته‌اند. از آیت‌الله وحید خراسانی(مدظله) تا آیت‌الله مکارم شیرازی(حفظه الله) که مستقیم یا غیرمستقیم درخصوص این اثر اضهارنظر کرده‌اند. و به علاوه کنید به ایشان، بسیاری از مداحان را که بسیار تندتر از علمای اعلام پیش رفته‌اند. البته نمی‌دانیم که علمای بزرگواری چون ایشان، خودشان مستقیماً فیلم را دیده‌اند یا اینکه خبرش را به واسطه‌ی اطرافیان دریافت کرده‌اند. اما در هر صورت، این همه‌ی موضع‌گیری‌ها در خصوص رستاخیز نیست. دیگرانی هم بوده‌اند که نظر مثبتی در این رابطه داشتند.

مثلاً استادخاتمی که خودشان فیلم را دیده‌اند و نه تنها نمایش چهره‌های دینی را دارای مشکل نمی‌داند(چون مدعی هستند که تعزیه‌های ما یا آثار دیگری مثل فیلم حضرت مریم، سریال حضرت یوسف و ... این کار را قبلاً انجام داده‌اند) بلکه هیچ انحراف روایی نیز در آن ندیده‌اند. استادبلخاری نیز نگاهی مشابه به این اثر داشته و رستاخیز را مجمع مشکلات اعتقادی نمی‌دانند.

اما به نظر می‌رسد بهترین موضع‌گیری را آیت‌الله علم‌الهدی امام جمعه‌ی مشهد داشتند. ایشان بعد از دیدن رستاخیز، ایراداتی به آن وارد دانسته‌اند. اما برخلاف بسیاری دیگر، بیان کرده‌اند که این ایرادات قابل حل هستند و این نکته را به رئیس‌ سینمایی کشور نیز گفته‌اند. یعنی نه مثل برخی، «رستاخیز» را بدون ایراد دانسته و نه مثل برخی دیگر، سراسر ایراد. اما از آن مهمتر، رویکرد ایشان به مشکلات موجود در «رستاخیز» است که واجد ارزش و بسیار منطقی به نظر می‌رسد.

اینکه بیاییم و ایرادات وارد به آنرا حل کنیم. نه اینکه به خاطر مشکلاتی مبهم، کل اثر را نفی کنیم و حاصل زحمت چندین ساله‌ی یک تیم بین‌المللی را با یک نه ساده، دور بریزیم. زیرا به قول ابراهیم حاتمی‌کیا، در این صورت راه را برای کسانی باز کرده‌ایم که بیایند و برای شیعیان فیلم بسازد. دیگرانی که لزوماً دوست ما نیستند و معلوم نیست ایرادات کار خودی‌ها در اثر آن ها به انحراف تبدیل نشود.