بهبود قابل توجه ضريب جيني دركشور

به گزارش خبرگزاري‌ها ، ضريب جيني در سال 87 در مناطق شهري و روستايي كشور به پايين‌ترين سطح در يك دهه اخير رسيده است.

به عبارت بهتر عدد اين شاخص در مناطق شهري كشور 0/393 و در مناطق روستايي به 0/382 رسيده است.

بنابر اعلام پايگاه اطلاع‌رساني دولت رسيدن به اين اعداد از سال 76 تاكنون سابقه تحقق نداشته است به طوري كه عدد ضريب جيني درسال 76 در مناطق شهري كشور0/420 و در مناطق روستايي كشور0/399 بوده است. دولت با انتشار جداول تفكيكي وضعيت ضريب جيني در 10 سال اخير در مناطق شهري و روستايي كشور مي‌گويد اين اعداد كم‌سابقه هستند.

ضريب جيني چيست؟

ضريب جيني نام شاخصي است كه به مدد مناظره‌هاي انتخاباتي دهمين دوره رياست جمهوري، امروز در ميان ايرانيان سخت معروف شده است، با اين حال كمتر كسي را پيدا مي‌كنيد كه تلقي و اطلاعات درستي در اين باره داشته باشد.

به گزارش خبرنگار ما، ضريب جيني به عنوان يكي از شاخص‌هاي اقتصادي بارها توسط مردم شنيده شده است، اما مردم نمي‌دانند ماهيت اين شاخص چيست يا حركت اين شاخص به كدامين سو نشان از بهتر شدن يا بدتر شدن شرايط درآمدي و اقتصادي ايران و شهروندانش است. لذا ارائه تعريف و تصويري ساده و روشن از اين شاخص مي‌تواند افراد را به قضاوت درستي ازشرايط اقتصادي  معيشتي كه در آن قرار دارند، برساند. البته اين نكته نيز قابل توجه است كه هميشه رشد شاخص‌هاي اقتصادي نشان بهتر شدن اوضاع نيست، بلكه برعكس كاهش آن ارزش است و ضريب جيني همراه شاخص تورم و بيكاري، شاخص‌هايي است كه تمايل رو به پايين آن مطلوب اقتصاد كشورهاست.

ضريب جيني همراه منحني لورنز مقوله‌اي است كه در چارچوب اقتصاد رفاه براي محاسبه ميزان برابري و عدالت در توزيع درآمد به كار مي‌رود. اين شاخص عددي بين صفر تا يك است كه صفر نماد برابري و عدالت مطلق در توزيع درآمد و يك، علامت نابرابري و بي‌عدالتي كامل در اين باره است. البته معمولا اين دو عدد مطلق در هيچ كشوري تحقق نمي‌يابد، بلكه شاخص در برخي كشورها نزديك به صفر و در بعضي ديگر نزديك به يك و در پاره‌اي نمونه‌ها ميان اين دو عدد است.

دكتر جمشيد پژويان، كارشناس اقتصادي در اين باره به خبرنگار ما مي‌گويد: البته ضريب جيني را بين صفر تا 100 درصد نيز اعلام مي‌كنند تا محاسبه و اعلام ارقام راحت‌تر انجام شود، اما در ماهيت تفاوتي نمي‌كند. وي افزود: با اين حال به همان اندازه كه حاصل عددي ضريب جيني ساده‌فهم است، محاسبه آن فرآيندي پيچيده دارد و نياز به آمارهاي متعددي براي به دست آوردن آن خواهد بود.

وي توضيح داد: شما براي محاسبه ضريب جيني يك منحني بسترساز به نام منحني لورنز داريد كه از خطي به نام خط توزيع نابرابر، خط توزيع كاملا برابر، درصد تجمعي از كل جمعيت و درصد تجمعي از كل درآمد تشكيل شده است، اما تهيه آمار و ارقام مربوط به خطوط منحني نياز به زيرساخت‌هاي پيچيده آماري دارد كه كمتر در كشور ما موجود است.وي افزود: مثلا شايد گفته شود ما آماري چون رشد اقتصادي يا توليد ناخالص داخلي را داريم و مدل محاسبه آن نيز علمي است، اما در مقابل بايد پرسيد آيا ما اطلاعات لازم براي محاسبه شاخص‌هايي چون هزينه رشد، محاسبه رشد مفيد و غيرمفيد اقتصادي، اندازه واقعي درآمد افراد باتوجه به مشاغل متعدد و اقتصاد زيرزميني، مقدار ثروت واقعي موجود در جامعه و غيره را داريم؟

دكتر مهدي تقوي، اقتصاددان نيز در اين باره اظهار مي‌كند: اصولا به خاطر نقص قابل توجه اطلاعاتي و محاسباتي كه ما در بخش اجتماعي اقتصادمان داريم، معمولا اعلام ضريب جيني كمتر بادقت همراه است.

وي اظهار كرد: دليل ديگر براي كمترقابل استناد بودن ضريب جيني در شرايط حاضر فقدان آمارهاي پايه‌اي آن مانند حجم ثروت و در مقابل حجم درآمد واقعي افراد است. بدون رشد درآمد سرانه كشور، محاسبه ضريب جيني كار دشواري است.

بااين حال مركز آمار ايران كه آخرين وضعيت ضريب جيني در كشور را با استناد به اطلاعات اوليه طرح آمارگيري هزينه و درآمد سال 87 محاسبه و منتشر كرده است، اين ارقام را منطقي و قابل اتكا مي‌داند.

بر اين اساس ضريب جيني مناطق شهري كشور در سال 86 برابر با 0/412، در سال 85 برابر با 0/416 و در سال 84 برابر با 0/406 بود. در حالي كه از سال 1376 تاكنون ضريب جيني مناطق شهري كشور هيچ‌گاه به زير 0/4 نرسيده بود ضريب جيني در سال 1387 به 0/393 رسيد.

ضريب جيني مناطق روستايي نيز در سال گذشته با كاهش مواجه شده و از 0/393 در سال 86 به 0/382 در سال 87 رسيده است كه نشانه بهبود توزيع درآمد در مناطق روستايي كشور است. ضريب جيني 0/382 در سال 87 پايين‌ترين ضريب جيني از سال 76 تاكنون محسوب مي‌شود. به عبارت ديگر در سال 87 نسبت به سال‌هاي قبل عادلانه‌ترين توزيع درآمد در كشور صورت گرفته و شكاف طبقاتي كاهش يافته است.

شاخصي ديگر

شاخص ديگري كه براي ارزيابي توزيع عادلانه و مناسب درآمدها استفاده مي‌شود، سهم 10 درصد ثروتمندترين به 10‌ درصد فقيرترين است كه اطلاعات اوليه طرح آمارگيري هزينه و درآمد سال 1387 بيانگر بهبود اين شاخص نسبت به سال‌هاي قبل است. سهم 10درصد ثروتمندترين به 10درصد فقيرترين، ازجمله شاخص‌هاي سنجش توزيع درآمد است و بيانگر نسبت هزينه دهك دهم (ثروتمند‌ترين) به دهك اول (فقيرترين) است.

سهم 10درصد ثروتمندترين به 10درصد فقيرترين جامعه در مناطق شهري كشور در سال 87 به 4/13 درصد و در مناطق روستايي به 3/12 درصد كاهش پيدا كرده است. از سال 76 تا سال 86 سهم 10 درصد ثروتمندترين به 10 درصد فقيرترين جامعه در مناطق شهري كشور همواره بالاي 15 برابر بوده كه در سال 87 با بهبودي قابل توجه به 4/13 برابر كاهش پيدا كرده است. در مناطق روستايي نيز كاهش سهم 10 درصد ثروتمندترين به 10 درصد فقيرترين جامعه در سال 87 به 3/12 برابر از سال 76 تاكنون بي‌سابقه بوده است.

اين گزارش خاطرنشان مي‌سازد: بالاترين ركورد نابرابري توزيع درآمد در جامعه و شديدترين شكاف طبقاتي در كشور از دهه 60 تاكنون، در سال 1362 رخ داده است.

بنابر اعلام بانك مركزي، از سال 1361 تا سال 1386 بالاترين ركورد ضريب جيني به ترتيب در سال‌هاي 62، 61، 81، 82، 68 و 74 رخ داده است. ضريب جيني در سال 62 به 0/454 افزايش يافت كه بالاترين ركورد نابرابري توزيع درآمد تاكنون است.