بزرگ‌ترین شوک نفتی؛ ماحصل یک حماقت تاریخی

گروه اقتصادی: آخرین گزارش ماه مه ۲۰۲۶ بانک جهانی تأکید کرده که بسته شدن تنگه هرمز، روزانه حدود ۱۰ میلیون بشکه نفت را از بازار خارج کرده و «بزرگ‌ترین شوک عرضه‌ی ثبت‌شده در تاریخ» را رقم زده است. برآورد‌ها نشان می‌دهد که مجموع خسارت نفتی کشور‌های حاشیه خلیج فارس تا اواسط مه از مرز یک میلیارد بشکه عبور کرده و روزانه بیش از ۱۴ میلیون بشکه تولید نفت این منطقه روی زمین مانده است. تنگه هرمز در شرایط عادی روزانه حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت عبور می‌داد که اکنون ۹۵ درصد آن متوقف شده است. گلدمن ساکس در گزارشی به مشتریان خود هشدار داده که شکاف فعلی عرضه و تقاضا بسیار بزرگ‌تر از پیش‌بینی‌های اولیه است و جهان با سرعتی بی‌سابقه در حال مصرف ذخایر انباشته شده پیش از جنگ است. مدیرعامل آرامکوی عربستان نیز هشدار داده که هر هفته بسته ماندن تنگه هرمز، معادل ۱۰۰ میلیون بشکه دیگر از دسترس خارج می‌شود.

به گزارش بولتن نیوز، بحران فقط محدود به توقف نفتکش‌ها در خلیج فارس نیست. در هفته‌های اخیر، زیرساخت‌های نفتی و پتروشیمی کل منطقه نیز هدف قرار گرفته‌اند. اوایل ماه مه (اواسط اردیبهشت)، امارات متحده عربی اعلام کرد تأسیسات نفتی و بندر حیاتی فجیره با حملات پهپادی و موشکی هدف قرار گرفته‌اند. فجیره به عنوان تنها مسیر جایگزین برای صادرات نفت در صورت بسته شدن تنگه هرمز، نقشی استراتژیک دارد و هدف قرار گرفتن آن نشان می‌دهد که دامنه درگیری از تنگه فراتر رفته است. خطوط لوله‌ای که قرار بود جایگزین شوند، ظرفیت محدودی دارند؛ عربستان و امارات حداکثر می‌توانند حدود ۳ میلیون بشکه در روز از این مسیر‌ها عبور دهند، در حالی که بیش از ۱۰ میلیون بشکه تولید روزانه منطقه روی زمین مانده است. هر روز ادامه جنگ، نه فقط نفت امروز، بلکه زیرساخت‌های آینده را هم نابود می‌کند.

برای جبران این کمبود فاجعه‌بار، آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) و کشور‌های عضو آن دست به دامان بزرگ‌ترین اهرم بازدارنده‌ی خود شده‌اند: ذخایر استراتژیک. در ماه مارس، ۳۲ کشور عضو IEA توافق کردند حدود ۴۰۰ میلیون بشکه از این ذخایر را آزاد کنند. اما این حجم عظیم نیز قطره‌ای در برابر دریای کمبود است. طبق گزارش IEA، تا ۸ مه حدود ۱۶۴ میلیون بشکه آزاد شده و برنامه آزادسازی ۲۱۰ میلیون بشکه دیگر تا پایان ژوئیه ادامه دارد. با این حال، تحلیلگران ارشد جی‌پی‌مورگان در گزارشی با عنوان «توهم فراوانی» هشدار داده‌اند که اگر تنگه همچنان بسته بماند، ذخایر کشور‌های ثروتمند ممکن است ماه آینده به «سطح تنش عملیاتی» برسد و تا سپتامبر به «سطح کف عملیاتی» سقوط کند. به عبارت دیگر، به زودی ذخیره‌ای برای روز مبادا باقی نمی‌ماند.

این بحران زنجیره‌ای، حالا خود را در پمپ بنزین‌ها نشان می‌دهد. در آمریکا، قیمت بنزین در کالیفرنیا از مرز ۶.۱۶ دلار در هر گالن عبور کرده است. شرکت ملی نفت چین اعلام کرده که قیمت بنزین ۹۵ در این کشور وارد «عصر ۹ یوانی» شده است. در اروپا و آسیا نیز وضعیت مشابه است. تحلیلگران مؤسسه Gartner و شرکت کالایی Gunvor هشدار داده‌اند که با کاهش سریع‌تر از حد انتظار ذخایر بنزین و سوخت جت، فصل سفر‌های تابستانی می‌تواند به فصلی برای جیره‌بندی سوخت و تعطیلی پرواز‌ها تبدیل شود. بر اساس گزارش رویترز، اگر تنگه همچنان بسته بماند، قیمت نفت می‌تواند به بالای ۱۵۰ دلار و حتی ۲۰۰ دلار برسد. قیمت سوخت جت و گازوئیل نیز که مستقیماً بر بلیط هواپیما و قیمت تمام شده کالا‌ها تأثیر می‌گذارد، با نرخی حتی سریع‌تر از نفت خام در حال افزایش است.

دیپلمات‌ها می‌گویند جنگ، ادامه سیاست با ابزار‌های دیگر است. اما گاهی جنگ، ادامه حماقت با ابزار‌های دیگر است. دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو تصور می‌کردند با حملات نظامی می‌توانند ایران را مجبور به عقب‌نشینی کنند. اما نتیجه، بسته شدن تنگه هرمز و بزرگ‌ترین بحران انرژی تاریخ است. در ۱۱ مه (۲۱ اردیبهشت)، ترامپ پیشنهاد صلح ایران را «کاملاً غیرقابل قبول» خواند. نتانیاهو نیز در همان روز به شبکه CBS گفت: «جنگ تمام نشده، کار بیشتری باقی مانده است.» بله، کار بیشتری باقی مانده: تعطیلی کارخانه‌ها، توقف خطوط هوایی، گرمای بیش از حد خانه‌ها در زمستان آینده و قبض‌هایی که میلیون‌ها انسان بی‌گناه در سراسر جهان باید پرداخت کنند.