خرج درآمد‌های نفتی برای جلوگیری از قیام مردمی مشکل بزرگ کشورهای عربی

بولتن نیوز: اندیشکده انگلیسی «چتم هاوس» طی گزارشی به قلم «پاول استیونس» درخصوص «وضعیت کشورهای صادرکننده نفت عضو اوپک» می‌نویسد: اخیرا بحث‌هایی درباره ابعاد کاهش بهای نفت خام صورت گرفته است که باید در این شرایط به یاد خاطرات سال 2008 افتاد.

بر اساس این گزارش، در اوایل جولای سال 2008، در بورس نفتی نیویورک، نفت به حد نصاب بشکه‌ای 147 دلار رسید. شش ماه بعد این قیمت به 33 دلار در هر بشکه تنزل یافت. هم اکنون در بین عوامل عرضه و تقاضا، بیم سقوط مجدد بهای نفت وجود دارد.

* تقاضا برای نفت کاهش خواهد یافت

بر حسب تقاضا، در منطقه اروپا با رسیدن فصل بهار، احتمال بروز ناملایماتی می‌رود. همانند سال 2008، بحران اقتصادی باعث کاستن از تقاضا می‌شود البته در این روند، کاهش تقاضا موجب افزایش بهای نفت در چند سال گذشته شد، بطوری‌که بهای نفت برنت سال گذشته بطور میانگین 106 دلار در هر بشکه رسید که باید آن ‌را با میزان 78 دلار در هر بشکه در سال 2010 و 47 دلار در هر بشکه در ده سال گذشته قیاس کرد.

همچنین رشد تقاضا به نفت در آسیا که موجب حفظ قیمت‌ها کنونی در سال‌های اخیر شده بود، دچار تزلزل شده است.

 * عربستان سردمدار عرضه بیش از تقاضا

از منظر عرضه نفت، اوپک در سطح بالایی این محصول را عرضه می‌کند، بطوری‌که در ماه مه 1.87 میلیون بشکه نفت بیش از سقف مورد نظر 30 میلیون بشکه تولید کرد. این وضعیت افزایش هفت ماهه مدام تولید را به دنبال دارد.

رهبری عرضه بیش از حد نفت، عربستان سعودی بود؛ زیرا می‌خواست تا پیش از اجرایی شدن تحریم‌ها بر علیه ایران در تاریخ 1 جولای و قبل از آن‌که واردکنندگان اروپایی در پی یافتن جایگزین‌هایی دیگری بیفتند عربستان خود خلا بازار را پر کند و در این راه تلاش فراوانی کرد.

 * ریاض مخالف همیشگی افزایش بهای نفت

عربستان همچنین امید داشت تا مانع افزایش قیمت نفت شود؛ زیرا افزایش قیمت‌ها برخلاف منافع بلند مدت آن‌ها بود . بنابراین عربستان در آخرین نشست رسمی اوپک در تاریخ 14 جولای که به منظور کاهش تولید نفت برگزار شد، در برابر درخواست‌ برای افزایش بهای این ماده مقاومت کرد.

عوامل تهدید کننده نفت در آتی

*عرضه بیش از تقاضا

به نظر می‌رسد در بازار عرضه محصول بیش از حد است. این مسئله به طور بالقوه قیمت را تهدید می‌کند. این جریان در نیمه دوم سال 2008 نیز روی داد. در حال حاضر تنها فرصت برای افزایش بیشتر قیمت‌ها یا حتی حفظ آن‌ها در سطح کنونی ادعای حمله نظامی بر علیه ایران توسط اسرائیل است که البته وضعیت مطلوبی هم نیست.

 * خرج درآمد‌های نفتی برای جلوگیری از قیام مردمی مشکل بزرگ کشورهای عربی است

اما مشکل بسیار بزرگتر اوپک در میان‌مدت یا بلندمدت است. حوادث سال گذشته اعراب و قیام‌ها میراث مهمی را بر جای گذاشته است. جهت آرام کردن جمعیت، حکومت‌های کشورهای عمده تولید کننده نفت در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا مجبور به افزایش هزینه‌های عمومی هستند. سال گذشته کشور عربستان سعودی به تنهایی افزایش هزینه‌‌‌‌‌‌‌‌‌های عمومی تا حدود 110 میلیارد دلار داشت.

در نتیجه قیمتی‌که آن‌ها برای تعادل بودجه به آن نیاز دارند به طور قابل توجهی افزایش یافته و احتمالا حتی بیشتر نیز خواهد شد.

 * عربستان نیز با همه ادعا نیازمند فروش نفت به قیمت بالا است

تخمین‌‌‌‌‌ها متفاوتند اما ارقام در عربستان سعودی مبین این هستند که بهای 70 تا 80 دلار در هر بشکه که «عبدالله بن عزیز» پادشاه عربستان به عنوان قیمت‌های معقول برای کشورش در سال 2008 در نظر گرفت، هم اکنون به بیش از 90 دلار افزایش یافته است. دیگر تولید کنندگان عمده نفت حتی نیاز به قیمت‌های بالاتری چون 100 دلار در هر بشکه دارند.

به دلیل تغییر قابل توجه بودجه در کشورهای اصلی عضو اوپک، علی عیساوی تحلیلگر ارشد شرکت «پترولیم اینوست منت» عنوان می‌دارد که برآورد متوسط مالی در مورد نقطه سر به سر قیمت‌ها در سال 2012 برای قطر 53 دلار در هر بشکه و برای ایران تا 127 دلار متغیر است. در همین زمینه نقطه سر به سر برای عربستان بهای 94 دلار در هر بشکه برآورد می‌شود که مقدار ناچیزی پایین‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تر از 99 دلاری در هر بشکه تعیین شده از سوی اوپک است.

 * بها بالای نفت موجب کاهش تقاضا می‌شود

بهای بالای تاریخ کنونی نفت، دو تاثیر خواهد گذاشت و ادامه بهای بالای نفت باعث ایجاد کاهش تقاضا خواهد شد. هم اکنون تقاضای سازمان همکاری اقتصادی و توسعه به اوج خود رسیده است و بهای بالاتر نفت به کشورهای مصرف کننده تحمیل خواهد شد.

 * چین و هند کماکان نیازمند واردات نفت به میزان بالا هستند

اما آژانس بین‌المللی انرژی در تازه‌ترین تخمین‌های خود عنوان می‌کند که 68٪ تقاضای آینده به نفت از میان کشورهای خاورمیانه غیر عضو اوپک، هند و چین است. این کشور‌ها سابقه طولانی در اختصاص یارانه بالا به نفت مصرف داخلی خود دارند و این باعث رشد چشمگیر تقاضای نفت از سوی آن‌ها می‌شود.

این مسئله در این کشورها متغیر است. در هند فرآیند حرکت به‌سوی همسان‌سازی با قیمت جهانی در سال 2002 شروع کرد در حالی‌که در چین این حرکت در سال 2009 مشاهده شد. بسیاری دیگر از کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا نیز افزایش بها را در نظر گرفته‌اند البته باید تاکید کرد که این روند باعث کاهش تقاضا به نفت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود.

 * آمریکا در آینده با عرضه نفت خود، بهای این ماده را کاهش خواهد داد

در عین حال و در پشت پرده، بیم ناشی از احتمال افزایش عرضه در آینده و در واکنش به افزایش بها وجود دارد. این مسئله به واسطه به‌کارگیری فن آوری مرتبط با انقلاب آمریکا در زمینه اکتشاف گاز طبیعی مایع و توسعه میادین نفتی غیر متعارف خود است.

بنابراین برخی تحلیلگران عنوان می‌کنند که آمریکای شمالی در آینده قابل پیش بینی به سمت استقلال نفتی حرکت می‌کند. ایده‌ای که چهار یا پنج سال به عنوان ایده‌های دیوانه کننده مطرح می‌شدند. در سال گذشته جوک ویژه‌ای در بین ناظران بازار‌های نفتی مبنی بر این جریان داشت که «داکوتای شمالی» سال آینده عضو اوپک می‌شود. البته باید عنوان کرد که داکوتای شمالی در سال 2011 از اکوادور عضو اوپک نفت بیشتری تولید کرد.

* قیمت بالا نفت آفت اوپک است

در تنگنا قرارگرفتن اعضای اوپک واضح است. کشورهای عضو اوپک نیازمند بهای بیشتر نفت برای بقای سیاسی هستند اما در عین حال، این قیمت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های بالا بذر نابودی را در بین آن‌ها می‌نشاند. افزایش بها نفت باعث نابودی کامل آن‌ها در طولانی مدت می‌شود. هرچند که وزرای اوپک در برابر این واقعیت شانه بالا می‌اندازند ولی در حقیقت متوجه این تهدید هستند.