ایران تصمیمی‌‌‌‌‌ برای سلاح هسته‌‌‌‌‌ای ندارد

به گزارش فارس، جمعی از مشاوران رئیس‌جمهور آمریکا در اندیشکده «مرکز ویلسون» در پژوهشی، به مقامات آمریکایی درباره هرگونه ماجراجویی نظامی علیه ایران هشدار دادند. در این مقاله آمده که نظرات تخصصی و تحقیقات بی‌شمار حاکی از آن است که حمله نظامی به ایران، منجر به اهداف مطلوب آمریکا نخواهد شد و صرفاً راهکار دیپلماتیک را از بین خواهد برد. اشغال ایران از توان نظامی آمریکا خارج است.

فارس متن کامل این گزارش را به دلیل اهمیت آن منتشر می‌کند:

روسای جمهور آمریکا بیش از یک دهه است که مدعی هستند از همه گزینه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها استفاده خواهند کرد تا جلوی ساخت بمب هسته‌‌‌‌‌ای توسط ایران را بگیرند و یکی از این گزینه‌‌‌‌‌ها اقدام نظامی علیه ایران تحت شرایط معین است. تصمیم حمله به ایران پیامدهای عمیقی برای منافع آمریکا خواهد داشت. با این‌‌‌‌‌وجود مبحث مربوط به این مسئله حساس اغلب توسط سیاست پیش برده می‌‌‌‌‌شود و براساس فرضیه‌‌‌‌‌های آزموده-نشده درباره توانایی اقدام نظامی برای دستیابی به اهداف آمریکا با هزینه‌‌‌‌‌های قابل‌‌‌‌‌قبول می‌‌‌‌‌باشد.

*ارزیابی سود و زیان‌‌‌‌‌های اقدام نظامی آمریکا

در این مقاله بنیانی برای تفکر درباره استفاده احتمالی از نیروی نظامی علیه ایران ارائه می‌‌‌‌‌شود. این مقاله یک سند مدافعه‌‌‌‌‌ای نیست. نویسندگان و امضاکنندگان آن که گروهی از متخصصین ارشد حوزه سیاست خارجی و امنیت ملی هستند قصد دارند از این طریق تحلیلی منطقی ارائه کرده و به سیاست‌‌‌‌‌گذاری بی‌طرفانه در منافع ملی کمک کنند. امیدواریم این مقاله بتواند به سیاست‌‌‌‌‌گذاران، عموم و مطبوعات کمک کند که درخصوص اقدام نظامی با اطلاعات بیشتری بحث کنند. ما می‌‌‌‌‌دانیم این مبحث جزئی از گفتمانی بزرگ‌تر است که شامل ملاحظه سود و زیان‌‌‌‌‌های گزینه‌‌‌‌‌های مختلف می‌‌‌‌‌شود. اما همچنین معتقدیم که بدون ارزیابی دقیق اولیه سود و زیان‌‌‌‌‌های احتمالی اقدام نظامی نمی‌‌‌‌‌توان به ارزیابی منطقی از نقش نیروی نظامی در استراتژی کلی ایران دست یافت.

*استفاده از تحلیل و نظرات افراد مطلع

در این مقاله از تحلیل و نظرات افراد مطلع استفاده شده که دسترسی به آن‌ها امکان‌پذیر است. هیچ کدام از نویسندگان یا امضاکنندگان از اسناد استراتژی امنیتی طبقه‌بندی شده یا محرمانه‌‌‌‌‌ای که در زمان خدمت در دولت در دسترس‌‌‌‌‌شان بوده استفاده نکرده‌‌‌‌‌اند. این مقاله تا حد امکان مبتنی بر حقایق بوده و در حوزه‌‌‌‌‌هایی که اختلاف یا عدم‌‌‌‌‌قطعیت وجود دارد تاحدامکان مستقیم و روشن سخن گفته است. باتوجه به کمیت و غنی بودن پژوهش‌‌‌‌‌ها در بسیاری از مسائلی که در این مقاله به آن‌ها پرداخته شده، باید برخی مباحث تخصصی مهم را در زیرنویس‌‌‌‌‌ها خلاصه کنیم؛ از خوانندگان علاقمند می‌‌‌‌‌خواهیم برای کسب جزئیات بیشتر به این زیرنویس‌‌‌‌‌ها مراجعه کنند. می‌‌‌‌‌دانیم که عدم تماس طولانی بین ایران و آمریکا پیش‌‌‌‌‌بینی با اطمینان پیامدها و عواقب را دشوار می‌‌‌‌‌سازد. قضاوت‌‌‌‌‌های حرفه‌‌‌‌‌ای ما درباره چنین مسائلی مشخص است.

*سؤال‌های کلیدی در زمینه اقدام نظامی علیه ایران

این مقاله حول سؤالاتی سازماندهی شده که رهبران و شهروندان آمریکائی باید وقتی درباره اقدام نظامی فکر می‌‌‌‌‌کنند از خود بپرسند: چه زمانی استفاده از زور موجه است؟ هدف از اقدام نظامی چیست؟ آیا ما ظرفیت و توانایی دستیابی به آن اهداف را داریم؟ استراتژی خروج ما چیست؟ مزیت‌‌‌‌‌های احتمالی استفاده از نیروی نظامی در این موقعیت چیست؟ هزینه‌‌‌‌‌ها و زیان‌‌‌‌‌های آنی و بلندمدت چیست؟ این مقاله با ارائه پیشینه‌‌‌‌‌ای از برنامه هسته‌‌‌‌‌ای ایران و فعالیت‌‌‌‌‌های دیگر به پایان می‌‌‌‌‌رسد.

امیدواریم مطالعه ما بتواند به خوانندگان کمک کند خود درباره منطق اقدام نظامی علیه ایران نتیجه‌‌‌‌‌گیری کنند.

دانش مشترک

نویسندگان این مقاله از دانشی مشترک برخوردار بودند که به گروه دیدگاهی مشترک می‌‌‌‌‌داد.

- ما می‌‌‌‌‌دانیم که اقدام نظامی علیه ایران از گزینه‌‌‌‌‌هایی است که مقامات به آن فکر می‌‌‌‌‌کنند زیرا یک ایران مسلح هسته‌‌‌‌‌ای چالش‌‌‌‌‌هایی پیچیده و خطرناک برای منافع و امنیت آمریکا و همچنین امنیت اسرائیل و احتمالاً ثبات خاورمیانه ایجاد خواهد کرد.

- ما معتقدیم ایران بیشتر از گذشته تلاش دارد در خفا و مخفیانه برنامه هسته‌‌‌‌‌ای خود را توسعه دهد. آژانس بین‌‌‌‌‌المللی انرژی اتمی (IAEA) که بر برنامه هسته‌‌‌‌‌ای ایران نظارت دارد، همچنین از ایران می‌‌‌‌‌خواهد درخصوص مسائل گذشته‌‌‌‌‌اش شفاف‌‌‌‌‌سازی کند. این آژانس نتوانسته دسترسی کامل به تأسیس‌ها نظامی ایران دست یابد تا بتواند وضعیت کنونی برنامه تسلیحات هسته‌‌‌‌‌ای ایران را که مقامات اطلاعاتی معتقدند در سال 2003 متوقف شده را تایید کند.

- ما در این مقاله بر این امر توافق داریم که روی موضوع ایران تمرکز کرده‌‌‌‌‌ایم نه روی مسائل گسترده مربوط به تعهد آمریکا به عدم تکثیر سلاح‌‌‌‌‌های هسته‌‌‌‌‌ای که با حمله به ایران برای جلوگیری از اکتساب سلاح هسته‌‌‌‌‌ای مطرح خواهد شد. اما ما به اهمیت اساسی مسائلی نظیر این موارد واقفیم: آیا آمریکا به استفاده از زور بعنوان یک سیاست کلی در حمایت از تعهدش به توقف انتشار تسلیحات هسته‌‌‌‌‌ای ادامه خواهد داد و از آن علیه کره و کشورهای دیگر (مانند عربستان سعودی، مصر یا ترکیه) که ممکن است تصمیم به ساخت سلاح هسته‌‌‌‌‌ای بگیرند استفاده خواهد کرد؟ چه معیارهایی باید در تصمیم‌‌‌‌‌گیری درباره استفاده از زور برای منع ساخت سلاح هسته‌‌‌‌‌ای در نظر گرفته شود؟ آیا این معیارها در مورد ایران اعمال خواهد شد یا آمریکا معتقد است در این مورد شرایط خاص حکم‌فرما است؟

- ما معتقدیم استفاده از نیروی نظامی باید گزینه آخر باشد و به همراه تحلیل کامل از دستاوردهای اقدام نظامی و هزینه‌‌‌‌‌ آن باید از آن استفاده شود.

- ما تصمیم گرفتیم به گزینه‌‌‌‌‌های جایگزین استفاده از زور در این مقاله نپردازیم تا بیشتر به تحلیل سود و زیان‌‌‌‌‌های اقدام نظامی بپردازیم. ارزیابی گزینه‌‌‌‌‌های جایگزین نیروی نظامی اهمیت زیادی دارد و ما تصمیم داریم در مقاله‌‌‌‌‌ای جداگانه درباره آن بحث کنیم.

- کاملاً برای ما مشخص شده که بررسی سودهای احتمالی اقدام نظامی علیه ایران، ذاتاً دشوارتر از ارزیابی زیان‌‌‌‌‌های احتمالی است. برخی سودهای‌‌‌‌‌ احتمالی را می‌‌‌‌‌توان به‌‌‌‌‌لحاظ هدف‌‌‌‌‌هایی که نابود خواهد شد و اهدافی که دست یافته خواهد شد به‌‌‌‌‌طور مختصر بیان کرد. از سوی دیگر (و به‌‌‌‌‌خصوص درباره زیان‌‌‌‌‌های بلندمدت) توصیف دقیق زیان‌‌‌‌‌های اقدام نظامی علیه ایران دشوارتر است، به‌‌‌‌‌خصوص باتوجه به نیاز به بررسی پیامدهای از قبل‌‌‌‌‌ برنامه‌‌‌‌‌ریزی‌‌‌‌‌نشده و غیرممکن بودن پیش‌بینی با قطعیت واکنش ایران و دیگران به این اقدامات . این واقعیت در طولانی‌‌‌‌‌بودن بخش‌‌‌‌‌های "سودها" و "زیان‌‌‌‌‌ها"ی مقاله مشهود شده است.

- این مقاله ضرورتاً با تعدادی از سؤالات استراتژیک کلیدی که درباره آن‌ها اختلاف نظر وجود دارد گلاویز شده است. از جمله این سؤالات عبارتند از حمله نظامی چگونه می‌‌‌‌‌تواند توانایی ایران برای ساخت سلاح هسته‌‌‌‌‌ای را به تأخیر بیندازد، چگونه و چه زمانی آمریکا خواهد دانست که ایران تصمیم گرفته سلاح هسته‌‌‌‌‌ای بسازد، تأثیر احتمالی حملات نظامی روی ثبات حکومت ایران و حیطه احتمالی مقابله به مثل ایران. در تمام موارد، قضاوت‌‌‌‌‌های حرفه‌‌‌‌‌ای ارائه شده در این مقاله مبتنی بر بازبینی دقیق مجموعه‌‌‌‌‌ای گسترده از تحلیل‌‌‌‌‌ها و اظهارنظر‌ها است.

- هدف ما از این ارزیابی هدفمند توسط گروهی از متخصصین عرضه امنیت ملی کمک به سیاست-زدایی کردن مبحث چالش امنیتی اضطراری در این سال انتخاباتی است.

* برنامه هسته‌‌‌‌‌ای ایران: نمایی کلی

هرچند برنامه هسته‌‌‌‌‌ای ایران برنامه‌‌‌‌‌ای بزرگ و دربردارنده ابعاد مختلف بسیار است اما تأسیسات و فعالیت‌‌‌‌‌هایی که بیشترین اهمیت را دارند که به غنی‌‌‌‌‌سازی اورانیوم مربوط می‌‌‌‌‌شوند.

اورانیوم طبیعی حاوی کمتر از 1 درصد ایزوتوپ اورانیوم مفید برای سلاح هسته‌‌‌‌‌ای است؛ این اورانیوم باید تا سطوح بسیار بالاتر (استاندارد آمریکا 90 درصد است) غنی‌‌‌‌‌سازی شود تا بتوان از آن در بمب استفاده کرد. بدون اورانیوم بسیار غنی‌‌‌‌‌شده (HEU) هر طرح تسلیحات هسته‌‌‌‌‌ای ایران غیرعملی خواهد بود. ایران در حال‌‌‌‌‌حاضر انباشته‌‌‌‌‌ای از اورانیوم غنی‌‌‌‌‌شده ضعیف (3.5%) در اختیار دارد که برای سوخت راکتور هسته‌‌‌‌‌ای مناسب است. ایران همچنین دارای ذخیره‌‌‌‌‌ای از اورانیوم غنی‌‌‌‌‌شده متوسط یا MEU (20%) است که مدعی است سوخت راکتور سازنده ایزوتوپ‌‌‌‌‌های پزشکی را تأمین می‌‌‌‌‌کند. به‌‌‌‌‌خاطر مشخصه‌‌‌‌‌های غنی‌سازی، اورانیومی که تا 20 درصد غنی‌‌‌‌‌سازی شده را نسبتاً راحت‌‌‌‌‌تر می‌‌‌‌‌توان بیشتر غنی‌‌‌‌‌سازی کرد و به‌‌‌‌‌طور بالقوه می‌‌‌‌‌توان از آن به عنوان مبنایی برای تولید سریع اورانیوم درجه تسلیحاتی (WGU) استفاده کرد.

*سایت‌‌‌‌‌های فعال در فرایند غنی‌‌‌‌‌سازی در ایران

ایران چهار سایت اعلان شده دارد که مرکز فرایند غنی‌‌‌‌‌سازی هستند. دو مورد از آن‌ها، اصفهان و تهران، برای تبدیل اورانیوم استفاده می‌‌‌‌‌شوند که سایت اصفهان بزرگ‌تر است و بنابراین نسبت به سایت تهران اهمیت بیشتری دارد. دو سایت دیگر، نطنز و فردو، تأسیساتی برای غنی‌‌‌‌‌سازی هستند. نطنز بزرگ‌تر است و می‌تواند سریع‌‌‌‌‌تر از سایت فرد عمل غنی‌‌‌‌‌سازی اورانیوم را انجام دهد. اما هر دو سایت زیرزمین ساخته شده‌‌‌‌‌اند و در مقابل بمب‌‌‌‌‌گذاری حفاظت شده هستند، اما سایت فردو در سطحی عمیق‌‌‌‌‌تر ساخته شده و بنابراین حفاظت‌‌‌‌‌شده‌‌‌‌‌تر است.

*اطلاعات آمریکا و آژانس بین‌‌‌‌‌المللی انرژی اتمی

آمریکا و آژانس بین‌‌‌‌‌المللی انرژی اتمی (آژانس یک سازمان نظارتی مستقل است که به آمریکا گزارش می‌‌‌‌‌دهد) اطلاعات زیادی درباره این سایت‌‌‌‌‌ها و دیگر تأسیسات هسته‌‌‌‌‌ای اعلان‌‌‌‌‌شده ایران از جمله راکتور آب سنگین نیمه تکمیل‌‌‌‌‌شده اراک که می‌‌‌‌‌تواند برای تولید پلوتونیوم استفاده شود (مسیری جایگزین برای ساخت سلاح هسته‌‌‌‌‌ای) دارند. آژانس بین‌‌‌‌‌المللی انرژی اتمی اخیراً درخواست دسترسی پارچین را داشته که یک سایت نظامی مشکوک به مشارکت در پژوهش‌‌‌‌‌های اعلان‌‌‌‌‌نشده ایران در رابطه به ساخته تسلیحات هسته‌‌‌‌‌ای در گذشته است. براساس گزارشات آژانس و همچنین داده‌‌‌‌‌ها و گزارش‌‌‌‌‌های اطلاعاتی حاصل از گروه‌‌‌‌‌های مخالف در ایران، مقامات اطلاعاتی آمریکا با اطمینان اظهار داشته‌‌‌‌‌اند که ایران هنوز تأسیسات هسته‌‌‌‌‌ای جدید اعلان‌‌‌‌‌نشده‌‌‌‌‌ای نساخته است و احتمال اینکه بتوان تأسیسات غنی‌‌‌‌‌سازی جدید را به‌‌‌‌‌موقع کشف کرد، بالا است.

مقامات اطلاعاتی همچنین ارزیابی کرده‌‌‌‌‌اند که برنامه ساخت تسلیحات هسته‌‌‌‌‌ای ایران پیش از سال 2003 متوقف شده است. آژانس بین‌‌‌‌‌المللی انرژی اتمی همچنین درخواست شفاف‌‌‌‌‌سازی اوضاع کنونی ایران را دارد. باتوجه به کارهای گذشته ایران در رابطه با تسلیحات و دسترسی نسبتاً محدود آژانس به تأسیسات نظامی، آمریکا و کشورهای دیگر همچنان مراقب هر نشانه‌‌‌‌‌ای هستند که نشان دهد ایران ممکن است درگیر پژوهش‌‌‌‌‌های غیرهسته‌‌‌‌‌ای و فعالیت‌‌‌‌‌های توسعه‌‌‌‌‌ای باشد که می‌‌‌‌‌تواند در ساخت سلاح هسته‌‌‌‌‌ای نقش داشته باشد.

*عدم تصمیم‌‌‌‌‌ برای ساخت سلاح هسته‌‌‌‌‌ای در ایران

داشتن اورانیوم غنی‌‌‌‌‌شده به معنای داشتن بمب نیست، اما بدون داشتن HEU (یا پلوتونیم) نیز نمی‌‌‌‌‌توان بمب ساخت. باتوجه به توانایی سانتریفیوژ ایران و ذخایر اورانیوم غنی‌‌‌‌‌شده و چالش‌‌‌‌‌های فنی شامل در ساخت حتی یک وسیله هسته‌‌‌‌‌ای قابل‌‌‌‌‌تست خام، برآوردهای محافظه‌‌‌‌‌کارانه حاکی از آن است که پس از تصمیم گیری برای ساخت، یک سال یا بیشتر زمان می‌‌‌‌‌برد که ایران بتواند یک سلاح درجه نظامی بسازد. حداقل دو سال یا بیشتر زمان لازم است که ایران بتواند کلاهک هسته‌‌‌‌‌ای مطمئن برای حمل توسط موشک بسازد. مقامات اطلاعاتی آمریکا معتقدند رهبر ایران تصمیمی برای ساخت سلاح هسته‌‌‌‌‌ای ندارد.