رقابت روسیه و آمریکا در آسیای مرکزی

 
به گزارش خبرنگار خبرگزاری فارس در آسیای مرکزی، بعد از سفر «ولادیمیر پوتین» به قرقیزستان و امضا چندین موافقتنامه فی مابین از جمله در زمینه همکاری‌های نظامی می‌توان گفت که قرقیزستان بعد از یک دوره نامعینی به شراکت پایدار با روسیه رجوع کرد.

قرقیزستان شریک ژئوپلتیک خود را مشخص کرد که معنای تضعیف موضع دومین بازیگر کلیدی در منطقه یعنی آمریکا را دارد.

«الماس بیک آتمبایف» رئیس جمهور قرقیزستان در ملاقاتش با پوتین بار دیگر تاکید کرد که پایگاه نظامی آمریکا در فرودگاه مناس فعالیت خود را بعد از سال 2014 توقیف می‌نماید.

همچنین معلوم شد که سال 2017 در اوش پایگاه نظامی روسی و قرقیزی تشکیل خواهد گردید که طبق نقشه قبلی، حد اقل 15 سال فعالیت خواهد کرد. این پایگاه جدید، حضور نظامی گسترده و قابل ملاحظه روسیه را تکمیل خواهد کرد.

همچنین روسیه حضور خود را در قرقیزستان نه تنها توسط واحدهای نظامی، بلکه همچنین توسط وسایل اقتصادی، یعنی شراکت در ساخت و بهره برداری از نیروگاه‌های بزرگ، افزایش می‌دهد.

این در حالی است که شرکت در پروژه‌های انرژی قرقیزستان برای روسیه شرایط ورود به بازارهای صادرات انرژی از آسیای مرکزی از طریق افغانستان و پاکستان به هند را فراهم می‌آورد.

اما اگر به آن پروژه ها احتمال شراکت روسیه در ساخت و بهره برداری از نیروگاه برق آبی راغون در تاجیکستان اضافه گردد، مسکو می‌تواند نقشه انرژی منطقه را بلکل تغییر دهد.

توافقات بدست آمده میان روسیه و تاجیکستان در مورد استقرار پایگاه نظامی روسیه در آن کشور این احتمال را قوت می‌بخشد.

این مدل، واشنگتن را وادار می‌سازد که به سراغ راه‌های جدید اجرای استراتژی خود سوق یابد. آمریکا برای انتقال محموله و نظامیان خود از افغانستان به آسیای مرکزی، بعد از سال 2014 برای بررسی وضعیت و توسعه آینده افغانستان نیاز دارد.

همزمان ضرورت روزافزون کنترل چین در منطقه، واشنگتن را مجبور به حفظ حضور نظامی در نزدیکی چین می‌نماید.

علاوه بر این، تجربه 50 سال اخیر نشان می‌دهد که آمریکا از آن جایی که پا نهاده است به راحتی بیرون نمی‌رود. به همین دلیل، شکست در مذاکرات در خصوص بقای پایگاه مناس، آمریکا را مجبور به جستجوی محل دیگری در آسیای مرکزی برای استقرار پایگاه می‌نماید.

ماهیتا، تنها شریک باقی مانده آمریکا در منطقه – ازبکستان است که بیش از سایر کشورهای منطقه در نتیجه اجرایی شدن پروژه‌های گسترده روسیه در منطقه منزوی شده است.

علاوه بر این، روابط میان ازبکستان و روسیه اخیرا سریعا خدشه‌دار می‌گردد. خروج شتابزده ازبکستان از سازمان پیمان امنیت دسته جمعی گواه گفته فوق است.

این وضعیت برای تجارت روسیه در ازبکستان و جمعیت روس زبان ساکن آن کشور از آینده نامطلوب خبر می‌دهد. چندین قداماتی و برخوردهای منفی علیه اتباع روسیه در ازبکستان و توقیف فعالیت شرکت‌های روسی نمونه بارز ایجاد سردی در ورابط میان 2 کشور می‌باشد.

در عین حال، واشنگتن به محض آن که از تصمیم مقامات روسیه و قرقیزستان برای امضای موافقتنامه‌های نظامی مطلع گردید، تلاش کرد تا با مقامات ازبکستان وارد مذاکره گردد.

همان وقت بود که «رابرت بلیک»، مسئول کشورهای آسیای مرکزی وزارت امور خارجه آمریکا سفر خود به آلماتی را نیمه کاره گذاشت و عازم تاشکند گردید.

موضوع اصلی مذاکرات آن زمان استقرار پایگاه نظامی آمریکا در ازبکستان بود، هرچند واشنگتن رسما این مسئله را رد کرد.

با تاسف واشنگتن، «اسلام کریم اف» مورخ 30 اوت قانون ممنوعیت استقرار پایگاه نظامی خارجی در خاک ازبکستان را تصویب کرد.

اما با توجه به تجربه قرقیزستان (سال 2009 پایگاه نظامی هانسی فقط باتغییر عنوان به مرکز حمل و نقل ترانزیت ماناس به فعالیت خود ادامه داد)، بعید نیست که تاشکند راه قانونی استقرار پایگاه نظامی آمریکا را پیدا خواهد کرد.

این در حالی است که تحول در قضیه ساخت نیروگاه برق آبی می‌تواند منجر به تشدید تنش در روابط میان مسکو و تاشکند گردیده و کریم اف را به آغوش آمریکا سوق دهد.

بدهی است که روسیه به آسیای مرکزی برمی‌گردد و این بازگشت بصورت سریع، توام با پروژه‌های بزرگ و اهداف روشن می‌باشد.

در پروژه اعلام شده ایجاد اتحاد اورآسیا توسط روسیه، در بدو امر شرکت کشورهای منطقه امکانپذیر نمی‌باشد. علاوه بر این، قرقیزستان علاقمندی خود را برای ورود به این پروژه اعلام کرده است.

اما منافع روسیه تنها در توسعه اقتصادی و پیشبرد پروژه‌های همگرایی خلاصه نمی‌شود. در شرایط افزایش نقش اسلام در منطقه و خروج قریب الوقوع نیروی‌های ائتلاف از افغانستان، امنیت و پیشگیری از نفوذ اسلام افراطگرا در مرزهای جنوبی روسیه از اولویت برخوردار می‌گردد.

اهمیت آسیای مرکزی برای آمریکا از کمتر از اهمیت آن برای روسیه نمی‌باشد و واشنگتن برای رسیدن به اهداف خود آماده پذیرش ریسک است.

ریسک اصلی واشنگتن در آغاز، بازی با رژیم اسلام کریم‌اف بوده که آسیای مرکزی را بعنوان منطقه منافع خود می‌بیند و از همین حالا با همسایگان خود خطر جنگ را گوشزد می‌کند.

این در حالی است که زمان نشان خواهد داد که آیا واشنگتن می‌تواند بدون تحریک درگیری در میان کشورهای منطقه با تاشکند توافق حاصل می‌کند یا خیر. و هم زمان نشان می‌دهد که آیا مسکو می‌تواند در حل و فصل مشکلات مردمان آسیای مرکزی بعنوان میانجی موفق و سازنده شروع به فعالیت نماید.