كودكان را تنبيه نكنيد

يكي از اصول مهم فرزندپروري مثبت و سازنده، داشتن انتظارات واقع بينانه از كودك مي باشد. انتظارات واقع بينانه يعني توانمندي ها و استعدادهاي كودك خود را بشناسيم و نقاط قوت او را تقويت نموده و كودك را كمك نماييم تا نقاط ضعف خود را شناسايي و برطرف نمايد. تحقير، سرزنش، تنبيه و مقايسه او با كودكان ديگر نه تنها ضعف هاي او را برطرف نمي كند؛ بلكه به اعتماد به نفس كودك نيز آسيب مي رساند. در اينجا به توضيح روش هايي پرداخته ايم كه به والدين كمك مي كند تا به جاي درگيري با بچه ها، راحت تر مشكلات را حل نمايند.

در برخورد با كودكاني كه مشكلات رفتاري دارند، والدين دچار درماندگي و ناكامي مي شوند كه علت آن در درجه نخست رفتار كودك و در مرتبه بعدي عدم برخورداري از حمايت هاي لازم براي سازگاري با كودك است..
آنچه اهميت دارد راه حل هايي است كه در ارتباط با جنبه هاي منفي رفتار اين كودكان به كار مي رود. در برخورد با مشكلات رفتاري كودكان 3موضوع اهميت ويژه دارد:
1- درك رفتار كودك و عوامل مختلفي كه اين رفتار را تحت تأثير قرارمي دهد.
2- آموزش مهارت هاي خاص به والدين براي مقابله با مشكلات رفتاري كودكان
3- كمك به والدين براي ايجاد فضاي مثبت در خانه و خانواده به نحوي كه اين آموزش ها مؤثر واقع شوند.

1- درك رفتار كودك. در اكثر كودكان حس قوي استقلال و عدم وابستگي وجود دارد. اين حس در بسياري موارد تأثيرات مثبت هم به دنبال دارد زيرا افرادي كه مستقل هستند از قاطعيت و اعتمادبه نفس بالاتري برخوردار هستند. اما در مواردي كه اين احساس خيلي شديد باشد كودك را به سمت خودسري، سركشي و جسارت مي برد. مهم اين است در حالي كه جنبه هاي مثبت اين رفتار را تقويت مي كنيد، جنبه هاي منفي آن را برخود كودك و ديگران كاهش دهيد.
2-احساس زيربنايي و زمينه اي را در كودكتان جست وجو كنيد. اگر كودك شما نسبت به خواهر كوچك ترش خشم نشان مي دهد و او را كتك مي زند، وي را تشويق كنيد خشم و حسادت خود را به روش بي ضررتري نشان دهد.
3-به جاي دستور دادن به وي قدرت انتخاب دهيد. تصميم گيري به كودك امكان اختيار مي دهد ولي فرمان دادن باعث جنگ قدرت ميان او و شما مي شود. از آنجا كه كودكان هنوز آن قدر توانايي شناختي ندارند كه همه اطلاعات را با هم پردازش كنند، به جاي دستورات زنجيره اي، اين دستورات را به بخش هاي كوچكتر تقسيم كنيد. دستوراتي به او بدهيد كه واضح و اختصاصي باشد. دليل و منطق دستورات را براي كودك توضيح دهيد. راه موثر آن است كه اول دستورات را توضيح دهيد و بعد دستور را اعلام كنيد. مثلا: مادربزرگ اينجا مي آيد و او خانه مرتب را دوست دارد، پس لطفاً الان اسباب بازي هايت را جمع كن.
4-زماني را براي آماده شدن اختصاص دهيد. اگر قرا است شب به مهماني برويد، از قبل و به طور اختصاصي به او بياموزيد كه از وي انتظار داريد چگونه رفتار كند. اجراي نقش به صورت بازي مي تواند كودك را براي موقعيت هاي دشوار آماده كند.
5-حتي المقدور اجازه دهيد پيامدهاي طبيعي رفتار كودك رخ بدهد؛ بيش از حد او را نجات ندهيد. اگر فرزند شما مسئوليت اعمال خود را به عهده نمي گيرد لازم نيست شما به جاي او همه كارهايش را اصلاح كنيد. مثلا اگر حوله خيسش را پس از استحمام براي خشك شدن آويزان نكرده، خودش روز بعد با حوله خيس مواجه مي شود. اگر لباس هايش را پس از برگشتن از مدرسه سر جاي خود نگذاشته، طبيعتاً فردا براي يافتن آنها دچار مشكل خواهد شد و با تاخير به مدرسه خواهد رسيد. اگر قرار باشد هميشه به جاي كودك كارهاي نيمه تمام او را به پايان برسانيد، حس مسئوليت پذيري او كاهش مي يابد.
6-در مواقع لزوم محكم باشيد. اگر قرار است كودك شما قانون يا دستوري را انجام دهد، در خصوص انجام آن قاطعيت داشته باشيد. مثلا اگر كودك اصرار دارد هنگام عبور از خيابان دست شما را رها كرده و بدود و در اين خصوص پافشاري مي كند، محكم دست را بچسبيد و نگه داريد، در حالي كه خطرات اين كارش را توضيح مي دهيد.
7-كودك خود را در آغوش بگيريد و محبت خود را به نشان بدهيد. كودكاني كه پرخاشگرانه و نامتناسب رفتار مي كنند، از در آغوش گرفتن و بغل كردن به روش محبت آميز سود مي برند. اين روش به آنها فرصت مي دهد احساسات حبس شده خود را از طريق اشك رها كنند.
8-محيط را تغيير دهيد. اكثر اوقات ايجاد در محيط آسان تر از تغيير رفتار كودك است. اگر كودك شما مرتباً وسايلي را از كمد بيرون مي آورد، درب كمد را قفل كنيد. اگر وسايل تزييني جلوي تلويزيون را جابه جا مي كند، جاي آنها را عوض كنيد.
9-راههاي جايگزين بهتر و قابل قبول تري را پيدا كنيد. به رفتار كودكتان تغيير جهت دهيد. مستقيماً نگوييد اين كار را انجام نده بلكه به او بگوييد در عوض كجا مي تواند اين كار را انجام دهد.
10-تعارضات موجود را به صورت دو طرفه و مشاركتي حل كنيد. راجع به تعارضاتي كه با كودك داريد، صحبت كنيد. نيازهاي خود را مشخص نماييد و از وي براي پيدا كردن راه حل كمك بخواهيد. قوانين را با هم مشخص كنيد و جلسات خانوادگي تشكيل دهيد.
11-انتظارات خود را تعديل كنيد. بچه هاي كوچك احساسات و نيازهاي شديدي دارند. آنها به طور طبيعي پرسر و صدا، كنجكاو و نامرتب، كم طاقت، پرتوقع، فراموش كار، ترسو، خودمحور و سرشار از انرژي هستند. سعي كنيد آنها را همانطور كه هستند بپذيريد.
12-خنده و شوخي را جايگزين شدت عمل كنيد. اگر كودك شما از دست شما عصباني است، او را تشويق كنيد خشم خود را از طريق يك بازي جنگي به شما نشان دهد. خنده كمك مي كند خشم و احساس ناتواني وي تخفيف يابد.
آخرين و مهم ترين نكته اينكه زماني را براي خودتان در نظر بگيريد. در شرايطي كه شرايط براي شما قابل تحمل نيست، اتاق را ترك كنيد و براي كسب مجدد آرامش و قضاوت صحيح هر كاري لازم است انجام دهيد. تلفن به يك دوست، گريه كردن، دوش گرفتن و... قطعاً مي تواند كمك كننده باشد.

مريم سادات كاظمي-روزنامه کیهان