دستکاری آمار نفتی؛ توهم یا واقعیت؟

بولتن نیوز:  دولت ها و رسانه های غربی برای تغییر فضای بازارهای جهانی و ایجاد آمارهای موردنظر خود، به تغییر تعریف «نفت» روی آورده اند که می توان آن را نوعی دستکاری در آمارهای نفتی برشمرد.

به گزارش پایگاه خبری اویل پرایس، مردم گمان می کنند تولید جهانی نفت خام 88 میلیون تا 89 میلیون بشکه در روز است زیرا دولت، مسئولان صنعت نفت و رسانه های غربی چنین موضوعی را القا می کنند؛ با این همه، این آمارها قابل اطمینان نیستند.

اگرچه ارقام ذکر شده در آنها را می توان در اسناد رسمی مشاهده کرد، لازم است به یاد داشته باشیم در محاسبه آنها، تولید «سوخت هایی که نفت نیستند» نیز در نظر گرفته می شود؛ برای نمونه به مایعات گازی و سوخت های زیستی می توان اشاره کرد. اگر سوخت های غیرنفتی را در نظر نگیرید، تولید نفت خام واقعی جهان در سال جاری میلادی، حدود 75 میلیون بشکه در روز بوده است.

مهم ترین موضوع درباره تولید جهانی نفت خام این است که رقم آن از سال 2005 میلادی تا کنون، در بازه 71 میلیون تا 75 میلیون بشکه در روز باقی مانده است.

افزایش نیافتن تولید نفت، تأثیر شدیدی بر وضعیت کنونی اقتصاد جهان داشته است زیرا کمبود عرضه آن، با بالا نگه داشتن قیمت ها، اقتصاد بحران زده غرب را با مشکل رو به رو می کند؛ با این همه، با توجه به رشد قابل توجه تولید مایعات گازی در پی جهش اخیر حفاری گاز طبیعی در آمریکا، به اشتباه این تصور برای مردم ایجاد شده که تولید نفت خام جهان در حال افزایش است.

آنچه تولید آن افزایش یافته «مجموع مایعات» است که افزون بر نفت، مایعات گاز طبیعی، سوخت های زیستی و دیگر انواع فرعی سوخت را در بر می گیرد.

تنها دلیل رشد تولید «مجموع مایعات»، افزایش قابل توجه تولید مایعات گازی و رشد اندک تولید سوخت های زیستی بوده؛ به همین دلیل، لازم است ماهیت مایعات گازی را به خوبی درک کنیم.

نحست این پرسش مطرح است که چرا دولت، مسئولان صنعت نفت، تحلیلگران نفتی و گزارشگران انرژی، تولید «مجموع مایعات» را با تولید نفت خام، یکسان در نظر می گیرند؟ یکی از ادعاهای این افراد این است که این مایعات، می توانند جایگزین نفت شوند.

اداره اطلاعات انرژی آمریکا در یکی از گزارش های اخیر خود این مسئله را به این شکل مطرح کرده است: واژه «سوخت های مایع»، نفت، فرآورده های نفتی و جایگزین های نزدیک را در بر می گیرد که نفت خام، میعانات نفتی، مایعات گازی، سوخت های زیستی، مایعات همراه زغال سنگ، گاز مایع شده و افزوده های پالایشی، از مصادیق آن هستند.

اکنون نشان می دهیم چرا فرض اداره اطلاعات انرژی آمریکا مبنی بر این که سوخت های ذکر شده «جایگزین نزدیک» نفت هستند، به ویژه درباره مایعات گازی و سوخت های زیستی، فرضی نادرست است.

نخست این که نفت خام، همان چیزی است که همه فکر می کنند: این سوخت، مایعی سیاه و سرشار از مواد هیدروکربوری است که از ذخایر زیر زمینی به دست می آید.

البته این سوخت را می توان از دیگر مواد، همچون قیر معدنی یافت شده در ذخایر ماسه های نفتی کانادا به دست آورد.

نفت می تواند شامل میعانات نفتی باشد که نوعی سوخت هیدروکربوری سبک موجود در میدان های نفتی هستند و به دلیل مزیت های پالایشی، ارزش بالایی دارند؛ البته این نوع سوخت، بخش اندکی از عرضه نفت جهان را به خود اختصاص داده است.

پرسش مهم این است که مایعات گازی چه هستند و آیا می توانند به جای نفت به کار گرفته شوند؟ متأسفانه، درباره این سوخت سوءتفاهم وجود دارد و بسیاری آن را با میعانات نفتی اشتباه می گیرند.

ماهیت واقعی مایعات گازی

مایعات گازی یا ان جی پی ال، مواد هیدروکربوری غیر متان هستند که در پالایشگاه های گاز، از گاز طبیعی خام جدا می شوند و موادی همچون اتان، پروپان، بوتان و پنتان را در بر می گیرند.

ترکیب مواد یاد شده در انواع گاز طبیعی استخراج شده از نقاط مختلف جهان متفاوت است اما به طور معمول، نیمی از مایعات گازی حاصل از پالایشگاه های گاز، از اتان تشکیل شده است.

اما کاربرد اتان چیست؟ مهم ترین کاربرد آن، در تأمین مواد اولیه برای تولید اتیلن است که یکی از مواد شیمیایی پر کاربرد به شمار می آید. پلی اتیلن، یکی از پرکاربردترین مواد پلاستیکی جهان است و در مواد بسته بندی و کیسه های زباله به کار گرفته می شود.

فرآیندهای دیگری نیز وجود دارند که در آنها اتیلن به ضدیخ خودرو تبدیل می شود یا با تبدیل این ماده به پلی استر، از آن برای عایق کاری و بسته بندی استفاده می کند.

بخشی از اتان نیز در گاز مصرفی خانه ها و تأسیسات صنعتی باقی می ماند که حجم اندکی دارد.

تا این جای کار، مشخص نیست که اتان، یعنی بخش اصلی مایعات گازی، چطور می تواند جایگزین مناسبی برای فرآورده های نفتی باشد.

آیا پروبان، دیگر ماده موجود در مایعات گازی، می تواند به جای فرآورده های نفتی به کار گرفته شود؟ این سوخت در کپسول های خوراک پزی قابل استفاده است و حدود 270 هزار خودرو نیز در آمریکا از آن به عنوان سوخت استفاده می کنند که حدود یک دهم درصد از 250 میلیون خودرو موجود در آمریکا را در بر می گیرد.

برخی ادعا می کنند که حدود یک میلیون و 700 هزار خودرو در جهان از پروبان به عنوان سوخت استفاده می کنند که حتی اگر این آمار درست باشد، تنها 1.7 درصد از همه خودروهای جهان را در بر می گیرد.

به هر حال می توان پذیرفت که پروبان، می تواند جایگزین فرآورده های نفتی باشد اما خودروهای زیادی باید تغییر یابند تا بتوانند از این ماده به عنوان سوخت خود استفاده کنند؛ در غیر این صورت، این جایگزینی ناشدنی است؛ از سوی دیگر، ظرفیت عرضه پروبان نیز محدود است، زیرا این سوخت تنها چهار تا پنج درصد از همه گاز طبیعی خام را در بر می گیرد.

ممکن است بپذیریم پروبان تا حدی می تواند جایگزین سوخت حرارتی شود اما جدای از محدودیت تولید این ماده، این نکته را نیز باید در نظر داشت که گاز طبیعی نسبت به پروبان، جایگزین بهتری برای سوخت حرارتی است.

با توجه به آنچه گفته شد، یکسان دانستن مایعات گازی با نفت خام، پشتوانه استدلالی ضعیفی دارد.

تلاش مذبوحانه

در واقع با توجه به دشواری یافتن جایگزین برای نفت و محدودیت تولید جایگزین های کنونی، به نظر می رسد یکجا کردن آمارهای تولید مایعات گازی و نفت، رفتاری است برای حفظ وجهه کسانی که در دهه گذشته، بارها در پیش بینی های خود درباره تولید نفت خام و قیمت آن، دچار اشتباه شده اند.

این رفتار را همچنین می توان حرکتی مذبوحانه از سوی صنعت نفت غرب دانست که نتوانسته است جایگزینی برای ذخایر از دست رفته خود بیابد؛ در غیر این صورت، دارایی این شرکت ها به شدت کاهش می یابد و ارزش سهام آنان افت می کند.

هم اکنون، مایعات گازی حدود 9 درصد از تولید «مجموع مایعات» را به خود اختصاص داده و دو درصد دیگر آن نیز مربوط به ال ان جی است.

مایع سازی زغال سنگ نیز اکنون به طور عمده در آفریقای جنوبی انجام می شود و یادگار دورانی است که این کشور به دلیل سیاست تفکیک نژادی، در معرض تحریم های بین المللی قرار داشت.

تبدیل زغال سنگ به بنزین و گازوییل، آلودگی زیادی ایجاد می کند و هزینه بسیاری در بر دارد اما آفریقای جنوبی، سال ها پیش تأسیسات لازم برای این کار را ایجاد کرد و اکنون کافی است با خرید زغال سنگ داخلی، خوراک این پالایشگاه ها را تأمین کند.

تنها بخش اندکی از گاز طبیعی اکنون به طور شیمیایی به سوخت مایع تبدیل می شود که بیشتر به شکل گازوییل است. این فرآیند، بسیار پرهزینه است و تنها به عنوان راهکار مناسبی برای جلوگیری از سوزاندن گاز طبیعی در نظر گرفته می شود.

در زمینه سوخت های زیستی نیز آمریکا اکنون به حداکثر ظرفیت خود برای جذب عرضه اتانول دست یافته است و بیشتر خودروها، تنها می توانند 10 درصد سوخت خود را از این سوخت تأمین کنند.

اگر سهم اتانول سوخت بیش از 10 درصد باشد، قطعات موتور خودروها رو به فرسایش می گذارند. اگر چه می توانیم توان خودروها را برای مصرف اتانول بالا ببریم، اما بعضی مشکلات ساختاری، همچنان پابرجاست.

برای تأمین اتانول کافی برای تأمین نیاز خودروهای فعال در قاره آمریکای شمالی، لازم است یک میلیارد و 800 میلیون آکر زمین به کاهش ذرت اختصاص داده شود. این مساحت، چهار و نیم برابر زمین های قابل دسترسی برای این کار است.

بخش دیگری از جایگزین های مطرح شده از سوی اداره اطلاعات برای نفت خام، افزوده های پالایشی هستند که حدود دو میلیون بشکه از عرضه روزانه «مجموع مایعات» را به خود اختصاص داده اند.

این افزوده های پالایشی، مجموع افزایش حجم نفت خام پس از تفکیک آن به بخش های مختلف است. این سوخت نتیجه صرف انرژی برای پالایش نفت خام است و نمی تواند جایگزینی برای آن دانسته شود.

حتی وقتی محصولات غیر نفتی نیز در کنار عرضه نفت خام قرار داده شوند، باز هم نمی توان گفت که عرضه «مجموع مایعات» رشد قابل توجهی داشته زیرا این رقم از سال 2005 تا سال 2011 میلادی، تنها 3.5 درصد افزایش یافته است حتی اگر آن محصولات غیر نفتی، توان جایگزینی نفت را داشتند، باید راه زیادی را طی می کردند تا بتوانند به رقابت با آن بپردازند.

با توجه به آنچه گفته شد، از آنجا که شمار اندکی از محصولات غیر نفتی توان جایگزینی نفت را دارند و همین شمار اندک نیز با محدودیت های بسیاری در تولید رو به رو هستند، چاره ای نداریم جز این که واقعیت را درباره نفت بپذیریم.

محدودیت رشد تولید نفت

رشد عرضه نفت خام، بسیار محدود است و همین مسئله، سبب رشد بی سابقه قیمت آن در سال های اخیر شده است.

این وعده نیز که رشد قیمت نفت خام سبب خواهد شد بهره برداری از ذخایر نامتعارف افزایش یابد، خوشبینی بیش از حد است.

محدودیت در عرضه نفت خام، اکنون فراروی ماست؛ مسئله مهم، حجم تولید است نه حجم بالای ذخایر که عده ای خوشبین، به آن دل خوش کرده اند. مهم آن است که در مقیاس روزانه، چقدر نفت خام را می توان از زیر زمین به سطح آن انتقال داد و برداشت از لایه های کره زمین، روز به روز دشوارتر می شود.

از ذخایری که دسترسی به آنها آسان بوده است، در گذشته استفاده کرده ایم و نمی توانیم انتظار داشته باشیم برداشت از ذخایر کنونی، به آسانی گذشته باشد. این انتظار را نیز نمی توانیم داشته باشیم که نرخ برداشت از ذخایر کوچک تر و پیچیده تر جدید، به اندازه نرخ برداشت از ذخایر بزرگ و ساده گذشته باشد.

رو به رو شدن با این واقعیت، دشوار و  نیازمند تغییرات فراوان در شیوه اندیشیدن و ساختارهای جامعه ماست. این مسئله نیازمند تغییر دیدگاه درباره صنعت نفت غرب نیز هست زیرا با کمیاب شدن ذخایر نفت، جایگاه این صنعت تغییر خواهد کرد.

شاید برای فرار از رویارویی با همین واقعیت هاست که مسئولان غربی، به جای پذیرفتن حقیقت، تلاش می کنند تعریف نفت خام را تغییر دهند.

منبع: شانا