نرخ رشد جمعیت ایران؛ بحران خفته در کمین
شاخص های رشد جمعیت، اشتغال و آموزش در ایران به نحوی است که در صورت عدم توجه مسوولین می تواند در 50 سال آینده به حالت بحرانی برسد. بر این اساس دستگاههای ارشد نظام چندی است که بر این شاخص ها متمرکز شده و در جستجوی راهکارهای کارشناسی شده می گردند.
مقدمه
به گزارش دیدبان، جمعيت يكي از اركان به وجود آمدن
كشورها است كه در كنار جغرافياي مناسب مي تواند باعث افزايش قدرت يك كشور
شود. جغرافيا يك عامل تقريباً ثابت و تغييرناپذير در طول زمان است در حالي
كه كه جمعيت يك كشور تحت تأثير عوامل مختلفي قرار دارد و در طول زمان مي
تواند در معرض تغييرات فراواني قرار بگيرد. نرخ رشد جمعيت1 و نرخ باروری2
دو شاخص مهم در تعیین جمعیت هر کشور می باشند که در این نوشتار به بررسی
وضعیت موجود و مطلوب آنها در ایران می پردازیم.
وضعیت موجود
نرخ باروری
جدول شماره (1) تحولات ميزانهاي
باروري، مرگ و مير عمومي و اميد زندگي را در سالهاي 1385-1355 نشان مي دهد،
همانگونه كه ملاحظه مي شود ميزان باروري كل 3 براي هر زن در كل كشور در
سال 1355برابر با 08/6 فرزند بوده است، كه در سال 1385 به 8/1بچه كاهش
يافته است. يعني 18 فرزند با 20 نفر والدين جايگزين ميشود كه 2 نفر كمتر
از حد جانشيني است. در این صورت و با ادامه این روند، موضوع انقراض تدريجي
نسل مطرح ميشود.
جدول1- ميزان باروري كل ، مرگ و مير عمومي و اميد زندگي از سال 1355 تا 1385 (4)
نرخ رشد جمعیت
اگر نگاهی به زمینههای تاریخی تحولات
جمعیت ایران داشته باشیم، متوجه میشویم که نرخ شدید رشد جمعیت کشور که در
سالهای نخست پس از انقلاب اسلامي(1357) شروع شده بود، در سالهای اخیر تا
حد زیادی کاهش یافته است. براساس نتايج سرشماري سال 1385 مركز آمار ايران،
جمعيت ايران برابر 5/70 ميليون نفر بوده، كه 9/35 ميليون نفر آن را مردان و
6/34 ميليون نفر را زنان تشكيل ميدهند که در مقايسه با جمعيت 60 ميليون
نفري سال 1375 نشانگر خالص افزايشي در حدود 8/14 درصد يا 4/10 ميليون نفر
در اين فاصله زماني است. درصد رشد سالانه جمعيت كشور طي سالهاي 1385-1375
در كل كشور 61/1 درصد بوده كه مقايسه آن با رشدهاي متناظر 91/3 درصد در دهة
1365– 1355 و 96/1 درصد در دهه 75 – 1365 حاكي از تحولي اساسي و افت اساسي
ميزانهاي رشد جمعيت است.
جدول2- تحولات درصد رشد سالانه جمعیت ايران بهتفكيك
تعیین وضعیت مطلوب
وضع مطلوب جمعیت بر اساس معیارها و
شاخص های مختلفی می¬تواند تعیین شود. نظرات مسئولین و دوستداران نظام
جمهوری اسلامی و دشمنان این نظام، می تواند معیار خوبی برای تعیین شاخص رشد
جمعیت در ایران باشد. حضرت امام خمینی (ره) در سال 58 می فرمایند: «مملكت
ايران 35 ميليون حالا مى گويند جمعيت دارد. وسعتش آنقدر است كه براى صد و
پنجاه ميليون تا دويست ميليون جمعيت كافى است. يعنى اگر دويست ميليون جمعيت
داشته باشد، در ايران به رفاه زندگى مىكنند».6
مقام معظم رهبری نیز در سال 90 و در
دیدار با مسئولین نظام فرمودند: «من معتقدم كه كشور ما با امكاناتى كه
داريم، مي-تواند صد و پنجاه ميليون نفر جمعيت داشته باشد. من معتقد به كثرت
جمعيتم. هر اقدام و تدبيرى كه مي¬خواهد براى متوقف كردن رشد جمعيت انجام
بگيرد، بعد از صد و پنجاه ميليون انجام بگيرد»!7
در حالی که برژینکسی، مشاور امنيت ملي
سابق آمريكا و سياستمدار كهنهكار اين كشور در مصاحبه با مصاحبه¬گر روزنامه
وال استریت ژورنال می گوید: «از فكر كردن به حمله پيشدستانه عليه تاسيسات
هستهاي ايران اجتناب كنيد و گفت و گوها با تهران را حفظ كنيد، بالاتر از
همه، بازي طولاني مدتي را انجام دهيد، چون زمان، آمارهاي جمعيتي و تغيير
نسل در ايران به نفع رژيم كنوني نيست.»8
در گردهمایی ماسونی بیلدربرگ که در سال
2011 برگزار شد، اینگونه بحث جمعیت و کاهش آن مطرح شده است: «منبع خبری
جيم تاكر گفته است كه ايجاد جنگ در خاورميانه يكي از مهمترين برنامههاي
بيلدربرگ است. اين منبع گفته كه بيلدربرگيها بر اين اعتقادند كه جمعيت
جهان بسيار زياد شده و فقط جنگ ميتواند تا حدودي اين مشكل را چاره كند. وي
به جيم تاكر گفته است كه تمامي افراد عضو بيلدربرگ بصورت متحدالرأي بر
اين تصميم استوار بوده و لزوم بروز جنگ را قطعي ميدانند. کشتار و ذبح
انسان و دامن زدن به مرگ و مير در فرقه هاي ماسوني از جمله بيلدربرگ، جزء
اصول اصلي است و عوامل اين گروه ها موظفند، تا حد ممکن به جنگ و نسل کشی
دامن بزنند تا جمعیت جهان کاهش يابد».9
بر این اساس باید گفت که افزایش نرخ
رشد جمعیت یکی از شاخص¬های مهمی است که مورد توجه رهبران نظام جمهوری
اسلامی قرار گرفته است و همین نقطه¬قوت است که دشمنان را واداشته است دست
به اقدامات علیه جمهوری اسلامی بزنند.
سناریوهای مختلف پیش بینی جمعیت از نظر سازمان ملل
پيشبينيهاي جمعيتي سازمان ملل نشان
ميدهند كه توازن منطقهاي جمعيت جهان، در هر زمان تغيير مييابد (نيل و
بالك، 2001). بخش جمعيت سازمان ملل هر چهار سال يك بار بر اساس نتايج
سرشماريهاي ملي كشورها، و مفروضات سطوح مختلف باروري و مرگ ومير به پيش
بيني تحولات جمعيتي كشورها در افق هاي زماني 50 ساله و در سه سناريوي
مختلف(حد پايين، حد متوسط و حد بالاي رشد جمعيتي) ميپردازد. جدول (3)
مقايسه نتايج پيشبيني جمعيت ايران را طي دورههاي پنج ساله و بر اساس سه
سناریو جمعيت سازمان ملل بين سالهاي 1385تا1430نشان ميدهد. بر اساس
سناريوي حد پايين كه منطبق با روند فعلي كاهش نرخ باروري كل در كشور مي
باشد، جمعيت ايران از تعداد 73364 ميليون نفر در سال 1390 به 85 ميليون
نفر در سال 1430 افزايش خواهد يافت، و در 10 سال پايان دوره رشد منفي
جمعيتي را تجربه خواهد كرد. بر اساس سناريوي حد متوسط جمعيت ايران از
تعداد 75537 ميليون نفر در سال 1390 به 105 ميليون نفر در سال 1430 افزايش
خواهد يافت. و در 5 سال پايان دوره رشد جمعيت نزديك به صفر را تجربه خواهد
كرد. نهايتاً اينكه بر اساس سناريوي حد بالاي سازمان ملل جمعيت ايران از
تعداد 77304 ميليون نفر در سال 1390 به حدود 128ميليون نفر در سال 1430
افزايش خواهد يافت. در پايان دوره رشد 89/0 درصد جمعيتي را تجربه خواهد
كرد.
شواهد جمعيتي بدست آمده از سرشماري سال
1385 نشان ميدهد كه تحولات جمعيتي ايران منطبق بر سناريوي حد پايين
سازمان ملل است. اما اگر روند كاهش سطح باروري كل متوقف و حالت افزايشي به
خود بگيرد، احتمالاً با گذشت زمان روند تحولات رشد جمعيت ايران منطبق با
الگوي حد متوسط سازمان ملل خواهد شد. همچنانکه سناريوي حد متوسط نشان مي
دهد میزان باروری کل براي سال 1385 حدود 33/2 بچه برای هر مادر برآورد شده
است، كه در پايان دوره به 85/1 بچه برای هر مادر خواهد رسید. كه باز هم
زير حد جانشيني ميباشد(جدول3).
جدول 3- مقایسه سه سناريوي پيش بيني (حد پايين، حد متوسط و حد بالا) سازمان ملل تا افق 1430
برای مشاهده سایز بزرگتر بر روی تصویر کلیک کنید
نتايج پيش بيني جمعيت كشور توسط مركز مطالعات و پژوهشهاي جمعيتي در سناريوهاي مختلف
1. سناريوي پيش بيني جمعيت كشور با فرض اثر گشتاوري 10 جمعيت و ادامه كاهش باروري
در جدول شماره (4) نتايج پيش بيني
شاخصهاي جمعيتي ايران با فرص اثر گشتاوري جمعيت ارائه شده است. در اين
سناريو اثر نسلهاي ازدواجي سالهاي 1385 تا 1390 در افزايش سطح باروري
بررسي شده است.
جدول (4) نتایج پیش بینی شاخصهای جمعیتي ایران با فرض اثر گشتاوري جمعيت بر درصد رشد
و ادمه روند گذشته بین سال های 1385 تا 1425
اين سناريو نشان مي دهد كه درصد رشد
جمعيت در سال 1390 به مقدار اندكي(درصد 0.08) با فرض افزايش تعداد زاد و
ولدهاي ناشي نسل انفجار مواليد(1362-1358) افزايش خواهد داشت. با پذيرش اين
سناريو جمعيت ايران از سال 1420 به بعد رشد منفي خواهد داشت.
2- سناریو افزایش جمعیت با فرض افزایش آهسته باروری
در این سناریو، مركز مطالعات و
پژوهشهاي جمعيتي با استفاده از آمارهاي سرشماري سال 1385 به عنوان سال
پايه، نسبت به پيش بيني جمعيت كشور اقدام كرد. اين پيش بيني جمعيتي بر اساس
فرض افزايش سطح فعلي باروري از 55/1 فرزند براي هر مادر در سال1390 و روند
افزايش مناسب سطح باروري كل كشور طي 40 سال آينده تا 5/2 فرزند براي هر
مادر ميباشد. اين الگو تحت عنوان سناريوي رشد آهسته باروري كل معرفي شده
است(جدول5).
جدول5- نتایج پیش بینی شاخص های جمعیتي
ایران براساس سناریوی افزايش آهسته باروري كل (از 8/1 فرزند به حدود 5/2
فرزند) بین سال های 1385 تا 1425
چون مسئله رشد جمعيت يك مسئله ساختاري
است، به تدريج و همراه با تغييرات در ساختار اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي
جامعه امكان تغيير سطح باروري بوجود ميآيد، بنابراين امكان افزايش جمعيت
صرفاً با بستههاي تشويقي، بدون ايجاد تغييرات ساختاري وجود ندارد.
با فرض مؤثر بودن بستههاي تشويقي
دولت، جدول فوق تنظيم شده است، همانطور كه ملاحظه ميشود در سال 1410
باروري كل به حدود 1/2 (سطح جانشيني) ميرسد و پيشبيني ميشود در سال 1425
به 5/2 فرزند افزايش يابد. بنابراين مشوقهاي جمعيتي به هيچ وجه باعث
افزايش افسار گسيخته جمعيت نخواهد گرديد.
3- سناريوي پيش بيني جمعيت كشور با افزايش آهسته باروري و فرض اثر گشتاوري
جدول شماره (6) نتایج پیش بینی شاخص
های جمعیتي ایران براساس سناریوی افزايش آهسته باروري كل و فرض اثر گشتاوري
بین سال های بین سال های 1385 تا 1425نشان مي دهد.
جدول 6- نتایج پیش بینی شاخص های
جمعیتي ایران براساس سناریوی افزايش آهسته باروري كل و فرض اثر گشتاوري بین
سال های بین سال های 1385 تا 1425
در اين سناريو چنين فرض شده است كه در
اثر افزايش حجم نسلهاي ازدواجي بين سالهاي 1385 تا 1390 ميزان باروري كل
همچنان در سطح 8/1 فرزند براي هر مادر ثابت بماند و سياستهاي تشويقي هم بر
سطح باروري در دو دهه آينده اثر مثبت داشته باشد. همچنانكه ملاحظه ميشود
با اين سناريو تعداد جمعيت كشور به حدود102 ميليون نفر افزايش خواهد يافت.
نتیجه گیری
با توجه به پیش بینی های صورت گرفته،
می توان گفت که وضعیت جمعیتی جمهوری اسلامی ایران در 50 سال آینده در وضعیت
مطلوبی نخواهد بود و به سمت کاهش جمعیت پیش خواهیم رفت، مگر اینکه سناریوی
آخر این تحقیق مدنظر دولت و دیگر قوا قرار بگیرد، که تا حدودی می تواند
روند جمعیتی ایران را مثبت نگه¬دارد. با توجه به این امر، ضروری به نظر می
رسد که مسئولین برنامه های مختلف سیاسی، فرهنگی و اقتصادی کوتاه مدت، میان
مدت و بلندمدت را در سرحوله کارهایی خویش قرار دهند تا این بحران بسیار
خطرناک آسیبی به کشور وارد نسازد.
پی نوشت ها
1. نرخ رشد جمعیت در بر گيرنده تولد و مرگ و مير است.
2. منظور از نرخ باروري كل تعيين تعداد
فرزنداني است كه جانشين والدين شوند، اگر اين شاخص در حد 1/2 بچه يا كمتر
باشد به معني كاهش تدريجي جمعيت و نهايتاً انقراض نسلي است
3. تعداد بچههاي زندهاي كه هر زن در طول دوره باروري خود متولد مي كند.
4. مأخذ: مركز آمار ايران، نتايج سرشماريهاي عمومي نفوس و مسكن در سالهاي 85-1335.
5. مأخذ: مركز آمار ايران، نتايج سرشماريهاي عمومي نفوس و مسكن در سالهاي 85-1335.
6. صحیفه امام - جلد7 - صفحه 393.
7. http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=16889
8. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8812150226
9.
http://www.mashreghnews.ir/fa/news/52978/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D9%85%D8%AE%D9%81%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%81%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%8A%D9%84%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DA%AF
10. اثرات تحولات ساختار سني بر رشد جمعيت.
11. در این نوشتنار از مقاله تحولات
جمعيتي، چالشهاي پيشرو و لزوم تجديدنظر در سياستهاي جمعيتي ايران، دکتر
محمد جواد محمودی استفاده شده است.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
یک جوان 30 ساله ی فوق لیسانس خوش شانس که کار پیدا کرده است حدود هشتصد هزار تومان حقوق به او می دهند اگر در محله ای همچون افسریه یک خانه ی قدیمی 60 متری بخواهد اجاره کند باید با حداقل 10 میلیون پول پیش 400 هزار تومان اجاره بدهد با 400 هزارتومان باقی مانده چگونه پول نان و ماست را برای خورد و خوراک و یک دست لباس ساده فراهم کند ؟ باقی مخارج به کنار
وقتی سن ازدواج بالا می رود خود به خود زاد وولد نیز کاهش می یابد
به عقیده من نسل بعدی با مشکلات کمتری زندگی خواهد کرد وبدون شک تمایل بیشتری به اوردن اولاد خواهد داشت
در شرایط فعلی فقط مشوقهای بسیار قوی ومطمئن، شاید کمی نرخ رشد جمعیت را افزایش دهد.