آخر هفته با بانک مرکزی؛ از جمعآوری ۵۰۰ همت تا تسویه ۲۳ میلیارد دلاری؛ آقای همتی، کارنامه را با نتیجه بسنجیم، نه با وعده!
گروه اقتصادی بانک مرکزی در هفتهای که گذشت، مجموعهای از آمارها و گزارشهای مهم را منتشر کرد؛ از جمعآوری ۵۰۰ همت ذخایر تزریقشده به شبکه بانکی و اعلام بازگشت رشد نقدینگی به مسیر کاهشی تا تسویه ۲۳ میلیارد دلار تجارت در اتحادیه پایاپای آسیا، رسیدگی به بیش از یک میلیون و ۶۶۸ هزار درخواست در سامانه حسام و وصول بیش از ۹۱ درصد چکهای مبادلهای از نظر تعداد. این آمارها را نباید نادیده گرفت؛ اما پرسش اساسی بولتننیوز این است: کدامیک از این اقدامات به کاهش فشار بر تولید، انضباط مالی بانکها، تقویت قدرت خرید مردم و افزایش اعتماد عمومی منجر شده است؟
به گزارش بولتننیوز، هفته بانک مرکزی با دو تصویر متفاوت همراه بود؛ از یکسو، گزارش عملکرد، توسعه همکاریهای مالی منطقهای و گسترش خدمات الکترونیکی و از سوی دیگر، پرسشهایی درباره رشد نقدینگی، کیفیت نظارت بر بانکها و آثار واقعی تصمیمات پولی بر زندگی مردم.
قرار نیست هر اقدام بانک مرکزی را زیر سؤال ببریم؛ همانطور که قرار نیست هر عدد بزرگی را نشانه موفقیت قطعی بدانیم.
معیار روشن است: آیا سیاستها به انضباط مالی، آرامش اقتصادی، تقویت تولید و دفاع از ارزش ریال کمک کردهاند یا خیر؟
۵۰۰ همت جمعآوری ذخایر؛ اقدام مهم، اما صورتحساب کامل آن کجاست؟
عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، در گزارش ۲۶ آبان به مجلس از جمعآوری ۵۰۰ همت ذخایر تزریقشده به شبکه بانکی سخن گفت.
اگر این اقدام به کاهش پایدار فشارهای پولی و مهار تأمین مالی نامنضبط بانکها کمک کرده باشد، اقدامی مثبت و قابل دفاع است.
اما جمعآوری ذخایر بانکی با کاهش هماندازه نقدینگی در اقتصاد یکسان نیست.
بانک مرکزی باید توضیح دهد این منابع از چه مسیری جمعآوری شدهاند، چه اثری بر خالص بدهی بانکها به بانک مرکزی گذاشتهاند و آیا همزمان اضافهبرداشت یا سایر شکلهای تأمین مالی بانکها افزایش یافته است؟
آقای همتی! عدد ۵۰۰ همت مهم است؛ اما مهمتر این است که نشان دهید این عملیات چه اثری بر خلق پول و انضباط شبکه بانکی گذاشته است.
رشد نقدینگی به ۵۶.۴ درصد رسید؛ مسیر کاهشی کافی نیست!
رئیسکل بانک مرکزی اعلام کرده رشد نقدینگی که در مقطعی به ۵۶.۴ درصد رسیده بود، در ماه گذشته وارد مسیر کاهشی شده است.
بازگشت این شاخص به مسیر کاهشی، در صورت استمرار، خبر مثبتی است؛ اما نباید فراموش کرد که کاهش نرخ رشد نقدینگی لزوماً به معنای کاهش حجم نقدینگی یا توقف فشارهای تورمی نیست.
پرسش اصلی این است که چرا رشد نقدینگی به چنین سطحی رسید و سهم هر عامل در این افزایش چه بود؟
کسری بودجه، فشارهای ناشی از جنگ تجاوزکارانه علیه ایران، محدودیت منابع ارزی و ناترازی بانکها از عوامل مهمی هستند که باید بررسی شوند؛ اما نقش سیاستهای اعتباری، رشد ترازنامه بانکها، اضافهبرداشت و تصمیمات ارزی بانک مرکزی نیز باید با دادههای روشن سنجیده شود.
نمیتوان تنها از عوامل بیرونی سخن گفت و سهم تصمیمات داخلی را بدون محاسبه باقی گذاشت.
۲۳ میلیارد دلار تسویه در اتحادیه پایاپای آسیا؛ اینجا باید از بانک مرکزی حمایت کرد
در میان اخبار هفته، گزارش عملکرد اتحادیه پایاپای آسیا از اهمیت راهبردی برخوردار است.
به گفته ابوالفضل کودهئی، معاون روابط بینالملل بانک مرکزی، دبیرخانه این اتحادیه که در ایران مستقر است، طی سال ۲۰۲۵ حدود ۲۳ میلیارد دلار تجارت میان اعضا را تسویه کرده که نسبت به سال قبل بیش از ۱۳ درصد افزایش داشته است.
همچنین در اجلاس پنجاهوچهارم اتحادیه در کاتماندو، بر توسعه استفاده از پولهای ملی، زیرساختهای تسویه، پیامرسانهای مالی و کاهش وابستگی به ارزهای خارجی تأکید شد.
این مسیر از نظر بولتننیوز شایسته حمایت جدی است.
کشورمان برای تقویت تابآوری اقتصادی به مسیرهای متنوع، کمهزینه و قابل اتکای تسویه تجارت نیاز دارد.
اما یک نکته باید روشن بماند: رقم ۲۳ میلیارد دلار مربوط به تسویه تجارت میان اعضای اتحادیه است و بهتنهایی نشاندهنده سهم ایران یا میزان تسویه با پولهای ملی نیست.
اکنون بانک مرکزی باید سهم واقعی ایران، تعداد تراکنشها، مدت تسویه و میزان کاهش هزینه انتقال وجوه را اعلام کند.
اگر این سازوکار توانسته هزینه تجارت را کاهش دهد، باید آن را توسعه داد و نتیجهاش را با سند به مردم نشان داد.
سامانه حسام؛ اقدام مثبت، اما پاسخ به درخواست با حل مشکل یکی نیست
بانک مرکزی اعلام کرده تا ۲۷ آبان، یک میلیون و ۶۶۸ هزار و ۵۳۶ درخواست از سوی شبکه بانکی در سامانه حسام پاسخ داده شده و ۱۵۶ هزار و ۳۸۳ نفر نیز درخواست رسیدگی به حسابهای خود را ثبت نهایی کردهاند.
این سامانه برای شناسایی و تعیین تکلیف حسابهای غیرضروری و فراموششده طراحی شده است.
گسترش چنین خدماتی میتواند هزینه مراجعه حضوری را کاهش دهد و مدیریت حسابهای بانکی را برای مردم آسانتر کند.
عملکرد بانکهایی که بیش از ۹۰ درصد درخواستهای واصله را تعیین تکلیف کردهاند نیز شایسته ثبت و ارزیابی مثبت است.
اما بانک مرکزی باید میان درخواست پاسخدادهشده، درخواست مختومه و حساب واقعاً بستهشده تفکیک قائل شود.
تعداد پاسخها بهتنهایی نشان نمیدهد چه تعداد مشکل مردم به نتیجه نهایی رسیده است.
سامانه موفق، سامانهای نیست که فقط آمار پاسخ تولید کند؛ سامانهای است که مشکل مردم را حل کند.
چکهای مهرماه؛ پشت آمار وصول، وضعیت اعتماد تجاری را ببینیم
بر اساس گزارش ۲۸ آبان بانک مرکزی، در مهرماه بیش از ۸.۹ میلیون فقره چک به ارزش بیش از ۲۶ هزار و ۴۱۲ هزار میلیارد ریال در سامانه چکاوک مبادله شده است.
از این تعداد، بیش از ۸.۱ میلیون فقره وصول شده و نسبت وصول به مبادله از نظر تعداد ۹۱.۱ درصد و از نظر مبلغ ۸۸ درصد بوده است.
همچنین مبلغ چکهای مبادلهای نسبت به شهریور ۳۰.۶ درصد افزایش یافته است.
این دادهها برای سنجش وضعیت مبادلات تجاری اهمیت دارند؛ اما افزایش مبلغ چکها بهتنهایی نشانه رونق واقعی تولید نیست.
از سوی دیگر، فاصله میان نسبت وصول تعدادی و مبلغی، ضرورت بررسی دقیقتر چکهای برگشتی از نظر ارزش و نوع فعالیت اقتصادی را نشان میدهد.
بانک مرکزی باید روند چندماهه این شاخصها را در کنار وضعیت بنگاههای تولیدی منتشر کند تا روشن شود فشار نقدینگی بر زنجیره معاملات چه تغییری کرده است.
یک مطالبه فراموششده؛ بانک مرکزی از بانکها هم حساب بخواهد
در کنار گزارشهای مثبت هفته، یک پرونده همچنان روی میز دیدهبان دفاع از ریال قرار دارد: اجرای مقررات آزادسازی وثایق واردکنندگان.
بانک مرکزی در خرداد، شهریور و مهر ۱۴۰۵ مقرراتی درباره تفکیک تعهد ارائه سند ترخیص از مطالبه مابهالتفاوت ارزی و شرایط آزادسازی وثایق مرتبط صادر کرده است.
اما هنوز کارنامه عمومی روشنی از تعداد پروندههای تعیین تکلیفشده، میزان وثایق آزادشده و متوسط زمان رسیدگی در دست نیست.
بانک مرکزی برای وصول مطالبات و اجرای تعهدات ارزی از فعالان اقتصادی مطالبه میکند؛ این مطالبه قانونی است.
اما انضباط مالی یکطرفه نیست. بانک مرکزی باید از بانکهای عامل نیز درباره اجرای تکالیف قانونیشان حساب بخواهد.
اگر واردکننده تعهد مربوط به ارائه سند ترخیص را مطابق مقررات انجام داده، باید وضعیت وثیقه مربوط به همان تعهد نیز بر اساس قانون تعیین تکلیف شود؛ بدون آنکه سایر بدهیها یا تعهدات قانونی نادیده گرفته شوند.
این مسئله مستقیماً با سرمایه در گردش، تأمین مواد اولیه و استمرار تولید ارتباط دارد.
سخن آخر؛ آقای همتی، مردم نتیجه میخواهند
بولتننیوز نه اقدامات مثبت بانک مرکزی را نادیده میگیرد و نه از پرسش درباره ضعفها و ابهامهای عملکردی صرفنظر میکند.
توسعه تسویه منطقهای، بهبود خدمات بانکی، کنترل ذخایر و تلاش برای کاهش رشد نقدینگی، در صورت اثربخشی واقعی، شایسته حمایتاند.
اما بانک مرکزی باید پاسخ دهد:
۵۰۰ همت جمعآوری ذخایر چه اثر خالصی بر وضعیت پولی کشور گذاشته است؟
رشد نقدینگی با چه برنامهای به سطحی پایدار و سازگار با مهار تورم بازمیگردد؟
چه سهمی از تسویههای اتحادیه پایاپای آسیا واقعاً به تجارت ایران کمک کرده است؟
چند درخواست مردم در سامانه حسام به نتیجه نهایی رسیده است؟
و چه میزان از وثایق واردکنندگان واجد شرایط واقعاً آزاد شده است؟
دفاع از ریال با تبلیغ عملکرد محقق نمیشود؛ با انضباط مالی، شفافیت، اصلاح تصمیمات پرهزینه و پاسخگویی درباره نتایج واقعی تحقق پیدا میکند.
بانک مرکزی هرجا به نفع تولید، تجارت و قدرت خرید مردم قدم مؤثر بردارد، باید از آن حمایت کرد؛ اما هرجا نتیجه تصمیماتش مبهم بماند، باید پاسخ بخواهد.
آقای همتی! آخر هفته است؛ وقت ارائه کارنامه است، نه فقط اعلام برنامه.
بولتننیوز آماده انتشار پاسخ مستند بانک مرکزی درباره پرسشهای مطرحشده است.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com