ارز برگشته؛ پس چرا ریال جان نمی‌گیرد؟ / ردپای دلارهای فولاد مبارکه را تا انتها دنبال کنیم
گروه اقتصادی: شاید برای پیدا کردن بخشی از ریشه‌های فشار بر ریال، لازم نباشد همیشه بیرون از مرزها را نگاه کنیم؛ باید گردش ارز و ریال در قلب بنگاه‌های بزرگ کشور و سازوکارهای بانک مرکزی را هم شفاف دید. فولاد مبارکه فقط در شش‌ماهه نخست امسال حدود ۲۵۱ همت فروش ثبت کرده؛ ۹۰ همت بیشتر از مدت مشابه سال قبل. در شهریور نیز نزدیک ۶۴ همت فروش داشته که حدود ۸ همت آن صادراتی بوده است. از سوی دیگر، خود شرکت اعلام کرده رفع تعهد ارزی تجمعی آن از سال ۱۳۹۷ به بعد ۱۰۰ درصد بوده و در مجمع نیز گفته شده بیش از ۹۰ درصد منابع ارزی صادرات از طریق قرارداد با بانک‌های بزرگ کشور مدیریت و وصول می‌شود. پس سؤال بولتن نیوز نه اتهام به فولاد مبارکه، بلکه یک پرسش بسیار بزرگ‌تر است: وقتی ارز صادرکنندگان بزرگی مانند فولاد مبارکه به گفته خودشان به چرخه رسمی برمی‌گردد، این ارز دقیقاً با چه نرخی، از چه مسیری، برای چه مصارفی تخصیص می‌یابد و چرا حاصل این چرخه را در قدرت ریال نمی‌بینیم؟
به گزارش بولتن نیوز، شاید وقت آن رسیده باشد پرونده «دفاع از ریال» را از یک زاویه متفاوت باز کنیم.
سال‌هاست هنگام جهش نرخ ارز، انگشت‌ها به سمت تحریم، بازار غیررسمی، تتر، دلال و انتظارات تورمی می‌رود.
همه این عوامل می‌توانند مؤثر باشند.
اما یک سؤال داخلی نیز نباید گم شود:
ارز حاصل از صادرات غول‌های صنعتی کشور از لحظه فروش کالا تا لحظه‌ای که باید به چرخه اقتصاد ایران برگردد، دقیقاً چه مسیری طی می‌کند؟
۲۵۱ همت فروش؛ این دیگر یک بنگاه معمولی نیست
گزارش عملکرد شش‌ماهه فولاد مبارکه نشان می‌دهد فروش شرکت از حدود ۱۶۱ همت در دوره مشابه سال گذشته به حدود ۲۵۱ همت رسیده است؛ رشدی نزدیک به ۵۶ درصد.
فقط در شهریور نیز حدود ۶۳.۹ همت فروش ثبت شده است.
از این رقم، حدود ۸ همت به فروش صادراتی شهریور مربوط بوده است.
وقتی با چنین اعدادی مواجهیم، دیگر صحبت از گردش مالی یک شرکت کوچک نیست.
صحبت از یکی از قطب‌های صنعتی کشور است که عملکرد ریالی و ارزی آن در مقیاس کلان قابل توجه است.
اما فولاد مبارکه یک پاسخ مهم دارد
اینجا باید منصفانه یک واقعیت را هم روی میز گذاشت.
معاون اقتصادی و مالی فولاد مبارکه اعلام کرده میزان رفع تعهد ارزی این شرکت از سال ۱۳۹۷ به بعد به‌صورت تجمعی ۱۰۰ درصد بوده است.
در گزارش مجمع شرکت نیز گفته شده بیش از ۹۰ درصد منابع ارزی حاصل از صادرات از طریق قرارداد با بانک‌های بزرگ کشور مدیریت و وصول می‌شود.
پس نمی‌توان صرفاً از روی حجم صادرات نتیجه گرفت که ارز فولاد مبارکه به کشور بازنگشته است.
اتفاقاً همین گزاره، سؤال اصلی بولتن نیوز را جدی‌تر می‌کند:
اگر ارز برگشته، کجا نشسته است؟
این همان حلقه‌ای است که باید روشن شود.
وقتی صادرکننده می‌گوید ارز را برگردانده، مرحله بعدی بررسی تازه آغاز می‌شود:
این ارز با چه نرخی وارد چرخه شده است؟
در چه بستری عرضه شده؟
چه میزان آن فروخته شده و چه میزان برای مصارف ارزی خود شرکت و شرکت‌های تابعه استفاده شده است؟
چه میزان صرف واردات تجهیزات و پروژه‌های توسعه‌ای شده؟
و چه میزان واقعاً به افزایش عرضه ارز در اقتصاد منجر شده است؟
رفع تعهد ارزی پایان ردپای پول نیست؛ آغاز آن است.
یک نکته بسیار مهم؛ نورد گرم ۲
در مجمع فولاد مبارکه گفته شده بخش عمده‌ای از پرداخت‌های ارزی سال ۱۴۰۴ در پروژه‌های توسعه‌ای شرکت اصلی و شرکت‌های تابعه انجام شده و نورد گرم ۲ یکی از مهم‌ترین این پروژه‌ها بوده است.
از سوی دیگر، برای همین پروژه تأمین مالی ارزی نیز در دستور کار قرار گرفته و شرکت از انتشار اوراق مرابحه ارزی با حجم کل ۲۰۰ میلیون یورو سخن گفته است.
این موضوع به‌خودی‌خود نه تخلف است و نه حتی الزاماً نقطه ضعف؛ تأمین مالی پروژه‌های بزرگ صنعتی امری طبیعی است.
اما یک سؤال اقتصادی مهم ایجاد می‌کند:
بنگاهی که ارز صادراتی دارد، چه میزان از نیاز ارزی پروژه‌هایش را از همان منابع پوشش می‌دهد و چه میزان تأمین مالی ارزی جدید دریافت می‌کند؟
پاسخ این سؤال برای فهم واقعی جریان ارز اهمیت دارد.
بانک مرکزی باید یک جدول ساده منتشر کند
اینجا مخاطب اصلی فقط فولاد مبارکه نیست.
مخاطب مهم‌تر بانک مرکزی است.
اگر صادرکنندگان بزرگ می‌گویند ارز خود را برگردانده‌اند، بانک مرکزی می‌تواند تصویر روشن‌تری ارائه کند:
ارز بازگشتی بنگاه‌های بزرگ دقیقاً چقدر بوده، در چه بازار و با چه سازوکاری عرضه شده، چه میزان صرف نیازهای خود صادرکنندگان شده و چه میزان به تأمین ارز سایر بخش‌های اقتصاد اختصاص یافته است؟
این اطلاعات می‌تواند یک ابهام بزرگ را برطرف کند.
زیرا در غیر این صورت، مردم از یک طرف خبر رکوردهای صادراتی و بازگشت ارز را می‌شنوند و از طرف دیگر کاهش قدرت ریال را می‌بینند.
حلقه میان این دو باید برای افکار عمومی توضیح داده شود.
حتی سود فولاد هم یک علامت سؤال دارد
یک عدد دیگر نیز ارزش توجه دارد.
طبق صورت مالی سه‌ماهه، سود هر سهم فولاد مبارکه نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۲۶ درصد کاهش یافته است.
بیشتر بخوانید: فولاد مبارکه؛ فروش می‌تازد، سود جا می‌ماند / پول کجای مسیر گم می‌شود؟
یعنی حتی در خود شرکت نیز رشد درآمد الزاماً به همان نسبت به رشد سود تبدیل نشده است.
این موضوع نشان می‌دهد برای فهم یک غول صنعتی، فقط دیدن عدد فروش کافی نیست.
همان‌طور که برای فهم بازار ارز نیز فقط دیدن عدد صادرات کافی نیست.
باید پول را تا انتهای مسیر دنبال کرد.
۹۰ همت فروش بیشتر؛ ۲۶ درصد افت سود سه‌ماهه
این دو عدد را کنار هم بگذارید:
۹۰ همت افزایش فروش شش‌ماهه.
و در آخرین صورت مالی سه‌ماهه منتشرشده، ۲۶ درصد کاهش سود هر سهم نسبت به دوره مشابه.
این مقایسه به‌تنهایی اثبات‌کننده هیچ مسئله‌ای نیست، چون دوره زمانی دو عدد نیز یکسان نیست؛ اما یک علامت جدی برای بررسی صورت مالی شش‌ماهه است.
باید دید هزینه تولید، انرژی، هزینه مالی، مطالبات، سرمایه‌گذاری‌ها و پروژه‌های توسعه‌ای چه میزان از درآمد را جذب کرده‌اند.
پرونده را اشتباه نبندیم؛ متهم فولاد مبارکه نیست
هدف این گزارش متهم‌کردن فولاد مبارکه به فشار بر ریال نیست.
اتفاقاً سندی که فعلاً روی میز داریم می‌گوید شرکت اعلام کرده تعهد ارزی خود را انجام داده است.
بنابراین پرسش دقیق‌تر این است:
اگر فولاد مبارکه و سایر صادرکنندگان بزرگ ارز خود را برمی‌گردانند، چرا افزایش عرضه حاصل از این بازگشت نتوانسته اثر محسوس‌تری در بازار ارز و قدرت ریال ایجاد کند؟
آیا بخش مهمی از ارز بازگشتی دوباره برای واردات، پروژه‌ها و نیازهای خود شرکت‌ها تخصیص داده می‌شود؟
آیا اختلاف نرخ‌ها در حلقه‌های مختلف این چرخه اثرگذار است؟
آیا زمان بازگشت و زمان تخصیص مسئله دارد؟
یا باید ریشه را در جای دیگری از سیاست ارزی و پولی جست‌وجو کرد؟
اینها سؤال‌اند و پاسخشان باید از عدد و سند بیرون بیاید، نه از پیش‌داوری.
ریشه فشار بر ریال را فقط بیرون مرزها جست‌وجو نکنیم
اقتصاد ایران تحت فشار عوامل خارجی قرار دارد؛ این واقعیت قابل انکار نیست.
اما اگر قرار است از ریال دفاع شود، باید داخل کشور نیز گردش هر دلار بزرگ را تا آخرین حلقه دید.
فولاد مبارکه فقط یک نمونه بزرگ و قابل ردیابی است.
وقتی شرکتی در شش ماه ۲۵۱ هزار میلیارد تومان فروش دارد و همزمان یکی از صادرکنندگان مهم کشور است، شفاف‌شدن مسیر ارز آن می‌تواند یک نمونه واقعی برای فهم سازوکار کل بازار باشد.
سؤال نهایی بولتن نیوز بنابراین متوجه یک شرکت نیست؛ متوجه کل زنجیره سیاست ارزی است:
صادرکننده می‌گوید دلار را برگردانده؛ بانک مرکزی بگوید این دلار بعدش کجا رفته است؟
اگر پاسخ این سؤال با عدد منتشر شود، شاید بخشی از معمای ریال نیز روشن شود.
دیده‌بان کدال بولتن نیوز این پرونده را از اینجا به بعد نه با شعار، بلکه با «ردپای پول و ارز» ادامه خواهد داد.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
