گزوه اقتصادی در معاملات دیروز بورس کالای ایران، ۴۵۵ رکورد معاملاتی مربوط به ۳۵۸ نماد کالایی در پنج تالار صنعتی، پتروشیمی، فرآورده‌های نفتی، سیمان و حراج باز به ثبت رسید. ارزش کل این معاملات نزدیک به ۱۹۷ هزار میلیارد ریال (حدود ۱۹.۷ همت تومان) بود. بررسی رفتار قیمتی این معاملات نشان می‌دهد سهم قابل‌توجهی از بازار، نشانه‌های عدم کشف قیمت رقابتی داشته، در حالی‌که در گروهی مشخص از کالاها، الگوی رقابتی و منطبق با کشف قیمت واقعی دیده می‌شود.

یافتهٔ اصلی: چسبندگی گستردهٔ قیمت پایانی به قیمت پایه

به گزارش بولتن نیوز ،از میان ۴۵۵ رکورد بررسی‌شده، در ۲۶۵ مورد (معادل ۵۸ درصد) قیمت پایانی معامله دقیقاً برابر با قیمت پایهٔ اعلامی بوده است؛ یعنی هیچ فاصله‌ای بین کف قیمتی اعلامی از سوی عرضه‌کننده و قیمت نهایی معامله شکل نگرفته. این الگو به‌تنهایی دلیل قطعی بر تبانی نیست — در بسیاری کالاها با عرضه‌کنندهٔ منحصر‌به‌فرد، همگرایی به قیمت پایه طبیعی است — اما وقتی این نسبت در تالاری مثل «حراج باز» که ماهیتاً باید رقابتی‌ترین شکل کشف قیمت را داشته باشد به ۸۱.۶ درصد می‌رسد (جدول زیر)، این عدد نیازمند شفاف‌سازی است، چرا که کارکرد ذاتی حراج باز ایجاد رقابت فعال روی قیمت پیشنهادی است، نه صرفاً تأیید یک عدد از پیش تعیین‌شده.

کالاهایی با شواهد قابل‌قبول از کشف قیمت رقابتی

در مقابل، ۱۰۳ رکورد (حدود ۲۳ درصد کل معاملات) با فاصلهٔ بیش از یک درصد نسبت به قیمت پایه بسته شدند که در بخشی از آن‌ها، همزمانی تقاضای چندبرابر عرضه با جهش معنادار قیمت، الگویی سازگار با کشف قیمت واقعی رقم زده است. برجسته‌ترین نمونه‌ها:

در نمونهٔ پلی‌اتیلن ترفتالات بطری BG785، تقاضای ثبت‌شده (۲,۵۷۴ تن) نسبت به عرضه (۲,۰۰۲ تن) حدود ۲۹ درصد بیشتر بود و قیمت پایانی ۵۱ درصد بالاتر از قیمت پایه شکل گرفت؛ این ترکیب — تقاضای مازاد واقعی همراه با جهش قیمتی متناسب — دقیقاً همان مکانیزمی است که از یک بازار با کشف قیمت سالم انتظار می‌رود.

مواردی که نیازمند بررسی و داده تکمیلی هستند

●        سولفور مولیبدن (تالار حراج باز): با وجود جهش ۳۱ درصدی نسبت به قیمت پایه، حجم معامله فقط ۱۰ تن بوده است؛ حجم به‌قدری کوچک است که این قیمت نمی‌تواند نمایندهٔ قابل‌اتکایی از ارزش واقعی بازار این کالا باشد.

●        از میان ۳۴۶ رکورد دارای عرضهٔ غیرصفر، در ۵۴ مورد تقاضای ثبت‌شده بیش از دو برابر عرضه بوده است؛ این کمبود مصنوعی می‌تواند هم نشانهٔ تقاضای واقعی بازار باشد و هم محصول عرضهٔ محدودشدهٔ عمدی — تفکیک این دو حالت به داده‌های تکمیلی دربارهٔ روند عرضهٔ هفته‌های اخیر همان کالا نیاز دارد.

جمع‌بندی

روز معاملاتی ۱۷ تیر بورس کالا را نمی‌توان یکسره «قیمت‌سازی‌شده» یا یکسره «کشف قیمت واقعی» توصیف کرد؛ بازار در این روز دوگانه بود. در بخش عمده‌ای از تالارها — به‌ویژه حراج باز، سیمان و پتروشیمی — نرخ بالای چسبندگی به قیمت پایه، نشانه‌ای از عدم شکل‌گیری رقابت واقعی روی قیمت‌هاست که ارزش پیگیری در گزارش‌های روزهای آینده را دارد، به‌خصوص اگر این الگو در نمادهای مشخص تکرار شود. در نقطهٔ مقابل، در گروهی از محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی، ترکیب تقاضای مازاد واقعی و جهش قیمتی متناسب، دقیقاً الگویی است که از یک بازار سالم و رقابتی انتظار می‌رود.