خداییان میرود، اما پروندهها میمانند
گروه اجتماعی: ذبیحالله خداییان، رئیس سازمان بازرسی کل کشور، در آستانه پایان دوره پنجساله مدیریت قوه قضائیه از احتمال رفتن خود سخن گفته است. همزمان، اعلام میکند که در این دوره بیش از ۲۳ هزار هشدار به مدیران و مسئولان صادر شده و بیش از ۶۰ درصد از برنامههای سند تحول اجرا گردیده است. اما آمارها یک چیز میگویند و واقعیتهای اقتصادی چیز دیگری.
به گزارش بولتن نیوز، از نظر ما در بولتن نیوز، کارنامه سازمان بازرسی در این دوره صفر است. نه به خاطر بدخواهی، بلکه به خاطر اسناد و پروندههایی که خودمان منتشر کردهایم و سالها بیپاسخ ماندهاند.
پرونده اول: کارتهای بازرگانی یکبارمصرف؛ ده سال هشدار، ده سال سکوت
بیش از ده سال است که بولتننیوز نسبت به کارتهای بازرگانی یکبارمصرف هشدار میدهد. این هشدارها تا همین اواخر و ورود دیوان محاسبات کشور به موضوع، جدی گرفته نشده بود.
ماجرا از این قرار است: یکی از شایعترین روشهای سوءاستفاده، صدور کارت به نام افراد کمبضاعت، ناآگاه یا ساکنان مناطق محروم است که هیچ دانش تجاری ندارند. سودجوها با اجاره دفتر صوری، درخواست کارت میدهند و پس از صدور، دفتر را تعطیل میکنند، سپس کارت را با مبلغ ناچیزی اجاره میگیرند و برای واردات و صادرات استفاده میکنند بدون اینکه تعهدات ارزی را ایفا کنند.
نتیجه این غفلت چه بود؟ در سال ۱۴۰۳ سازمان توسعه تجارت برخلاف الزامات قانونی و بدون احراز واقعی اهلیت متقاضیان، صرفاً بر مبنای استعلامهای شکلی، مبادرت به صدور بیش از ۳۵ هزار کارت بازرگانی کرده است. این رویه مغایر با اراده مقنن در مقررات ناظر بر کارت بازرگانی بوده و موجب صدور کارتهای یکبارمصرف، عدم ایفای تعهدات ارزی، سوءاستفاده از اختلاف نرخ ارز و اخلال در نظام واردات و صادرات کشور شده است.
معاون ارزی بانک مرکزی اعلام کرده حدود ۹۰۰ کارت بازرگانی اجارهای ثبت شده که بیش از ۱۵ میلیارد دلار ارز را به چرخه رسمی برنگرداندهاند. ۱۵ نفر از این افراد بهتنهایی حدود ۶ میلیارد دلار تعهد ارزی دارند که آدرس بسیاری از آنها در روستاهای دورافتاده و شهرهای مرزی ثبت شده است.
حالا خداییان چه میگوید؟ او در نشستی با اعضای اتاقهای بازرگانی سراسر کشور بر ضرورت برخورد قاطع با سوءاستفادهکنندگان تأکید کرده و از اجرای اقدامات جدید برای ساماندهی این کارتها خبر داده است. هشدار در پایان دوره! نه در آغاز آن.
سازمان بازرسی باید میدانست. بولتننیوز در همان سالها تأکید کرده بود سپردن تجارت خارجی به کارتهای اجارهای و فاقد هویت واقعی، بهویژه در شرایط تحریم، کشور را با بحران ارزی مواجه خواهد کرد؛ اما این هشدارها نهتنها منجر به اصلاح ساختاری نشد، بلکه در مواردی نادیده گرفته شد. سازمانی که وظیفه نظارت دارد و برای بیش از یک دهه در برابر این پدیده چشم میبندد، چه اقدام نظارتی اساسیای انجام داده است؟
پرونده دوم: مس و موبایل؛ تخلفی که از بولتننیوز به دفتر معاون اول رسید
داستان پرونده مس از آنجا آغاز شد که بولتننیوز در سلسلهگزارشهایی ابهامات جدی را در فرآیند صادرات محصولات مسی مطرح کرد.
این پرونده، حاصل ماهها پیگیری و انتشار گزارشهای مستند در بولتننیوز بود که هر یک، پردهای از این سوءاستفاده سازمانیافته را کنار زدند. در یکی از این گزارشها، ادعا شد صادرکنندگان، محصولاتی را که در واقع مفتول مس با خلوص حدود ۹۹ درصد بودهاند، تحت عنوان «آلیاژ مس» اظهار کردهاند؛ موضوعی که به دلیل تفاوت در ردیف تعرفه و مقررات مربوط به بازگشت ارز صادراتی، میتوانست آثار متفاوتی در فرآیند رفع تعهدات ارزی و امکان واردات کالا از جمله تلفن همراه داشته باشد.
نتیجه انتشار این گزارشها چه شد؟ دفتر معاون اول رئیسجمهور با ارجاع مستندات منتشرشده، خواستار بررسی موضوع شد و متعاقب آن ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز طی مکاتبهای از گمرک جمهوری اسلامی ایران توضیح خواست.
یعنی یک رسانه خبری توانست کاری کند که سازمان بازرسی نکرده بود: پرونده را به روی میز مقامات ارشد بیاورد. ابعاد سوءاستفاده در شرکت ملی مس فراتر از صادرات بوده و با افشای پرونده اختلاس در خرید برنج، مشخص شد که سوءمدیریت و سوءاستفاده در این شرکت ریشهدار است و حساسیت نهادهای نظارتی بازار سرمایه را نیز برانگیخته است. سازمان بورس ورود کرد. اما سازمان بازرسی؟
سند سوم: شرکت کیان تلاش خاورمیانه؛ وقتی نهادهای مدنی کار بازرسی را میکنند
در تصاویری که به دست بولتننیوز رسیده، نامهای از «دیدهبان شفافیت و عدالت» خطاب به رئیسکل سازمان امور مالیاتی کشور وجود دارد که در آن از شرکت «کیان تلاش خاورمیانه» نام برده شده که در انتهای سال ۱۳۹۲ بیش از ۲۵۰۰ اظهارنامه ترخیص نموده؛ مستنداتی که از عدم پرداخت حقوق گمرکی و مالیات حکایت میکنند.
این نامه را احمد توکلی، رئیس هیئتمدیره سازمان مردمنهاد دیدهبان شفافیت و عدالت، امضا کرده است. نه رئیس سازمان بازرسی.
همچنین در نوشتههای دستنویسی که همراه این اسناد است، توضیح داده شده که شرکت کیان تلاش خاورمیانه، که مستقر در خوزستان سابق بوده، با استفاده از کارت بازرگانی یکبارمصرف در چهار ماه، ۲۵۰۰ اظهارنامه در خصوص کالاهای لوکس ارائه کرده و در اراک اقتصادی ایجاد کرده است. کالاهایی که بنا به ادعا با کالای مشخصشده در اظهارنامه مغایرت داشتهاند. اگر سازمان بازرسی فعال بود، آیا نیازی بود یک سازمان مردمنهاد اینگونه نامهنگاری کند؟
دفاعیه رئیس و واقعیتهای زمین
خداییان میگوید سازمان بازرسی در این دوره بر «پیشگیری به جای مچگیری» تمرکز داشته است. سیاست خوبی است؛ اما پیشگیری بدون نظارت مستمر، چیزی جز شعار نیست.
در این پنج سال:
- کارتهای بازرگانی یکبارمصرف از سال ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۳ گسترش یافتند
- ۱۵ میلیارد دلار ارز به چرخه رسمی بازنگشت
- پرونده صادرات مس با تخلف در اظهارنامهها شکل گرفت
- یک رسانه باید کار نظارت را انجام میداد تا مسئولان وارد عمل شوند
خداییان تأکید کرده که تا زمانی که بستر فساد فراهم باشد، هر فردی در مسئولیتی که بر عهده میگیرد امکان ارتکاب فساد وجود خواهد داشت و بهترین راه مبارزه با فساد، شناسایی گلوگاههای فساد است. حرف درستی است. اما گلوگاه کارتهای بازرگانی از سال ۱۳۹۴ شناخته شده بود. گلوگاه صادرات مس را یک رسانه کشف کرد. پس سازمان بازرسی در این سالها مشغول شناسایی کدام گلوگاهها بوده است؟
پایان کار، پایان تحلیل: رفتن بدون حسابدهی
رسانههایی همچون بولتننیوز طی سالهای گذشته تلاش کردهاند پروندههای متعدد مرتبط با رانت، قاچاق سازمانیافته و سوءاستفاده از منابع عمومی را مورد بررسی و افشا قرار دهند. این رسالتی است که سازمان بازرسی باید به جای یک رسانه انجام میداد. خداییان میخواهد برود. پروندهها اما میمانند. و مهمتر از رفتن یک مدیر، این است که جانشین او بداند «هشدار صادر کردن» با «نظارت واقعی» فرق دارد. هزاران هشدار در پنج سال، وقتی که میلیاردها دلار از کشور خارج شده، شبیه پاسبانی است که در شب دزدی صدای خود را در دفتر ضبط میکند. ریاست سازمان بازرسی! اگر شما و دهها بازرس شما مستقر در گمرک به صدای بلند بولتن نیوز در سالهای گذشته در مورد قاچاق مس گوش میکردید، الآن ۷ نفر در زندان تبریز نبودند.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
