چرا هیچکس «قاچاق» را نمیبیند؟ / پرونده یک میلیارد دلاری مس و موبایل همچنان بیپاسخ مانده است
گروه اقتصادی: پس از انتشار مجموعه گزارشهای بولتن نیوز درباره ابهامات صادرات محصولات مسی و واردات تلفن همراه در مقابل ارز حاصل از آن، معاون اول رئیسجمهور، ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز و گمرک جمهوری اسلامی ایران وارد بررسی موضوع شدند و مکاتباتی میان دستگاههای مسئول انجام شد.
در نخستین واکنش، دفتر معاون اول رئیسجمهور با ارجاع گزارش بولتن نیوز، خواستار بررسی موضوع شد. متعاقب آن، مدیرکل دفتر پیشگیری از قاچاق کالا و ارز نیز طی نامهای از گمرک خواست درباره برخی ابهامات مطرحشده توضیح ارائه کند.
اما بررسی متن نامهها نشان میدهد که همچنان اصل موضوع مطرحشده در گزارشهای بولتن نیوز مورد توجه قرار نگرفته است.
پرسش اصلی چیست؟
مسئله مورد اشاره بولتن نیوز صرفاً یک اختلاف کارشناسی درباره تعرفه صادراتی یا طبقهبندی کالا نبوده است. محور اصلی گزارشها این بوده که براساس نتایج آزمایشگاههای رسمی و مستند سازمان ملی استاندارد، بخشی از محمولههای صادراتی که تحت عناوینی مانند مفتول مسی یا سایر محصولات مشابه اظهار شدهاند، در واقع دارای خلوص بسیار بالای مس بوده و در طبقه «مس تصفیهشده» قرار میگرفتهاند.
در چنین شرایطی، موضوع تنها یک بداظهاری ساده یا اختلاف در کد تعرفهای نیست؛ بلکه پرسش این است که آیا اظهار کالایی با ماهیت متفاوت از واقعیت، مصداق اظهار خلاف واقع و مشمول مقررات مبارزه با قاچاق کالا و ارز هست یا خیر؟
سه سؤال ستاد مبارزه با قاچاق
در نامه مدیرکل دفتر پیشگیری از قاچاق کالا و ارز سه محور اصلی از گمرک مطالبه شده است:
نخست، امکان واردات تلفن همراه با استفاده از ارز حاصل از صادرات محصولات مسی.
دوم، ارائه فهرست صادرات پنج سال گذشته محصولات مسی و برنجی.
سوم، ارائه آمار پروندههای مرتبط با اظهار خلاف واقع در صادرات محصولات مسی.
هرچند این پرسشها اهمیت دارند، اما منتقدان معتقدند سؤال اصلی پرونده همچنان بدون پاسخ مانده است؛ اینکه آیا کالاهای صادرشده مطابق واقع اظهار شدهاند یا خیر.
پاسخ گمرک؛ تمرکز بر طبقهبندی کالا
رئیس کل گمرک ایران در پاسخ خود عمدتاً به پیچیدگیهای فنی تشخیص مس تصفیهشده، تفاوت کدهای تعرفهای، درصد خلوص مس و اختلاف در طبقهبندی کالاها اشاره کرده است.
گمرک همچنین اعلام کرده که کالاهای مورد اشاره در زمان صادرات مشمول عوارض یا مجوزهای خاص نبودهاند و از این منظر تضییع حقوق دولت موضوعیت نداشته است.
در بخش دیگری از پاسخ نیز موضوع رفع تعهدات ارزی و نحوه بازگشت ارز حاصل از صادرات در حوزه اختیارات بانک مرکزی و وزارت صنعت، معدن و تجارت دانسته شده است.
بیشتر بخوانید: چگونه فلز سرخ به ابزاری برای رانتخواری و خروج سازمانیافته ارز تبدیل شد؟
پروندهی سنگین «قاچاق صادراتی مس» و واردات میلیونی موبایل/وقتی نظارت میخوابد، رانت بیدار میشود
آقایان چناری، رضوانیفر و مدرسی خیابانی! متخلفان پرونده مس را پیدا و معرفی کنید
بانک مرکزی در مرکز رسوایی ۳۰ میلیارد دلاری ارزی و قاچاق مس و موبایل
اما منتقدان میگویند هیچیک از این توضیحات به پرسش اصلی پرونده پاسخ نمیدهد.
اگر مس خالص صادر شده باشد، تکلیف چیست؟
مطابق استدلال مطرحشده در گزارشهای قبلی بولتن نیوز، اگر محمولههای صادراتی واقعاً مس تصفیهشده بوده باشند، نحوه مصرف ارز حاصل از صادرات آنها تابع ضوابط متفاوتی خواهد بود و نمیتوان با تغییر عنوان کالا از مزایای مقرراتی دیگری استفاده کرد.
از همین رو منتقدان تأکید دارند که ابتدا باید تکلیف ماهیت واقعی کالاهای صادراتی مشخص شود و سپس درباره آثار ارزی و قانونی آن تصمیمگیری شود.
چرا موضوع قاچاق بررسی نمیشود؟
ابهام اصلی اینجاست که در تمامی مکاتبات انجامشده، بحث بر سر تعرفه، طبقهبندی کالا، عوارض صادراتی و صلاحیت دستگاهها متمرکز شده، اما موضوع احتمال وقوع اظهار خلاف واقع و قاچاق مورد بررسی صریح قرار نگرفته است.
این در حالی است که اگر ادعای مطرحشده درباره ماهیت واقعی محمولهها صحیح باشد، موضوع از سطح یک اختلاف فنی فراتر رفته و نیازمند رسیدگی حقوقی، نظارتی و قضایی خواهد بود.
پروندهای که نباید به حاشیه برود
براساس برآوردهای مطرحشده در گزارشهای قبلی بولتن نیوز، ابعاد این پرونده به حدود یک میلیارد دلار میرسد؛ رقمی که در صورت اثبات تخلف، آثار قابل توجهی بر منابع ارزی کشور خواهد داشت.
از همین رو انتظار میرود نهادهای نظارتی، بانک مرکزی، وزارت صمت، ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز و سایر مراجع مسئول، به جای محدود شدن به تبادل مکاتبات اداری، درباره اصل ادعا شفافسازی کنند.
افکار عمومی حق دارد بداند آیا کالاهای صادراتی مطابق واقع اظهار شدهاند یا خیر؛ زیرا پاسخ به همین پرسش، تکلیف کل پرونده را روشن خواهد کرد.
تا زمانی که این سؤال بیپاسخ بماند، این ابهام همچنان پابرجاست که چرا در پروندهای با چنین ابعاد اقتصادی، همه درباره تعرفه و طبقهبندی کالا سخن میگویند اما کسی به اصل ماجرا، یعنی احتمال وقوع «اظهار خلاف واقع» و «قاچاق»، پاسخ روشن نمیدهد.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
