قطعنامه جدید علیه ایران؛ آزمون دیپلماسی فعال یا تکرار یک شکست قابل پیش‌بینی؟

گروه بین الملل: همزمان با تلاش آمریکا و سه کشور اروپایی برای تصویب قطعنامه‌ای جدید علیه جمهوری اسلامی ایران در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، این پرسش اساسی مطرح است که دستگاه دیپلماسی کشور تا چه اندازه برای جلوگیری از شکل‌گیری اجماع سیاسی علیه تهران آماده شده است؟ در شرایطی که مخالفان ایران بار دیگر از ظرفیت‌های آژانس برای افزایش فشار سیاسی بهره می‌گیرند، انتظار می‌رود تهران علاوه بر تحرکات دیپلماتیک گسترده، از تمامی ظرفیت‌های حقوقی خود نیز استفاده کند.

به گزارش بولتن نیوز، نشست پیش‌روی شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را باید یکی از مهم‌ترین مقاطع دیپلماتیک ماه‌های اخیر دانست. آمریکا و تروئیکای اروپایی بار دیگر درصدد هستند با استفاده از سازوکار شورای حکام، زمینه تصویب قطعنامه‌ای تازه علیه ایران را فراهم کنند؛ اقدامی که در صورت موفقیت، می‌تواند به بسترسازی برای فشارهای سیاسی و حقوقی بیشتر علیه جمهوری اسلامی منجر شود.

تجربه رأی‌گیری‌های گذشته نشان داده است که آرای مخالف و ممتنع در شورای حکام از ظرفیت قابل توجهی برای جلوگیری از شکل‌گیری اجماع سیاسی برخوردار است. با این حال، پرسش مهم این است که آیا دستگاه سیاست خارجی کشور برای رایزنی مؤثر با ۳۵ عضو شورای حکام برنامه‌ای فعال و هدفمند در دستور کار قرار داده است یا خیر؟

در شرایط فعلی، ایران باید به‌صورت همزمان دو مسیر مکمل را دنبال کند؛ نخست، بهره‌گیری از ظرفیت‌های حقوقی موجود در توافقات دوجانبه میان ایران و آژانس و دوم، فعال‌سازی دیپلماسی چندجانبه برای کاهش آرای موافق قطعنامه.

از منظر حقوقی، تهران می‌تواند با استناد به مفاد توافقات پادمانی و سازوکارهای حل اختلاف پیش‌بینی‌شده در این اسناد، نسبت به آنچه رفتارهای تبعیض‌آمیز، سیاسی‌کاری و عدول از تعهدات حرفه‌ای آژانس می‌داند، اقدام رسمی انجام دهد. طرح حقوقی این اعتراضات در مراجع پیش‌بینی‌شده می‌تواند ضمن ثبت مواضع ایران، مانع از عادی‌سازی رویه‌هایی شود که از نگاه تهران خارج از چارچوب بی‌طرفی فنی آژانس است.

در بعد دیپلماتیک نیز ضروری است جمهوری اسلامی ایران گفت‌وگوهای فشرده‌ای را با کشورهایی که در دوره‌های گذشته در برابر فشارهای آمریکا مقاومت کرده‌اند، آغاز کند. همچنین رایزنی با کشورهایی که پیش‌تر به قطعنامه‌های ضدایرانی رأی مثبت داده‌اند اما نسبت به تشدید تنش‌ها ملاحظاتی دارند، می‌تواند بخشی از آرای موافق را به آرای ممتنع تبدیل کند؛ اقدامی که از منظر سیاسی اهمیت فراوانی خواهد داشت.

واقعیت آن است که پرونده هسته‌ای ایران بیش از آنکه در میدان فنی دنبال شود، به عرصه‌ای برای رقابت‌های ژئوپلیتیکی تبدیل شده است. از این رو، مقابله با فشارهای جدید صرفاً از مسیر صدور بیانیه‌های اعتراضی امکان‌پذیر نیست و نیازمند ترکیبی از دیپلماسی فعال، ابتکار حقوقی و تحرک سیاسی در سطح بین‌المللی است.

نشست هفته جاری شورای حکام را باید آزمونی جدی برای دیپلماسی جمهوری اسلامی دانست؛ آزمونی که نتیجه آن نشان خواهد داد تهران تا چه اندازه توانسته است میان قدرت حقوقی، ظرفیت سیاسی و ابزارهای دیپلماتیک خود هماهنگی ایجاد کند و مانع از شکل‌گیری اجماعی جدید علیه منافع ملی شود.