ظرفیت‌های مغفول جنوب زاگرس؛ کهگیلویه و بویراحمد در آستانه خیز اقتصادی ۱۴۰۵

گروه اقتصادی، استان کهگیلویه و بویراحمد در سال ۱۴۰۴ با اتکا به مزیت‌های طبیعی، منابع معدنی، صنایع نوپا و تولیدات کشاورزی و دامی، یکی از استان‌های دارای ظرفیت جهش اقتصادی در جنوب غرب ایران به شمار می‌رود. این استان اگرچه فاقد مرز بین‌المللی و گمرک مستقل مرزی است، اما با رشد تولید در بخش‌های کشاورزی، شیلات، صنایع معدنی، پتروشیمی و گردشگری، جایگاه تازه‌ای در اقتصاد منطقه‌ای کشور یافته است. برآوردها نشان می‌دهد بخش عمده اقتصاد استان همچنان بر کشاورزی و منابع طبیعی استوار است، اما در ۱۴۰۴ توسعه صنایع فرآوری و معدنی نیز شتاب گرفته است.

به گزارش بولتن نیوز، بخش صنعت کهگیلویه و بویراحمد در سال ۱۴۰۴ با اتکا به صنایع نفت‌پایه، کارخانه‌های مصالح ساختمانی و واحدهای تولیدی کوچک و متوسط، یکی از بخش‌های رو به رشد اقتصاد استان بوده است. مهم‌ترین تولیدات و برآورد تولید شامل اتیلن پتروشیمی، سیمان، فرآورده‌های غذایی، آب معدنی و محصولات فلزی است.

مجتمع پتروشیمی گچساران به‌عنوان مهم‌ترین واحد صنعتی استان در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۸۷ هزار تن اتیلن تولید کرده و ظرفیت اسمی این مجموعه یک میلیون تن در سال اعلام شده است. این مجتمع خوراک خط لوله اتیلن غرب کشور را تأمین می‌کند و بزرگ‌ترین پروژه صنعتی فعال استان محسوب می‌شود.

کارخانه سیمان مارگون نیز از دیگر مراکز مهم صنعتی استان است که ظرفیت تولید آن حدود یک میلیون تن سیمان در سال برآورد می‌شود و بخش مهمی از نیاز استان‌های جنوب و جنوب‌غرب را پوشش می‌دهد. در کنار آن، کارخانه قند یاسوج، واحدهای تولید آب معدنی در یاسوج و دنا، کارخانه‌های بسته‌بندی محصولات کشاورزی و صنایع غذایی در شهرک‌های صنعتی یاسوج، دهدشت و گچساران فعال هستند.

بر اساس آمار سازمان صمت استان، در سال ۱۴۰۴ بیش از ۵۲۰ واحد صنعتی دارای پروانه بهره‌برداری در کهگیلویه و بویراحمد فعال بوده‌اند که عمده تولیدات آنها در حوزه صنایع غذایی، محصولات فلزی، مصالح ساختمانی، پلاستیک و صنایع وابسته به نفت و گاز بوده است. همچنین در این سال ۱۵ واحد صنعتی راکد احیا و به چرخه تولید بازگشته‌اند که نشان‌دهنده روند تقویت زیرساخت تولیدی استان است.

کشاورزی؛ ستون اصلی اقتصاد استان با تنوع تولیدات باغی و زراعی

بخش کشاورزی همچنان بزرگ‌ترین پیشران اقتصاد کهگیلویه و بویراحمد در سال ۱۴۰۴ است. مهم‌ترین تولیدات و برآورد تولید استان شامل گندم حدود ۱۱۵ هزار تن، برنج محلی ۳۵ هزار تن، سیب درختی ۱۳۰ هزار تن، انگور ۷۰ هزار تن، گردو ۱۷ هزار تن، لیموترش، انار، گیاهان دارویی و محصولات گلخانه‌ای است. این استان همچنین یکی از مناطق مهم تولید گیاهان دارویی زاگرس به شمار می‌رود و نزدیک به ۳۹ درصد گونه‌های گیاهان دارویی کشور در این پهنه شناسایی شده است.

مراکز عمده کشاورزی استان شامل شهرستان‌های یاسوج، دنا، گچساران و چرام است. باغات سیب و انگور در مناطق سردسیری دنا و سی‌سخت و کشت غلات در کهگیلویه و بهمئی متمرکز شده‌اند. توسعه گلخانه‌ها در گچساران و باشت نیز در ۱۴۰۴ رشد قابل توجهی داشته است.

دامپروری و شیلات؛ مزیت مکمل اقتصاد روستایی

بخش دامپروری و محصولات دامی سهم قابل توجهی در معیشت استان دارد. مهم‌ترین تولیدات و برآورد تولید شامل گوشت قرمز حدود ۲۹ هزار تن، شیر خام ۱۲۰ هزار تن، عسل ۲ هزار تن، و ماهیان سردآبی حدود ۲۷ هزار تن است. پرورش ماهی قزل‌آلا در شهرستان‌های دنا، بویراحمد و مارگون به یکی از مزیت‌های صادراتی استان تبدیل شده است.

مراکز فعال شامل مجتمع‌های شیلاتی کاکان، سپیدار و پاتاوه و همچنین دامداری‌های صنعتی در گچساران و دهدشت هستند. در بخش عشایری نیز استان از مهم‌ترین قطب‌های دام سبک در جنوب کشور محسوب می‌شود.

معادن؛ ذخایر بزرگ اما کمتر بهره‌برداری‌شده

بخش معدن در ۱۴۰۴ یکی از امیدهای اصلی رشد اقتصادی استان است. طبق گزارش‌های رسمی، ۴۳ معدن فعال در استان وجود دارد و ذخایر قابل توجهی از بوکسیت، فسفات، آهک، گچ، سلستین، شن و ماسه و سنگ لاشه شناسایی شده است.

مهم‌ترین تولیدات و برآورد تولید شامل استخراج سالانه بوکسیت حدود ۱.۵ میلیون تن، سنگ آهک ۹۷ میلیون تن ذخیره قابل بهره‌برداری، گچ صنعتی ۴۵۰ هزار تن، فسفات و سلستین است. معادن بزرگ در مناطق چرام، دهدشت، لنده و گچساران فعال هستند. معادن بوکسیت سرفاریاب و فسفات چرام از شاخص‌ترین ذخایر معدنی استان محسوب می‌شوند.

منسوجات، فرش و صنایع دستی؛ ظرفیت فرهنگی با بازار محدود

صنایع دستی کهگیلویه و بویراحمد شامل فرش دستباف عشایری، گلیم، جاجیم، نمد، سیاه‌چادر و صنایع چوبی است. مهم‌ترین تولیدات و برآورد تولید شامل حدود ۳۵ هزار مترمربع فرش دستباف و گلیم در سال ۱۴۰۴ است.

مراکز اصلی تولید در شهرستان‌های بویراحمد، دنا، کهگیلویه و بهمئی قرار دارند. فرش عشایری این استان به دلیل نقوش لری و قشقایی ارزش صادراتی دارد اما به دلیل نبود برند مستقل و بازار مستقیم، عمدتاً از طریق استان‌های همجوار عرضه می‌شود.

گردشگری؛ صنعت رو به رشد طبیعت‌محور

گردشگری یکی از مزیت‌های در حال رشد استان است. مهم‌ترین تولیدات و برآورد تولید این بخش در قالب خدمات گردشگری، اقامت و سفر، پذیرش بیش از ۲.۵ میلیون گردشگر در سال ۱۴۰۴ برآورد می‌شود. جاذبه‌های شاخص شامل آبشار یاسوج، تنگ مهریان، دنا، سی‌سخت و چشمه میشی است.

اکوتوریسم، گردشگری کوهستان و گردشگری عشایری سه محور اصلی توسعه این صنعت در استان هستند. اقامتگاه‌های بوم‌گردی در دنا و سی‌سخت در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته‌اند.

تجارت خارجی، گمرک و ترانزیت؛ استان بدون مرز خارجی

کهگیلویه و بویراحمد فاقد مرز زمینی با کشورهای دیگر و فاقد گمرک مرزی بین‌المللی است. صادرات استان از طریق گمرکات استان‌های همجوار به‌ویژه بوشهر و خوزستان انجام می‌شود. بر اساس هدف‌گذاری ۱۴۰۴، صادرات غیرنفتی استان حدود ۴۳ میلیون دلار برآورد شده است و عمده کالاهای صادراتی شامل ماهی سردآبی، محصولات باغی، صنایع دستی، گیاهان دارویی و برخی محصولات پتروشیمی است.

به دلیل نبود گمرک مستقل، حجم ترانزیت کالا از داخل استان محدود است و نقش آن بیشتر به حمل‌ونقل جاده‌ای به بنادر جنوب کشور وابسته است.

آمارهای اقتصادی؛ رشد تدریجی با تکیه بر تولید

اقتصاد استان در سال ۱۴۰۴ با جمعیتی حدود ۷۵۰ هزار نفر، تولید ناخالص منطقه‌ای وابسته به سه بخش کشاورزی، خدمات و صنعت است. نرخ مشارکت اقتصادی استان در محدوده ۳۸ درصد و نرخ بیکاری در حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد برآورد می‌شود. سهم کشاورزی از اشتغال بیش از ۳۰ درصد و خدمات حدود ۴۵ درصد است. رشد اقتصادی استان عمدتاً به بهره‌برداری از پتروشیمی گچساران و افزایش تولیدات باغی وابسته بوده است.

چشم‌انداز اقتصادی استان در سال ۱۴۰۵

چشم‌انداز اقتصادی استان در سال ۱۴۰۵ با توجه به تکمیل زنجیره پتروشیمی گچساران، توسعه صنایع فرآوری معدنی، گسترش کشت گلخانه‌ای، افزایش ظرفیت شیلات و رونق گردشگری طبیعی مثبت ارزیابی می‌شود. انتظار می‌رود سرمایه‌گذاری در معادن بوکسیت، فسفات و آهک به ایجاد صنایع پایین‌دستی منجر شود و استان از اقتصاد سنتی مبتنی بر خام‌فروشی به سمت اقتصاد فرآوری‌محور حرکت کند. همچنین توسعه راه‌های ارتباطی با بنادر جنوبی و ایجاد پایانه صادراتی کشاورزی می‌تواند صادرات غیرنفتی استان را در ۱۴۰۵ افزایش دهد. با این حال، چالش‌هایی مانند محدودیت زیرساخت صنعتی، کمبود صنایع تبدیلی، مهاجرت نیروی کار و وابستگی به بودجه دولتی همچنان موانع اصلی توسعه اقتصادی استان باقی خواهند ماند.