دورنمای مذاکرات مسکو چیست؟

اگر بخواهیم کل این روند را در یک جمله خلاصه کنیم، می توان آن را فرآیند درگیر سازی (engaging) خواند، به این معنا که هر یک از دو طرف تلاش می کند طرف مقابل را در دستور کار مدنظرخود درگیر کند. درگیر سازی در این باره دقیقا به این معناست که هر طرف بپذیرد در باره موضوع مدنظر طرف مقابل خود وارد بحث جدی و دارای جزئیات شود و به سمت یک گام ملموس حرکت کند.

 

وقتی مذاکرات استانبول آغاز شد ارزیابی غرب این بود که خواهد توانست ایران را در بحث 20 درصد درگیر کند بی آنکه خود در هیچ بحث جدی و بارزشی مانند پذیرش غنی سازی یا لغو تحریم ها درگیر شود.

 

علت اینکه امریکایی ها فکر می کردند چنین فرآیندی رخ خواهد داد این اشتباه محاسباتی بود که ایران در اثر فشار تحریم ها پای میز مذاکره آمده و بنابراین برای جلوگیری از تشدید فشارها آماده امتیازدهی لااقل در مورد موضوع 20 درصد خواهد بود.

 

بنابراین کاملا می شد فهمید که 1+5 تصمیم گرفته است که هیچ چیز با ارزشی در مقابل غنی سازی 20 درصد (که یک مسئله نیست بلکه مجموعه ای از چند مسئله است) ندهد بلکه صرفا با نشان دادن دورنمای کاهش فشارها (نه اقدام فوری در این حوزه) توقف غنی سازی 20 درصد را به عنوان یک اقدام اعتمادساز از ایران محاسبه کند.

 

این اتفاقی است که در بغداد رخ داد. نوع برخورد طرف غربی در بغداد حکایت از آن داشت که آدرس های غلط ارسال شده از داخل به اضافه ضعف تاریخی جامعه اطلاعاتی غرب در تحلیل وضعیت داخلی ایران بویژه از حیث میزان انگیزه و توان جامعه ایرانی برای مقاومت در مقابل فشار تحریم ها، دستور کار مذاکراتی 1+5 را به انحراف کشانده است. امریکایی ها تصور می کردند ایران دچار اضطرار در حل مسئله است بنابراین برداشتن گام های اعتمادساز را اگر نه در این دور از مذاکرات، لااقل در چند دور آینده خواهد پذیرفت.

 

اگر دقیق باشیم، آنچه امریکایی ها از استانبول 2 به بعد در پی آن بودند در واقع درگیر کردن ایران در یک فرآیند اعتمادسازی و پای بندی دامنه دار بود که هم به آنها برای کنترل تنش ها و مدیریت بحران های سیاست داخلی (انتخاباتی) کمک کند و هم منجر به اخذ چند گام ملموس از ایران در حوزه هایی شود که نیاز غرب به آن فوری است، از جمله غنی سازی 20 درصد. و مهم تر از این، از دید غربی ها این فرآیند پای بندی و اعتمادسازی باید تا جایی ادامه پیدا می کرد که نهایتا همه درخواست های گنجانده شده در قطعنامه های شورای حکام و شورای امنیت را در بر بگیرد.

 

آنچه عملا رخ داد شباهت کمی به آنچه غرب در ذهن داشت پیدا کرد.  

 

هم زمان با تلاش غرب برای درگیر سازی ایران در فرآیند کاهش تنش و گام های ملموس، ایران هم متقابلا تلاش کرد 1+5 را در موضوع پذیرش رسمی غنی سازی در ایران درگیر کند.

 

درست است که امریکایی ها ابتدا طوری حرف می زدند که گویی آمادگی این کار را ندارند و اگر هم بنا باشد روزی درباره غنی سازی بحث شود در انتهای فرآیند خواهد بود نه در میانه آن، اما تجربه دو دور مذاکره در استانبول و بغداد نشان داده است که میزان تلاش غرب برای وفق دادن خود با این موضوع، تابعی از میزان جدیت ایران در پافشاری بر خواسته هایش است.

 

علاوه بر این، طرف غربی هم در بغداد و هم در استانبول هر چه بیشتر نگاه کرد نشانه کمتری از تاثیر پذیری فشارها بر محاسبات راهبردی ایران دید.

 

در بغداد، عدم اشاره تیم ایرانی به ضرورت لغو تحریم ها تیم 1+5 را شوکه کرد. بدون تردید امریکا تصور می کرد این در صدر درخواست هایی است که از جانب ایران در مذاکرات طرح خواهد شد. در فاصله استانبول 2 تا بغداد طرف غربی به همراه برخی عوامل داخلی تلاش فراوانی کرد تا فضایی بوجود بیاورد که تیم مذاکره کننده احساس کند یک توقع فراگیر مصالحه در داخل شکل گرفته و بنابراین خود را ناگزیر از تعدیل مواضعش ببیند.

 

اما فضایی که به واقع در مذاکرات شکل گرفت این بود که ایران به جای ادبیات تعدیل فشار بر ادبیات تثبیت حق تکیه کرد. همچنانکه آقای دکتر جلیلی در سخنرانی امروز خود در مجلس هم گفته است، آنچه ایران هم اکنون خواهان درگیر شدن غرب در بحث پذیرش رسمی حق غنی سازی ایران است که مبنای بحران سازی های امریکا علیه برنامه هسته ای ایران است.

 

این دورنمای مذکرات مسکو است با یک توضیح کوچک و آن هم اینکه مطابق بیانیه کاترین اشتون پس از مکالمه تلفنی دو شب پیش با دکتر جلیلی او از همین حالا این دستور کار را پذیرفته است: درباره غنی سازی 20 درصد فقط در صورتی بحث خواهد شد که طرف مقابل باجدیت وارد بحث پذیرش رسمی حق غنی سازی در ایران و جبران اشتباهاتی شود که در قطعنامه های شورای امنیت مرتکب شده بود.