سوریه؛ آینه‌ای عبرت‌انگیز یا نقشه‌ای برای تکرار؟

گروه سیاسی،در جهان پرشتاب سیاست، گاهی مرز میان «تغییر» و «فروپاشی» به مویی بند است. تجربه‌ی تاریخی دهه‌های اخیر در خاورمیانه نشان داده که مطالبات اجتماعی، هرچقدر هم برحق باشند، اگر در ظرفی از امنیت ملی و دوراندیشی استراتژیک قرار نگیرند، می‌توانند راه را برای سناریوهایی باز کنند که بازگشت از آن‌ها دهه‌ها زمان می‌برد. سوریه، کشوری که زمانی مهد فرهنگ و تمدن بود، امروز به آزمایشگاهی برای بررسی پیامدهای خلاء قدرت و مداخلات خارجی تبدیل شده است. 

به گزارش بولتن نیوز،بسیاری بر این باورند که با خروج یک جریان سیاسی یا تغییر در هرم قدرت، همه‌چیز به یکباره رنگ توسعه به خود می‌گیرد. اما نگاهی دقیق به آمارهای پس از تحولات اخیر در سوریه، تصویر متفاوتی را ترسیم می‌کند. زمانی که ساختارهای دفاعی یک کشور در عرض چند روز تا ۸۰ درصد آسیب می‌بینند، اولین نتیجه‌ی آن، باز شدن مرزها به روی قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای است. اشغال بخش‌های وسیعی از خاک یک کشور تحت پوشش تحولات داخلی، واقعیتی است که اغلب در هیاهوی شعارهای سیاسی گم می‌شود. 

آمارها تنها عدد نیستند؛ آن‌ها روایتگر زندگی‌های از دست رفته‌اند. هزاران کشته در درگیری‌های داخلی، اعدام‌های خودسرانه و ناپدید شدن‌های گسترده، تنها بخشی از بهای سنگینی است که یک جامعه برای بی‌ثباتی می‌پردازد. زمانی که نظم اجتماعی فرو می‌پاشد، نه قانون حاکم است و نه اخلاق؛ بلکه قدرت سلاح است که سرنوشت شهروندان را در خیابان‌ها تعیین می‌کند.

دگرگونی‌های بدون برنامه، تنها به حوزه‌ی سیاست محدود نمی‌ماند. وقتی زیرساخت‌های حیاتی مانند شبکه برق و آب در اثر تنش‌ها و حملات تخریب می‌شوند، زندگی روزمره به جهنمی برای شهروندان تبدیل می‌گردد. دسترسی به تنها چند ساعت برق در شبانه‌روز و کاهش چشمگیر منابع آب سالم، نتیجه‌ی مستقیم ویرانی‌هایی است که بازسازی آن‌ها میلیاردها دلار هزینه و سال‌ها زمان می‌طلبد.

حتی با تغییر شرایط سیاسی و لغو برخی محدودیت‌های بین‌المللی، فساد اقتصادی و هزینه‌های سرسام‌آور بازسازی می‌تواند جامعه را به سمتی ببرد که بیش از ۹۰ درصد جمعیت آن زیر خط فقر قرار بگیرند. این یعنی «تغییر» به جای رفاه، «بقای سخت» را به ارمغان آورده است.

بزرگترین چالش هر ملت در دوران گذار، حفظ آگاهی و تمیز دادن میان «حق اعتراض» و «افتادن در دام بازی‌های ژئوپلیتیک» است. دشمنان یک سرزمین، همواره به دنبال آن هستند که با سوءاستفاده از شکاف‌های داخلی، مسیری را هموار کنند که در پایان آن، کشوری مقتدر به سرزمینی تکه‌تکه و وابسته تبدیل شود.

درس بزرگ سوریه برای تمام ملت‌های منطقه این است: مطالبه‌گری و اصلاح، مسیری است که باید از درون و با تکیه بر حفظ تمامیت ارضی و امنیت ملی طی شود. تبدیل شدن به زمینی برای پیاده‌سازی نقشه‌های خارجی، تنها به «سوریه‌ای شدن» می‌انجامد؛ مسیری که در آن نه از آزادی خبری هست و نه از نان، بلکه تنها سایه‌ی سنگین جنگ و فقر بر سر سفره‌ها باقی می‌ماند.