گام جدید در پیگیری اهداف جنبش عدم تعهد

سابقه درخشان جمهوری اسلامی ایران به عنوان یكی از كشورهای مستقل عضو در نفی سلطه قدرت‌های استعماری و همخوانی ذاتی فلسفه سیاسی آن با اصول جنبش عدم تعهد موجب شد تا در تیرماه 1388 و طی جریان اجلاس پانزدهم سران در شرم الشیخ مصر، ریاست جمهوری اسلامی ایران بر جنبش و شانزدهمین نشست سران عدم تعهد با اجماع به تصویب برسد.

جنبش عدم تعهد (NAM) بـه عنوان بزرگترین ندای جمعی استقلال طلـبی سیاسی، نظامی و اقتصادی كشورهای مستقل جهان در سال 1961 و دوران جنگ سرد پایه‌گذاری شد، دورانی كه ویژگی اصلی نظام بین‌الملل برمبنای دو قطب بزرگ سیاسی – نظامی آن دوران یعنی بلوك شرق به رهبری شوروی سابق و بلوك غرب به رهبری امریكا شكل گرفته بود.

مهمترین اهداف تعیین شده این جنبش عبارت بودند از: حق تعیین سرنوشت، حاكمیت و استقلال ملی، عدم الحاق به پیمان‌های نظامی چند جانبه، استقلال عمل كشورهای عضو در مقابل نفوذ بلوك بندی‌های سیاسی قدرت‌های بزرگ، مبارزه با امپریالیسم، نفی نژاد پرستی و اشغال خارجی، دموكراتیزه كردن روابط بین‌الملل و همكاری اقتصادی براساس اصل برابری در حاكمیت.

در واقع روح اصلی اهداف بنیانگذاران فهیم جنبش عدم تعهد، نفی سلطه قدرت‌های سلطه گر و مبارزه با بی‌عدالتی در نظام بین‌الملل بوده است. با وجود آنكه بیش از نیم قرن از زمان تشكیل این جنبش سپری شده است اما با این وجود دغدغه‌های جنبش با پیچیده شدن معضلات بین‌المللی پایان نپذیرفته است.

استمرار مشكلات بین‌المللی مانند تهدید ناشی از تسلیحات هسته‌ای، استمرار شكاف میان كشورهای توسعه یافته و در حال توسعه، استمرار تبعیض‌های ناروا در سطح بین‌المللی، مسائل محیط زیست، مسایل حقوق بشری و لزوم اجتناب از برخورد‌های گزینشی و بسیاری دیگر از این معضلات چالش‌های جدی در جهت تحقق اهداف و اصول ملل متحد بوده است.

جنبش عدم تعهد در طول سال‌های گذشته در نیل به آرمان‌های خود و همچنین در راستای تحقق مقاصد و اصول ملل متحد به‌گونه‌ای بارز به ایفای نقش پرداخته است.

نظام جمهوری اسلامی ایران نیز از بدو تأسیس با توجه به اصول انقلاب اسلامی از جمله اصل «نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی»، سیاست خارجی خود را همسو با اهداف جنبش عدم تعهد یافت كه در نخستین فرصت یعنی سال 1358 (اكتبر 1979) در نشست ششم سران در‌ هاوانا به عنوان هشتاد و هشتمین كشور عضو پذیرفته شد.

با عنایت به همسویی یاد شده و اندیشه سیاسی اصیل و جهانشمول ایران اسلامی، كشورما از آغاز الحاق به این جنبش به عنوان یكی از كشورهای پیشرو و صاحبنظر در پیشبرد اهداف آن شناخته می‌شود. در این راه ایران همواره طی همكاری و هماهنگی با اعضا در تدوین مواضع و تصمیمات جنبش در مسائل و تحولات بین‌المللی نقش فعالی ایفا كرده است.

با سپری شدن دوران جنگ سرد و فروپاشی شوروی سابق و تغییر برخی مبانی مناسبات بین‌المللی، به دلیل تداوم روح سلطه‌گری و تبعیض توسط قدرت‌های بزرگ جهان و درمقابل، فلسفه وجودی عدم تعهد، اعضای جنبش با استفاده از همان روح استقلال‌طلبی و دموكراتیزه نمودن روابط بین‌الملل با انرژی تازه‌ای روندهای جدید نظام بین‌الملل را به حوزه‌های همكاری خویش اضافه كردند.

در واقع اصول اولیه پی ریزی جنبش مورد بحث عمدتاً مطابق با ارزش‌های مشترك جامعه بشری، ازجمله، عدم مداخله در امور داخلی، احترام به حق تعیین سرنوشت، آزادی خواهی و بهره‌مندی بدون تبعیض همه آحاد بشر از مواهب زندگی است.

تكیه بر همین اصول رمز بقای این میراث گرانبهای بنیانگذاران فقید تشكل مورد نظر را تضمین كرده است.

توجه به مفاد فصل‌های سه گانه آخرین پیش‌نویس سند اجلاس وزرای خارجه جنبش عدم تعهد در شرم الشیخ (10-7 می 2012) كه در واقع مبانی محتوایی جهت شانزدهمین نشست سران در تهران را 1391(2012) مهیا می‌كند، بیانگر ادعای فوق است.

به عنوان یادآوری در فصل نخستین پیش‌نویس مزبور موضوعات مهم جهانی مانند: تقویت چندجانبه گرایی، ترویج فرهنگ صلح و گفت‌وگوی فرهنگ‌ها، تمدن‌ها و مذاهب، جلوگیری از اهانت به ادیان،اصلاح ساختار سازمان ملل و خلع سلاح بین‌المللی یا در فصل دوم، چالش‌های منطقه‌ای مانند مسئله خاورمیانه (فلسطین و لبنان)، افغانستان، عراق، سودان، سومالی و همینطور فصل سوم موضوعاتی مانند توسعه، حقوق بشر و بحران‌های مالی و اقتصادی جهان و امنیت غذایی با هم‌فكری اعضا گنجانده شده‌اند.

اجماع بیش از 120 كشور عضو عدم تعهد كه بخش عظیمی از جهان را رهبری می‌كنند بر ارزش‌های جهانی و نگاه چاره‌جویانه آن به مهمترین چالش‌های فراروی جامعه بشری، اهمیت جنبش عدم تعهد را برجسته‌تر كرده است و مشاركت فعال عدم تعهد در غالب نشست‌ها و تحولات بین‌المللی در حوزه‌های مختلف خود مؤید جایگاه مهمی است كه عدم تعهد در معادلات بین‌المللی یافته است.

از طرف دیگر تنوع سلایق و نظام‌های سیاسی گردهم آمده تحت نام یك جنبش و تعقیب اصول مشترك سیاسی و اقتصادی توسط آنان خود نشان دهنده اهمیت وحدت جامعه جهانی پیرامون ارزش‌های واحد است. در این میان وفاق عام كشورهای عضو در نفی سلطه گری و سلطه پذیری از جمله مهمترین عواملی بوده كه موجب شده عدم تعهد علی‌رغم برخی افتراق آرا دورهم گرد آمده و برای تحقق این آرمان‌ها تلاش كنند.

هیچگاه نباید از نظر دور داشت كه نفی سلطه‌گری و سلطه‌پذیری عدم تعهد در طول چند دهه گذشته از زمان تشكیل جنبش از مهمترین موانع بر سر راه سیاست‌های سلطه‌گرایانه برخی قدرت‌های بزرگ بوده است؛ سیاست‌هایی كه در طول چند دهه گذشته موجب تلف شدن جان هزاران انسان بیگناه شده و به فتنه‌های بشری عمیقی نیز انجامیده است.

باید یادآور شد؛ سابقه درخشان جمهوری اسلامی ایران به عنوان یكی از كشورهای مستقل عضو در نفی سلطه قدرت‌های استعماری و همخوانی ذاتی فلسفه سیاسی آن با اصول جنبش عدم تعهد موجب شد تا در تیرماه 1388 و طی جریان اجلاس پانزدهم سران در شرم الشیخ مصر، ریاست جمهوری اسلامی ایران بر جنبش و شانزدهمین نشست سران عدم تعهد با اجماع به تصویب برسد.

بدین ترتیب جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان رئیس آتی جنبش عدم تعهد (كه ریاست كمیته هماهنگی و عضویت تروئیكای جنبش را نیز به‌مدت 9 سال به عهده دارد) طی دوران ریاست 3 ساله خویش بر دومین سازمان بین‌الدولی بزرگ جهان پس از سازمان ملل متحد، نقش مؤثری بر هدایت فعالیت‌های جنبش عدم تعهد ایفا خواهد كرد.

جمهوری اسلامی ایران با عنایت به تعهد مسئولانه و آرمانهای ذكر شده در این دوره به فضل الهی بیشترین تلاش خود را برای عملی ساختن منویات بنیانگذاران و اعضای آن از جمله از طریق حفظ وحدت و همدلی اعضا و مشاركت فعال جنبش در مناسبات بین‌المللی در جهت منافع اعضا به كار خواهد بست.

در اینجا مایلم به عنوان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران آمادگی كامل دولت و ملت بزرگ ایران را برای میزبانی گرم و صمیمانه ویژه ایرانی از سران و سایر اعضای هیات‌ كشورهای عضو، ناظر، مهمان و همچنین سازمان‌های بین‌المللی اعلام نمایم.