لزوم اصلاح رویکردها

دکتر منصور حقیقت‌پور سابقه فرماندهی سپاه ناحیه کرج، فرماندهی سپاه پاسداران، فرودگاه‌ها و امنیت پرواز کل کشور، فعالیت به‌عنوان مشاور نظامی جمهوری آذربایجان در مقطع جنگ قره‌باغ، ریاست ستاد بازسازی عتبات عالیات و همچنین فعالیت به‌عنوان استاندار اردبیل از دی‌ماه سال 1387 تا مردادماه سال 1389 را در کارنامه خود دارد. با توجه به تجربه ایشان در حوزه مسائل آذربایجان گفتگویی را با ایشان ترتیب دادیم که در ادامه متن این گفتگو را می‌خوانید.

  

نظر شما نسبت به آینده بحران قره‌باغ  با توجه به سیاست‌های جمهوری آذربایجان چیست؟
برنامه آذری‌ها بر این پایه بوده که اگر با همکاری غرب و آمریکا پروژه قره‌باغ را پیش ببرند، حل این بحران پشت میز مذاکره صورت می‌پذیرد. در این راستا، راه‌حلی غیر از رویکردهای سیاسی و دیپلماتیک در جمهوری آذربایجان دیده نمی‌شود و رویکردهای نظامی جایگاهی در تصمیم‌گیری مقامات آذری ندارند. باید پذیرفت که تلاش‌های گروه مینسک و رایزنی‌های مقام‌های باکو با آمریکا منجر به حل بحران و الحاق قره‌باغ به جمهوری آذربایجان نخواهد شد.

 

جمهوری آذربایجان فرصت سال‌های گذشته خود را از دست داده که این موضوع باعث شده مساله قره‌باغ در بستر تاریخ و با گذشت زمان سرد شود. در سطح مردم جمهوری آذربایجان هم شاهد رویکردی برای آزادی قره‌باغ نیستیم، مگر جریان‌های آزادی‌بخش و مسلمان آذری که می‌توانند تحرکی به مبارزه‌ها در این منطقه ببخشند و نشان دهند آزادی قره‌باغ نه پشت میز مذاکره که در میدان، محقق می‌شود.

  

سیاست جمهوری  آذربایجان در قبال ایران را چطور می بینید؟
جمهوری آذربایجان می‌توانست پس از آزادسازی و کسب استقلال از اتحاد جماهیر شوروی نگاهی فرصت‌محور به  ایران داشته باشد و از قدرت ژئوپلتیکی ایران در صحنه منطقه و بین‌الملل استفاده کند اما متأسفانه تاکنون در بین مسوولان آذری گرایش جدی برای گسترش روابط با ایران وجود نداشته است. البته در سطوح پایین و در میان مردم جمهوری آذربایجان این احساس وجود دارد که ارتباط با جمهوری اسلامی ایران می‌تواند برای آنها مفید باشد.

  

هدف محوری نفوذ و حضور رژیم صهیونیستی در کشور جمهوری آذربایجان را چه می‌دانید؟
رژیم صهیونیستی اعلام کرده در پاره‌ای از این مناطق، وادی مقدسی است که این وادی، سرزمین موعود یهود است. در مجموع این رژیم از حضور در جمهوری آذربایجان سه هدف را پیگیری می‌کند:

1- دستیابی به اهداف سرزمینی در قفقاز
2- همسایگی با ایران و اجرای برنامه‌های سیاسی و اطلاعاتی در جهت تقابل با جمهوری اسلامی
3- جلوگیری از همگرایی  ایران و جمهوری آذربایجان

  

حمایت ایران از جمهوری آذربایجان تاکنون چقدر با پاسخ‌های قدرشناسانه مقام‌های باکو مواجه بوده است؟
ایران در طول مدت آزادسازی جمهوری آذربایجان، خدمت‌های زیادی برای این کشور انجام داد. ایران در دوره جنگ قره‌باغ، اردوگاهی را در منطقه ایمیشلی برای آوارگان جنگی جمهوری آذربایجان ایجاد کرد اما در همین زمان در جمهوری آذربایجان شایعه کردند که ایران در همین منطقه (ایمیشلی) به ارمنستان کمک تسلیحاتی می‌کند.

 

این در حالی است که ایران از اولین کشورهایی بود که استقلال جمهوری آذربایجان را به رسمیت شناخت و جنگ قره‌باغ را محکوم کرد. در نظر بگیرید اگر راه ژئوپلتیک بیله‌سوار به نخجوان قطع شود، چه مشکلات عدیده‌ای گریبانگیر مردم نخجوان می‌شود.

در طول مدت جنگ قره‌باغ، مقام‌های سیاسی و مذهبی ایران، دلسوزی‌‌های زیادی برای مردم جمهوری آذربایجان داشتند و تا حد توان از آنان پشتیبانی کردند ولی مقام‌های جمهوری آذربایجان قدردان این زحمات نبودند.

 

وضعیت موازنه قوا در حال وآینده منطقه قفقاز از لحاظ نظامی و ژئواستراتژیک چگونه است؟
آرزوی دیرین غرب، حضور نظامی و سیاسی در منطقه قفقاز بوده و حملات 11 سپتامبر، این شرایط را تا حدودی برای آنها فراهم کرد اما حضور سنتی سه کشور ایران، ترکیه و روسیه در منطقه قفقاز، اجازه حضور همه‌جانبه را به غرب نداده است. به نظر من، این منطقه آبستن حوادث بسیاری است و نحوه مواجه شدن با این مسائل و مشکلات است که نقش بازیگران خارجی را در منطقه قفقاز روشن می‌کند.

  

آینده تحولات در جمهوری آذربایجان به چه سمتی می‌رود؟
در حال حاضر میان خواسته‌های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی مسلمانان جمهوری آذربایجان و اهداف و سیاست‌های دولت باکو، شکاف‌های جدی در حال ظهور است. همچنین در فضای سیاسی جمهوری آذربایجان، شاهد بروز اختلاف‌های جریان اپوزیسیون با دولت هستیم.

اگر جناح اپوزیسیون بتواند یک جبهه واحد شامل جریان‌های اسلامی و دیگر جریان‌های دموکراتیک برای برقراری آزادی و عدالت تشکیل دهد، پیش‌بینی می‌شود در آینده تنش سیاسی بین حاکمیت و جناح مخالف دولت عمیق شود.

 

البته در جمهوری آذربایجان جریان‌های ترک‌گرا، روس‌گرا و غربگرا دارای سناریوهای متفاوتی هستند که شاید قدرت مبارزه با دولت مرکزی، میان آنها تقسیم شود. به نظر بنده، جمهوری آذربایجان برای برون‌رفت از وضعیت موجود، دست به ابتکار خواهد زد و با انجام برخی تغییرات در کادر رهبری، رویکرد خود را اصلاح خواهد کرد. از این‌رو باید منتظر وقایع آینده در این کشور باشیم.

منبع: همشهری دیپلماتیک- سیدمحمد محمدی