از خوی تا جهان؛ بارگاه شمس، فرصت تازه ایران برای دیپلماسی فرهنگی

به گزارش بولتن نیوز،  گاهی یک پروژه فرهنگی می‌تواند کاری انجام دهد که ده‌ها نشست رسمی سیاسی از انجام آن ناتوان است؛ ساختن زبان مشترک میان ملت‌ها. بارگاه شمس تبریزی در خوی، با رسیدن به ۹۴ درصد پیشرفت فیزیکی و قرار گرفتن در آستانه بهره‌برداری، چنین ظرفیتی دارد؛ پروژه‌ای که اگر پس از افتتاح به یک مرکز علمی، پژوهشی و بین‌المللی تبدیل شود، می‌تواند نام خوی را در جغرافیای جهانی عرفان و فرهنگ ایرانی تثبیت کرده و به یکی از ابزارهای مؤثر دیپلماسی فرهنگی کشورمان بدل شود.

شمس؛ سرمایه‌ای فراتر از مرزهای سیاسی

به گزارش بولتن نیوز، شمس تبریزی تنها یک نام در تاریخ عرفان و ادبیات ایران نیست. پیوند نام او با مولانا باعث شده است میراث شمس در جغرافیایی بسیار گسترده‌تر از مرزهای ایران شناخته شود؛ ظرفیتی که می‌توان آن را از حوزه ادبیات و تاریخ وارد عرصه دیپلماسی فرهنگی کرد.

سعید عضدالدین ملکی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی شعبه آذربایجان غربی نیز بر همین ظرفیت تأکید کرده و معتقد است شخصیت شمس تبریزی به دلیل جایگاه فرامرزی خود در عرفان و ادبیات می‌تواند به زبان مشترکی میان کشورهای اسلامی تبدیل شود.

از این منظر، احیای بارگاه شمس در خوی را نباید صرفاً تکمیل یک پروژه عمرانی دانست. اینجا سخن از احیای یک ظرفیت تاریخی برای معرفی بخشی از هویت و تمدن ایرانی به جهان است.

دیپلماسی فرهنگی؛ جایی که سیاست به تنهایی کافی نیست

کشورها برای گسترش نفوذ و ارتباطات بین‌المللی فقط به سفارتخانه، مذاکرات سیاسی و مناسبات اقتصادی متکی نیستند. فرهنگ، ادبیات، هنر و مفاخر تاریخی نیز می‌توانند میان ملت‌ها پل ایجاد کنند.

شمس و مولانا دقیقاً از همین جنس سرمایه‌اند.

میلیون‌ها نفر در نقاط مختلف جهان با اشعار، اندیشه‌ها و جهان معنوی مولانا آشنایی دارند و شمس تبریزی یکی از اصلی‌ترین شخصیت‌های شکل‌دهنده این میراث فکری و عرفانی است.

بنابراین بارگاه شمس در خوی می‌تواند از یک مقصد زیارتی و گردشگری فراتر برود و به نقطه‌ای برای ارتباط پژوهشگران، دانشگاهیان، ایران‌شناسان، مولوی‌پژوهان و علاقه‌مندان عرفان در کشورهای مختلف تبدیل شود.

یک اقدام درست؛ پروژه ۲۰ ساله به خط پایان نزدیک شد

اهمیت اتفاق امروز زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم طرح بارگاه شمس تبریزی حدود ۲۰ سال به سرانجام نرسیده بود.

این مجموعه در زمینی بیش از هفت هزار مترمربع و با سه هزار و ۵۰۰ مترمربع فضای مسقف در حال احداث است و اکنون به پیشرفت فیزیکی ۹۴ درصدی رسیده است.

نکته قابل توجه آن است که بخش عمده پیشرفت پروژه طی شش ماه اخیر صورت گرفته و بنا بر اعلام صورت‌گرفته، قرار است در کمتر از ۱۰ روز آینده به بهره‌برداری برسد.

این شتاب در تکمیل پروژه‌ای که دو دهه معطل مانده بود، اقدامی قابل توجه از سوی مدیریت استان، اداره‌کل میراث فرهنگی و دستگاه‌های مرتبط است؛ به‌ویژه اگر افتتاح بنا، آغاز مرحله دوم و مهم‌تر پروژه باشد، نه پایان آن.

بارگاه کافی نیست؛ «مرکز جهانی شمس‌شناسی» بسازیم

اینجا همان نقطه‌ای است که می‌توان یک گام بزرگ‌تر برداشت.

بارگاه شمس نباید صرفاً محلی برای بازدید گردشگران باقی بماند. پیشنهاد مطرح‌شده برای ایجاد کتابخانه تخصصی و دیجیتال عرفان و تصوف، بانک اطلاعات اسناد تاریخی خوی و آثار مرتبط با شمس و مولانا می‌تواند هسته اولیه یک مرکز علمی معتبر باشد.

برگزاری دوره‌های تخصصی شمس‌شناسی و مولاناپژوهی، دعوت از استادان و پژوهشگران خارجی، برگزاری کنفرانس‌های بین‌المللی و ایجاد ارتباط مستمر با مراکز ایران‌شناسی جهان، می‌تواند خوی را به یکی از پایگاه‌های مهم پژوهش عرفان ایرانی تبدیل کند.

در چنین مدلی، گردشگر فقط برای دیدن یک بنا به خوی نمی‌آید؛ استاد دانشگاه، پژوهشگر، دانشجو، نویسنده و علاقه‌مند به عرفان نیز برای مطالعه، تحقیق و حضور در رویدادهای علمی راهی این شهر خواهد شد.

فرهنگ؛ سرمایه‌ای که باید وارد اقتصاد منطقه شود

این پروژه یک وجه اقتصادی مهم نیز دارد.

گردشگری فرهنگی و معنوی می‌تواند برای خوی و آذربایجان غربی زنجیره‌ای از فرصت‌های اقتصادی در حوزه هتل‌داری، حمل‌ونقل، صنایع‌دستی، رستوران‌ها، بازار محلی، نشر و فعالیت‌های فرهنگی ایجاد کند.

به همین دلیل سرمایه‌گذاری در بارگاه شمس صرفاً هزینه برای یک بنای فرهنگی نیست؛ در صورت برنامه‌ریزی صحیح، می‌تواند سرمایه‌گذاری برای اقتصاد گردشگری منطقه باشد.

از شمس برای معرفی ایران امروز استفاده کنیم

نسل جوان امروز در معرض حجم عظیمی از اطلاعات و روایت‌های جهانی قرار دارد. معرفی مفاخر کشورمان در قالب‌های جدید و قابل فهم، یکی از راه‌های حفظ پیوند نسل جدید با ریشه‌های تاریخی و فرهنگی ایران است.

اما اهمیت شمس فقط به داخل کشور محدود نمی‌شود.

ایران مجموعه‌ای کم‌نظیر از سرمایه‌های تمدنی، ادبی و عرفانی در اختیار دارد و دیپلماسی فرهنگی زمانی موفق خواهد بود که این سرمایه‌ها از کتابخانه‌ها و کتاب‌های تاریخی خارج شده و به زبان امروز جهان معرفی شوند.

بارگاه شمس تبریزی می‌تواند یکی از همین نقاط آغاز باشد.

خوی را روی نقشه فرهنگی جهان ببریم

اکنون که یک پروژه ۲۰ ساله به آستانه بهره‌برداری رسیده، نباید به بریدن روبان افتتاح آن اکتفا کرد.

مرحله مهم‌تر از روز افتتاح آغاز می‌شود: تبدیل این مجموعه به یک برند فرهنگی بین‌المللی.

اگر دستگاه دیپلماسی، وزارت میراث فرهنگی، بنیاد ایران‌شناسی، دانشگاه‌ها و مدیریت استان در کنار یکدیگر قرار گیرند، می‌توان برای بارگاه شمس تقویم دائمی رویدادهای علمی و فرهنگی بین‌المللی تعریف کرد و هر سال پژوهشگران و علاقه‌مندان شمس و مولانا را از کشورهای مختلف به خوی کشاند.

این همان دیپلماسی فرهنگی است؛ دیپلماسی‌ای که به جای سخن گفتن صرف در اتاق‌های رسمی، از زبان شعر، عرفان، تاریخ و تمدن با ملت‌های جهان سخن می‌گوید.

احیای بارگاه شمس تبریزی از این منظر اقدامی ارزشمند است؛ اما ارزش واقعی آن زمانی آشکار خواهد شد که خوی از محل آرامگاه شمس، به یکی از مراکز جهانی شناخت شمس تبدیل شود.

شمس تبریزی سرمایه خوی و آذربایجان غربی است، اما ظرفیت فرهنگی او متعلق به تمام ایران و فراتر از مرزهای ایران است.

حالا که پس از دو دهه این پروژه به خط پایان رسیده، فرصت آن است که یک خط تازه آغاز شود:

از خوی تا جهان؛ این بار با زبان شمس، عرفان و فرهنگ ایرانی.