کد خبر: ۶۵۸۹۲۸
تاریخ انتشار: ۲۶ اسفند ۱۳۹۸ - ۰۹:۵۷
مدیریت فرهنگی جامعه برای رسیدن به آستانه تضرع اجتماعی
راجع تقلید شیعه، گرچه همواره به دعا و توسل در کنار مراقبت های پزشکی تاکیده کرده اند؛ اما هیچ برنامه و مناسک جمعی تجویز نکرده، بلکه حتی با تعطیلی مناسک دسته جمعیِ همیشگی(زیارات و نماز جمعه) هم موافقت کردند!

مقایسه مواجهه ترامپ و مراجع شیعه در دعا برای رفع کروناگروه دین و اندیشه- حجت‌الاسلام محسن قنبریان طی یادداشتی نوشت: ترامپ یکشنبه ۱۵مارس(۲۶اسفند) را برای مبارزه با کرونا "روز ملی دعا و نیاش" خواند!
به گزارش بولتن نیوز،  در این سو مراجع تقلید شیعه، گرچه همواره به دعا و توسل در کنار مراقبت های پزشکی تاکیده کرده اند؛ اما هیچ برنامه و مناسک جمعی تجویز نکرده، بلکه حتی با تعطیلی مناسک دسته جمعیِ همیشگی(زیارات و نماز جمعه) هم موافقت کردند!
در این بین فقط روحانیونی متوسط (مثل مقتدی صدر) از کار بزرگان شیعه اظهار تعجب کرده و بعضا با شبیه سازی کار ترامپ، روزی برای دعا معلوم کردند!(۱)
آیا مراجع قم و نجف کمتر از مقتدی فهمیده اند؟! و از ترامپ لامذهب ترند؟!!
کمی عقب تر برگردیم: آیا در دوره تشریع اسلام، هیچ بیماری واگیری اتفاق نیافتاده است؟ مواجه پیامبر(ص) و معصومان با آن چگونه بوده است؟!
چرا برای "خشکسالی" و بی بارانی عبادت_دسته_جمعی نماز "استسقاء"(طلب باران) و برای بلایائی مثل "زلزله و طوفان"، "نماز آیات" تشریع شده؛ اما برای طاعون و "اپیدمی ها" چنین عباداتی تشریع نشده است؟!
 دو اصل مهم از قرآن و سنت:
 لزوم مدیریت فرهنگی جامعه به سمت "آستانه اجتماعی تضرع" در بلایا، از جمله بیماری های اپیدمیک.
 دستور "طبیبانه" ائمه(ع) در امراض مُسری بجای مناسک جمعی.

برای شرح هر یک حوصله کنید:

 آستانه تضرع اجتماعی
قرآن کریم مظانّ توجه جمعی و اجتماعی به خداوند و تضرعِ پاکِ قلبی به او را در دو نما، تصویر می کند(۲):
نمای اول: تضرع اضطراری و غیر قابل مدیریت:
اضطرارِ حاصل از قطع کامل اسباب ظاهری؛ مثل شکستن کشتی و افتادن مسافران در غرقاب!(۲۲/یونس،۶۵/عنکبوت،۳۲/لقمان)
این انقطاع اضطراری و قهری، انتفاع فرهنگی و ایمانی بالایی ندارد. قابل مدیریت هم نیست. به محض دسترسی به اسباب ظاهری، انقطاع به اتمام رسیده و حال تضرع هم زایل می شود.
نمای دوم: تضرع اختیاری و انتخابیِ قابل مدیریت:
تضرع در حالت سختی و امراضی که اسباب ظاهری هم برقرار است و نتایج خود را به بار می نهد.
قرآن در دو آیه از آن پرده بر می دارد:
-"ما به سوی امت های پیش از تو، پیامبرانی فرستادیم، وآنها را به شدتِ گرفتاری(البٲساء)و بدحالی(الضراء) دچار کردیم به امیدی که به آستانه ما ذلت و زاری کنند(لعلهم یتضرعون)".(۴۲/انعام)
-"هیچ پیامبری را در شهری نفرستادیم مگر آنکه اهلش را به بٲساء و ضرّاء دچار کردیم لعلهم یضّرّعون"(۹۴/اعراف). ضرّاء بدحالی روحی و جسمی است و شامل امراض و نقص های بدنی میشود.(۳)
اینجا بخلاف نمای اول، اسباب ظاهری -مثل طبیب و دارو- هم هست و اثر هم می کند. لذا خواندن خداوند و تضرع، مثل نمای قبل قهری نیست؛ بلکه محتمل و ممکن و مرجوّ است. لذا با "لعل" از آن تعبیر شده است.
کوبلر راس ۴۰سال روی مردم عادی -نه اولیاء و تربیت شدگان و نه ملحدین- درباره مراحل مواجه با خبر مرگشان تحقیق کرد و به پنج مرحله رسید:
انکار/ خشم و عصبانیت از این وضعیت/ چانه زنی و قرار گذاشتن با خدا و نذر و عهد کردن/ یٲس و ناامیدی/ رضایت از مرگ و سپردن خود بدان.
اگر هستیِ جامعه را اعتبار محض ندانیم و حظّی از وجود و "روح جمعی" برایش قائل شویم(۴)؛ شاید بتوان از این پنج مرحله در جامعه ای که دچار اپیدمی کشنده شده، با تفاوتی سراغ گرفت:
-شهرها و کشورهای مختلف، اول بودن کرونا را انکار کردند. آنرا یک توطئه رسانه ای یا پدیده ای معمولی و مانند آن خواندند.
-بعد خشم و عصبانیت های اجتماعی بروز کرد. در ایران علیه ماشین های شماره شهرهای مبتلا، در اروپا و آمریکا علیه چینی ها و آسیایی ها. اعتراض ها بر سیاست های دولتها، روش های پیشگیری و درمان، سبک های طبابت که با زبان خشم و عصبانیت بروز کرد، نیز نشان این مرحله در "روان اجتماعی" است.
-مرحله سوم، نزدیک به مطلوب ما(تضرع اجتماعی) است لکن فرقی که "فرد" با "جامعه" دارد، نکته بسیار حائز اهمیت ماجراست.

در مقیاس فرد، وقتی پزشکان او را جواب می کنند؛ همه اسباب ظاهری، قطع می شود. پس ناچاراً مرحله تضرع و در خواست از خدا شکل می گیرد(فرد ذیل نمای اول قرآن می رود).
اما در مقیاس اجتماعی، کل افراد دچار مرگ نمی شوند. ضرّاء و بیماری، فراگیر است؛ اما بسیاری هم مبتلا نمی شوند، یا بهبود می یابند. پس اسباب ظاهری(پیشگیری و درمان) بکلی از بین نرفته است. در این صورت، تضرع جمعی و اجتماعی، "قهراً" اتفاق نمی افتد. تحقق آستانه اجتماعی تضرع، نیازمند مدیریت و برنامه ریزی عمیقی است؛ که علی رغم تکمیل و گسترش وسائل ظاهریِ پیشگیری و درمان، روح اجتماعی مردم به مرحله التجاء و تضرع به خداوند برسد.
این صرفاَ با برنامه های شعارگونه و توصیه های مناسکی خاص(اذکار و اوراد) میسر نمی شود. چنانچه می بینیم آن توصیه ها، موج عمومی در مردم نمی آفریند و فقط اهل دعا را عامل به آن می کند. دعای همگانی، محتاج درک عمومی آستانه تضرع اجتماعی است.
پیوست فرهنگی-اخلاقی به سیاستهای ستاد بحران، برای راهبری جامعه به آستانه تضرع -علی رغم کنترل اپیدمی- باید رکنی در ستاد بحران باشد که فعلا خبری از آن نیست.

دستور "طبیبانه" ائمه(ع) در امراض مُسری بجای مناسک جمعی:
بیماری های مسری و اپیدمیک در عهد معصومان هم بوده است. معاذ بن جبل در زمان خلیفه دوم با طاعون از دنیا رفت(۵) عبدالله بن ابی یعفور در زمان امام صادق(ع) در سال طاعون فوت کرد(۶). پس میتوان از مواجهه ائمه با این بیماری ها سراغ گرفت.
با نگاهی پسینی به روایات و مجامع روائی چند نکته مهم به دست می آید:
برای قحطی وخشکسالی، نمازی مثل نماز عیدی٘ن(فطر و قربان) بنام "استسقاء" بشکل دسته جمعی تشریع می شود. اما برای بیماری های مسری و کشنده، چنین عبادت جمعی ای تشریع نمی شود.
علت الهی بودن اولی و بشری بودن دومی یا تقدیری بودن اولی و تنبیهی بودن دومی نیست چون علت خشکسالی و بی بارانی هم مثل طاعون می تواند بخاطر گناهانی باشد(۷). همین بیماری ها هم برای برخی عذاب و برای برخی رحمت اند(۸).
برای هرچیز ترسناک آسمانی (از کسوف وخسوف تا تاریکی ها و بادهای وحشت زا)، "نماز آیات" تشریع شده است.(۹) این نماز مثل یومیه، جماعت خواندنش، مستحب است.(۱۰)
ابن بابویه از وجوب فزع به مساجد هنگام این آیات می گوید؛ چون شبیه آیات قیامت است. پس یاد قیامت و توبه و پناه بردن به مساجد -که خانه های خدا در زمین است- لازم است؛ تا حفظ بر ذمه خداوند باشد(۱۱).
لکن بیماری های خوفناک مُسری از شمول این ادله خارج تلقی شده اند و چنین مناسک جمعی ای برای آنها ثابت نیست(۱۲).
-برای مثل زلزله، نهی از تعویض شهر زلزله خیز شده و دستور استحبابی به سه روز روزه(چهارشنبه، پنجشنبه، جمعه) و خروج در جمعه به صحرا و دعای دسته جمعی، صادر شده است(۱۳). لکن درباره بیماری های مسری(مثل وبا و طاعون)، ترک شهر طاعون زده جایز شمرده شده(۱۴) و چنین دستور دعای جمعی هم صادر نشده است.
در دستورات ائمه هم، دستور طبی یا ارجاع به طبیب اصل است:
کلینی و صدوق در روایت صحیح السندی وجه تسمیه معالجه گر به "طبیب" -با وجودی که درد وشفاء از خداوند است- را این می شمارد که موجب طیب نفس(آرامش جان) بیمار می شود.(۱۵)
-علامه مجلسی هم در جلد ۵۹بحار در ابواب طب و معالجه امراض، سی وپنج روایت در اینباره آورده است. در بعضی جواز رجوع به طبیب یهودی و ذمی و در بعضی دیگر جواز طبابت با سبک ممالک دیگر مطرح شده است(۱۶).
مواجه خود ائمه با امراض:
از مجموع ابواب روائی، دو مواجه عمده و متفاوت به دست می آید:
دستورات طبی ائمه، با تجویز ادویه و اغذیه خاص(۱۷)
دعاها و تعویذها:
برخی از آنها در روایات صحیح(۱۸) وبرخی در ضعیف السند(۱۹) آمده است.
مجلسی این تعویذها را برای جدا شدن مومن از آدم سست عقیده معرفی می کند. مومن را هم با اثر ایمان وتصرف باطنی امام(ع) درمان می کند؛ نه با اثر طبعی آن دوا.(۲۰)
پس راه عمومی ائمه(ع) تجویز طب یا ارجاع به طبیب بوده است.

جمع بندی:
در بیماری های مُسری و اپیدمیک، مناسک دسته جمعی توصیه نشده است. وظیفه اصلی دو چیز است:
-طبابت(پیشگیری و درمان)
-مدیریت فرهنگی جامعه برای رسیدن به آستانه تضرع اجتماعی و بالتبع نفع بردن از ادعیه و توسلات.

پاورقی:
۱.مقتدی صدر: متعجب هستم که غرب وترامپ ،خواهان این می شوند که فردا روز دعا وعبادت باشد؛ اما در شرق ، نماز های جمعه وجماعت را تعطیل کرده وزیارت بارگاه معصومان را نه فقط متوقف کرده بلکه بارگاه ها را نیز بسته اند!(روز جمعه را هم روز دعای عمومی اعلام کرد)
۲و۳.ر.ک: ترجمه المیزان ج۷ص۱۲۷
۴.حیات اجتماعی مردمی با مجموعه ادراکات عمومی و تحرکات منسجمشان هویدا می شود لذا از روح های اجتماعی متفاوتی در جهان می توان سراغ گرفت. برای تفصیل ر.ک: جهان های اجتماعی حمید پارسانیا.
۵.کتاب سلیم بن قیس ج۲ص٨۱۷
۶.رجال الکشی ص۲۴۶
۷.الکافی ج۲ص۳۷۳
٨.علل الشرایع ج۱ص۲۹٨
۹.الکافی ج۳ص۴۶۴
۱۰.جواهر الکلام فی ثوبه الجدیدج۶ص۳۴٨
۱۱.من لا یحضره الفقیه ج۱ص۳۴۰
۱۲.الصلاه الحائری ص۵۳۷/مهذب الاحکام ج۷ص۲۵۰
۱۳.وسائل الشیعه ج۷ص۵۰۴
۱۴.معانی الاخبار ص۲۵۴
۱۵.الکافی ج٨ص٨٨/علل الشرایع ج۲ص۵۲۵
۱۶.بحار الانوار ج۵۹ص۶۲الی ص۷۶
۱۷.مجلسی بیانات صدوق ومفید را در وجوه این روایات چنین می شمارد:برخی مختص به اقلیمی خاص یا طبع ومزاجی خاص یا برای فردی خاص است، برخی جعلی وساختگی اند، برخی در نقلشان سهو واشتباه صورت گرفته(برخی هم صحیح است).بحار ج۵۹ص۷۴و۷۵
۱٨.برای نمونه الکافی ج۲ص۵۶۴
۱۹. برای نمونه وسائل ج۲ص۴۲۲
۲۰.بحار الانوار ج۵۹ص۷۶

مطالب مرتبط:
-دعای انقلابی برای رفع کرونا
-دعای سیاسی
-کرونا و علوم انسانی ۱

برچسب ها: دعا ، توسل ، ترامپ

شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.

bultannews@gmail.com

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر :
آخرین اخبار
پربازدید ها
پربحث ترین عناوین
پرطرفدارترین