اهداف پشت پرده نامه نگاري جديد اشتون به ايران

منابع غربي اعلام كردند كاترين اشتون به نامه 15 شهريور دبير شوراي عالي امنيت ملي ايران پاسخ داده است.
فردريك دال خبرنگار خبرگزاري رويترز در وين در گزارشي كه روز جمعه 29 مهر 1390 (21 اكتبر 2011) منتشر شد، خبر داد كه اين نامه به مقام هاي ايراني تحويل شده و بخش هايي از آن را هم منتشر كرد.
اين نامه در حالي توسط رويترز منتشر شده است كه ديپلمات هاي ايراني مي گويند نامه روز جمعه به سفارت ايران در بروكسل تحويل شده و هنوز به تهران واصل نشده است و اقدام رويترز حاكي از آن است كه اعضاي 1+5 براي رسانه اي كردن اين موضوع عجله داشته اند.
نامه اشتون در واقع پاسخي است به نامه روز سه شنبه 15 شهريور 1390 (6 سپتامبر 2011) دكتر سعيد جليلي كه در آن تاكيد شده بود «ايران به يافته شدن يك راه حل مذاكراتي پاي بند است و در چارچوب راهبرد گفت وگو براي همكاري حول نقاط مشترك، آماده است درباره مجموعه اي از مسائل از جمله مسئله هسته اي به شكل كلي شامل مسائل خلع سلاح، عدم اشاعه و همكاري صلح آميز مذاكره كند».
بر مبناي آنچه فردريك دال در گزارش خود در رويترز نوشته و ديپلمات ها در تهران هم آن را تاييد مي كنند، نكات زير در نامه جديد اشتون وجود دارد:
1- اگر ايران آماده باشد درباره گام هاي ملموسي براي اعتماد سازي بدون پيش شرط گفت وگو كند ما حاضر خواهيم بود درباره ملاقات آينده در چند هفته آتي در مكاني كه هر دو طرف آن را قبول داشته باشند به توافق برسيم.
2- من از پيشنهاد شما براي از سرگيري مذاكرات استقبال مي كنم تا گام هايي اساسي براي همكاري پايدار برداشته شود.
3- هنگامي كه درصدد تداوم مذاكرات مان برمي آييم لازم است به دنبال نتايج ملموس باشيم و تجربه استانبول را تكرار نكنيم. ما بايد مطمئن شويم كه وقتي دوباره با يكديگر ملاقات مي كنيم مي توانيم به پيشرفت واقعي در زمينه انرژي هسته اي دست يابيم.
4- هدف اصلي همچنان به دست آمدن يك راه حل جامع از طريق مذاكرات است كه اعتماد بين المللي به ماهيت منحصرا صلح آميز برنامه هسته اي ايران را احيا كند.
5- براي اينكه چنين روندي آغاز شود، هدف اوليه ما، شركت در اعتمادسازي با هدف تسهيل گفت وگوي سازنده بر مبناي تعامل دوگانه و يك رويكرد گام به گام است.
ديپلمات ها در تهران مي گويند در اصل در اين نامه هيچ نكته جديدي وجود ندارد و همه سخن اشتون را مي توان در دو نكته خلاصه كرد و آن هم اينكه اولا اشتون از ايران مي خواهد بدون پيش شرط وارد مذاكره شود يعني ديدگاه هاي خود در مذاكرات استانبول را تكرار نكند و ثانيا خود را براي برداشتن يك گام اعتماد ساز عملي در ابتداي مذاكرات آماده كند تا راه براي مذاكرات بيشتر آماده شود.
مذاكرات استانبول ميان ايران و 1+5 روزهاي جمعه و شنبه اول و دوم بهمن 1389 (12 و 13 ژانويه 2011) با دستور كار «همكاري حول نقاط مشترك» برگزار شد. ايران در آن مذاكرات تاكيد كرد كه بر مبناي دستور كار توافق شده در مذاكرات ژنو 3، اگر غرب به دستور كار «گفت وگو حول نقاط مشترك براي همكاري» پايبند است، بايد به عنوان الزامات همكاري اولا به صراحت حق ايران براي غني سازي را بپذيرد و ثانيا تحريم هاي غير قانوني اعمال شده عليه ايران را لغو كند. اشتون پس از پايان مذاكرات استانبول، در روز 22 ژانويه 2011 با صدور بيانيه اي اين درخواست هاي ايران را «پيش شرط گذاري براي مذاكرات» خواند و خواهان حذف اين پيش شرط ها شد. اين در حالي است كه ايران تاكيد دارد پيش شرطي در كار نيست و آنچه مطرح شده الزامات منطقي دستور كار «گفت وگو براي همكاري حول نقاط مشترك» است.
به دليل همين اختلاف نظر كه در واقع چيزي جز عدم پايبندي 1+5 به دستور كار توافق شده در مذاكرات ژنو 3 با ايران نيست، مذاكرات با ايران از ژانويه گذشته به اين سو متوقف شده است.
اما پرسشي كه در اينجا وجود دارد اين است كه چرا كاترين اشتون اين مقطع خاص را براي پاسخ به نامه دكتر جليلي برگزيده است. مجموعه اطلاعات موجود نشان مي دهد دلايل اصلي اين اقدام چنين است:
1- در اولين گام، 1+5 مايل است تاكيد كند به رغم همه بحران هاي موجود در براي مذاكره باز است. اين نشان دهنده آن است كه غرب مي خواهد بگويد راهبرد دو مسيره فشار-مذاكره همچنين برقرار است و در كنار تلاش براي افزايش فشارها بر ايران، در براي گفت وگو بسته نخواهد شد.
2- در مرحله بعد به نظر مي رسد اعلام آمادگي اشتون براي مذاكره با فشارهاي اخير آمريكا بر ايران و گزارش ماه آينده آمانو مرتبط است. تصور اشتون و جناح تندرو گروه 1+5 اين است كه اين اعلام آمادگي اگر با مخالفت ايران مواجه شود زمينه را براي جلب نظر روسيه، چين و آلمان به عنوان مخالفان انتشار گزارش تند و تيز از سوي آمانو فراهم خواهد كرد و اگر با اين موضوع موافقت كند آن وقت آمريكا مي تواند استدلال كند كه ايران از فشارها تاثير پذيرفته است.
3- سومين نكته اين است كه اين اعلام آمادگي احتمالا با طرح روسيه مرتبط است. اگرچه در اين باره ترديدهايي وجود دارد كه اشتون و آمريكا با طرح گام به گام لاوروف موافقت نهايي كرده باشند ولي اين احتمال جدي است كه نامه جديد اشتون تلاشي براي سوق دادن ايران به سمت پذيرش طرح گام به گام يا چيزي شبيه آن به عنوان چارچوب مذاكرات آينده باشد.
4- و نهايتا، اين موضوع قطعي است كه گروه 1+5 اكنون نگاه خود را به داخل ايران دوخته است و يكي از اميدواري هاي غرب اين است كه دعوت به مذاكره اختلافات دروني ايران بويژه ميان گروهي كه معتقد به ضرورت مذاكره فوري با غرب است و آنها كه عقيده دارند فعلا ورود به مذاكره سودي ندارد را جدي تر كند.