پيشينه سكونت درقم7هزارسال است
محوطه تاريخي قلي درويش از محوطههاي تاريخي و معتبر ايران بوده و متعلق به هزاره پنجم تا اول قبل از ميلاد است، اهميت اين محوطه در اين است كه پيشينه سكونت در قم را تا 7 هزار سال گذشته عقب ميبرد.
به گزارش بولتن نیوز از خبرگزاري فارس از قم، محوطه قلي درويش با طول جغرافيايي 50/53 و عرض جغرافيايي 34/38 در حاشيه جنوبي شهر قم، ابتداي بزرگراه قم ـ جمكران در كيلومتر نخست جاده قديم قم ـ كاشان واقع شده است.
وسعت محوطه بيش از 100هكتار بوده كه امروز حدود 30 هكتار آن عموما به شكل مسطح برجاي مانده است. ارتفاع محوطه در ابتدا حدود 20 متر در ضلع جنوبي و 10 متر در ضلع شمالي بوده كه در حال حاضر فقط 5 متر از ضخامت لايههاي فرهنگي _ استقراري محوطه در بخش جنوب شرقي بالاتر از سطح زمينهاي اطراف برجاي مانده است.
بزرگراه قم ـ جمكران از عرضه مركزي محوطه عبور كرده و آن را به دو بخش غربي ـ شرقي تقسيم كرده است، از سال 1381 تا 1384 محوطه قلي درويش به مدت 4 فصل كاوش شد.
اين محوطه يكي از محوطههاي شناخته شده و كاوش شده حاشيه كوير مركزي است كه در برگيرنده سه دوره اصلي استقراري ـ فرهنگي عصر برنز قديم (حدود 3500 تا 2800 قبل از ميلاد) برنز جديد (حدود1800 تا 1600 قبل از ميلاد) و عصر آهن (حدود 1500 تا 1200 قبل از ميلاد) است.
در كاوشهاي اين محوطه بخشي از فضاهاي استقراري جوامع عصر «آهن1» مستقر در اين محوطه مورد شناسايي قرار گرفت كه با اتكا به مجموعه مدارك بهدست آمده از كاوش در فضاهاي مختلف معماري اين دوره نقش، عملكرد و كاربرد فضاهاي مزبور مورد مطالعه، تجزيه و تحليل قرار گرفته است.
فضاهاي مزبور با توجه به نقش و عملكرد آنان به چند گروه تقسيم ميشوند، از جمله:
1-واحدهاي مسكوني
2-فضاهاي مربوط با فعاليت تجاري ـ اداري و اقتصادي
3-فضاهاي معرف كنشهاي آييني ـ مذهبي
4-بقاياي معماري نظامي (و احتمالا سياسي ـ حكومتي)
5-واحدهاي معرف فعاليتهاي تخصصي صنعتي (فلزگري، سفالگري)
* فضاها و واحدهاي مسكوني
با اتكا به مدارك كاوش به نظر ميرسد پلان واحدهاي مسكوني در جوامع عصر آهن قلي درويش از نظر ابعاد، اندازه و نوع مواد و مصالح و تكنيك معماري به كار رفته در سازهها ارتباطي مستقيمي با عملكرد ساختارهاي طبقاتي و جايگاه اقتصادي ـ اجتماعي افراد جامعه داشته است.
از سوي ديگر همين عوامل ارتباط مستقيمي با عملكرد فضاها دارد، پلان واحدهاي مسكوني افرادي كه از نظر اقتصادي جز طبقات مرفهتر جامعه بودهاند عموما متشكل از يك يا دو اتاقنشيمن، يك آشپزخانه و يك انباري است، نمونه يك پلان كامل از واحدهاي مسكوني عصر آهن از معماري مرحله يك تپه قلي درويش شناسايي شده است.
* فضاهاي مربوط با فعاليت تجاري، اداري و اقتصادي
شناخت كاربردي و ارتباط يك چنين فضاهايي در معماري عصر آهن قلي درويش بيشتر متكي است بر مدارك و شواهدي كه از درون فضاهاي مزبور به دست آمده است.
* فضاهاي مرتبط با فعاليتهاي اجتماعي، مذهبي و كنشهاي آييني
مجموعه فضاهاي بهدست آمده از كاوشهاي تپه قلي درويش با اتكا به مدارك كاوش معرف يك مجموعه بناي نيايشگاهي در عصر آهن اين محوطه است.
پلان خاص و نوع مواد و مصالح بكار رفته در سازهها و تكنيكهاي پيشرفته معماري اين مجموعه بنا با وجود سطح وسيع تخريبهاي انجام شده در اين بخش از محوطه با پلان ساير فضاهاي معماري و استقراري اين دوره در اين محوطه تفاوت دارد.
پلان اين مجموعه به شكل يك بناي چند صفحه اي است كه ارتباط صفحهها به وسيله پلكان به يكديگر مرتبط ميشوند.
* بقاياي معماري نظامي ـ حكومتي عصر آهن قلي درويش
در ضلع جنوب شرق محوطه، در راس تپه موسوم به قلي درويش الف كه مرتفعترين بخش محوطه است و يك دژ نظامي عصر آهن وجود داشته كه تا حدود سالهاي 1981-1980 ميلادي بر جاي مانده بود.
متاسفانه در سالهاي 1380تا 1382 كه شدت تخريبها و تسطيح محوطه قلي درويش، اين سايت را به مرز انهدام كشيد از دژ مزبور چيزي به جاي نمانده و در كاوشهاي فصل نخست فقط بخشي از پايههاي برج مدور اين دژ همراه با تعداد زيادي بالغ بر 10 عدد فلاخن گلي و سر پيكانهاي برنزي مورد شناسايي قرار گرفته است.
* واحدهاي معرف تخصصهاي صنعتي (فلزگري، سفالگري)
با اتكا به مدارك بهدست آمده از چهار فصل كاوشهاي قلي درويش به نظر ميرسد در جامعه عصر آهن اين محوطه علاوه بر وجود صنايع حرفهاي تمام وقت و تخصصي توليدات صنعتي خانگي نيز معمول بوده است.
مسلما سطح محدود كاوشها آنگونه كه بايد و شايد تصوير روشني از پلان كلي و موقعيت فضاهاي صنعتي نسبت به واحدهاي مسكوني بهدست نداده است.
آنچه تاكنون از رهآورد كاوشهاي انجام شده ميتوان دريافت اين است كه حداقل در مرحله استقرار تپه قلي درويش در مركز محوطه، مجموعه فضاهاي بهدست آمده تماما مرتبط با فعاليتهاي صنعتي فلزكاري و سفالگري بودهاند.
وسعت محوطه بيش از 100هكتار بوده كه امروز حدود 30 هكتار آن عموما به شكل مسطح برجاي مانده است. ارتفاع محوطه در ابتدا حدود 20 متر در ضلع جنوبي و 10 متر در ضلع شمالي بوده كه در حال حاضر فقط 5 متر از ضخامت لايههاي فرهنگي _ استقراري محوطه در بخش جنوب شرقي بالاتر از سطح زمينهاي اطراف برجاي مانده است.
بزرگراه قم ـ جمكران از عرضه مركزي محوطه عبور كرده و آن را به دو بخش غربي ـ شرقي تقسيم كرده است، از سال 1381 تا 1384 محوطه قلي درويش به مدت 4 فصل كاوش شد.
اين محوطه يكي از محوطههاي شناخته شده و كاوش شده حاشيه كوير مركزي است كه در برگيرنده سه دوره اصلي استقراري ـ فرهنگي عصر برنز قديم (حدود 3500 تا 2800 قبل از ميلاد) برنز جديد (حدود1800 تا 1600 قبل از ميلاد) و عصر آهن (حدود 1500 تا 1200 قبل از ميلاد) است.
در كاوشهاي اين محوطه بخشي از فضاهاي استقراري جوامع عصر «آهن1» مستقر در اين محوطه مورد شناسايي قرار گرفت كه با اتكا به مجموعه مدارك بهدست آمده از كاوش در فضاهاي مختلف معماري اين دوره نقش، عملكرد و كاربرد فضاهاي مزبور مورد مطالعه، تجزيه و تحليل قرار گرفته است.
فضاهاي مزبور با توجه به نقش و عملكرد آنان به چند گروه تقسيم ميشوند، از جمله:
1-واحدهاي مسكوني
2-فضاهاي مربوط با فعاليت تجاري ـ اداري و اقتصادي
3-فضاهاي معرف كنشهاي آييني ـ مذهبي
4-بقاياي معماري نظامي (و احتمالا سياسي ـ حكومتي)
5-واحدهاي معرف فعاليتهاي تخصصي صنعتي (فلزگري، سفالگري)
* فضاها و واحدهاي مسكوني
با اتكا به مدارك كاوش به نظر ميرسد پلان واحدهاي مسكوني در جوامع عصر آهن قلي درويش از نظر ابعاد، اندازه و نوع مواد و مصالح و تكنيك معماري به كار رفته در سازهها ارتباطي مستقيمي با عملكرد ساختارهاي طبقاتي و جايگاه اقتصادي ـ اجتماعي افراد جامعه داشته است.
از سوي ديگر همين عوامل ارتباط مستقيمي با عملكرد فضاها دارد، پلان واحدهاي مسكوني افرادي كه از نظر اقتصادي جز طبقات مرفهتر جامعه بودهاند عموما متشكل از يك يا دو اتاقنشيمن، يك آشپزخانه و يك انباري است، نمونه يك پلان كامل از واحدهاي مسكوني عصر آهن از معماري مرحله يك تپه قلي درويش شناسايي شده است.
* فضاهاي مربوط با فعاليت تجاري، اداري و اقتصادي
شناخت كاربردي و ارتباط يك چنين فضاهايي در معماري عصر آهن قلي درويش بيشتر متكي است بر مدارك و شواهدي كه از درون فضاهاي مزبور به دست آمده است.
* فضاهاي مرتبط با فعاليتهاي اجتماعي، مذهبي و كنشهاي آييني
مجموعه فضاهاي بهدست آمده از كاوشهاي تپه قلي درويش با اتكا به مدارك كاوش معرف يك مجموعه بناي نيايشگاهي در عصر آهن اين محوطه است.
پلان خاص و نوع مواد و مصالح بكار رفته در سازهها و تكنيكهاي پيشرفته معماري اين مجموعه بنا با وجود سطح وسيع تخريبهاي انجام شده در اين بخش از محوطه با پلان ساير فضاهاي معماري و استقراري اين دوره در اين محوطه تفاوت دارد.
پلان اين مجموعه به شكل يك بناي چند صفحه اي است كه ارتباط صفحهها به وسيله پلكان به يكديگر مرتبط ميشوند.
* بقاياي معماري نظامي ـ حكومتي عصر آهن قلي درويش
در ضلع جنوب شرق محوطه، در راس تپه موسوم به قلي درويش الف كه مرتفعترين بخش محوطه است و يك دژ نظامي عصر آهن وجود داشته كه تا حدود سالهاي 1981-1980 ميلادي بر جاي مانده بود.
متاسفانه در سالهاي 1380تا 1382 كه شدت تخريبها و تسطيح محوطه قلي درويش، اين سايت را به مرز انهدام كشيد از دژ مزبور چيزي به جاي نمانده و در كاوشهاي فصل نخست فقط بخشي از پايههاي برج مدور اين دژ همراه با تعداد زيادي بالغ بر 10 عدد فلاخن گلي و سر پيكانهاي برنزي مورد شناسايي قرار گرفته است.
* واحدهاي معرف تخصصهاي صنعتي (فلزگري، سفالگري)
با اتكا به مدارك بهدست آمده از چهار فصل كاوشهاي قلي درويش به نظر ميرسد در جامعه عصر آهن اين محوطه علاوه بر وجود صنايع حرفهاي تمام وقت و تخصصي توليدات صنعتي خانگي نيز معمول بوده است.
مسلما سطح محدود كاوشها آنگونه كه بايد و شايد تصوير روشني از پلان كلي و موقعيت فضاهاي صنعتي نسبت به واحدهاي مسكوني بهدست نداده است.
آنچه تاكنون از رهآورد كاوشهاي انجام شده ميتوان دريافت اين است كه حداقل در مرحله استقرار تپه قلي درويش در مركز محوطه، مجموعه فضاهاي بهدست آمده تماما مرتبط با فعاليتهاي صنعتي فلزكاري و سفالگري بودهاند.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
