ابهام زدایی از 3 خبر هسته ای در روزهای اخیر

روز سه شنبه، رامین مهمانپرست سخنگوی وزارت خارجه در جمع خبرنگاران اعلام کرد که ایران نصب نسل های جدید ماشین های سانتریفیوژ در تاسیسات هسته ای خود را با نظارت آژانس انجام می دهد. پس از اعلام این مطلب، رسانه های داخلی و خارجی بلافاصله نتیجه گرفتند که اتفاق جدیدی رخ داده و ایران تصمیم جدیدی درباره تاسیسات خود گرفته است. این در حالی است که آنچه اعلام شده در واقع بیان بخشی از گزارش فوریه 2011 آژانس بوده که از جانب رسانه ها به عنوان یک خبر جدید تفسیر شده است.

در پاراگراف 17 از گزارش 4 فوریه 2011 آژانس آمده بود: «ايران در يك DIQ اصلاح شده براي PFEP كه در تاريخ 19 ژانويه سال 2011 به آژانس ارائه شد اعلام کرد كه قصد دارد دو آبشار سانتريفيوژ 164 تایی جديد (آبشار 4 و 5) را در منطقه‌ تحقيق و توسعه نصب كند. به اين دو آبشار كه يكي از آن‌ها شامل سانتريفيوژ‌هاي IR-4 و ديگري شامل سانتريفيوژهاي IR-m2 خواهد بود، UF6 طبيعي تزريق مي‌شود».

ایران هسته ای در گزارشی که روز 11 اسفند 1389 در این باره منتشر کرد، نوشت: «این پاراگراف حاوی اطلاع بسیار مهمی است. آنچه آژانس در اینجا گفته در واقع این است که ایران برای اولین بار تصمیم دارد ماشین های سانتریفیوژ نسل های 2 و 3 خود را که توان تفکیک آنها چندبن برابر ماشین های نسل اول و طراحی و استحکام آنها به مراتب پیشرفته تر و بی نقص تر است، وارد زنجیره های 164 تایی کند. اهمیت این موضوع از آن روست که این، گام اخر برای وارد کردن ماشین های نسل 2 و 3 به بخش صنعتی نطنز است و می توان احتمال داد به زودی از این ماشین ها در تاسیسات صنعتی غنی سازی در نطنز (تاسیسات زیر زمینی) استفاده خواهد شد. ماشین های نسل 2 و3 تا به حال در زنجیره های چند ده تایی در بخش پایلوت نطنز تست می شد و هرگز تعداد آنها به 164 –که عدد استاندارد آبشارهای نطنز است- نرسیده بود».

بنابراین، خبر نصب سانتریفیوژ های نسل 2 و 3 در نطنز به هیچ وجه جدید نیست و ژانس مدت هاست نه فقط از آنها مطلع است بلکه در گزارش های خود صریحا به آنها اشاره کرده است. آنچه می تواند جدید باشد، آغاز عملیات اجرایی نصب این ماشین ها در قالب زنجیره های 164 تایی است که خبر تایید شده ای درباره آن وجود ندارد.

موضوع دیگر درباره نسل ماشین های سانتریفیوژ جدید در فردو است. ایران قبل از سال 1390 به آژانس اطلاع داده بود که قصد دارد نصب سانتریفیوژ ها را تا تابستان 90 در فردو انجام داده و به آنها گاز تزریق کند. این موضوع در پاراگراف های 19 و 21 از گزارش فوریه 2011 مدیر کل گنجانده شده بود. آمانو در پاراگراف 19 این گزارش می نویسد: «ايران در سپتامبر 2009 به آژانس اطلاع داد که در حال ساخت کارخانه غني‌سازي سوخت فردو (FFEP) در نزديکي شهر قم است. ايران در DIQ دهم اکتبر 2009 خود بيان كرد كه هدف اين تاسيسات توليد UF6 با غناي تا 5 درصد از U-235 است و اين تاسيسات طوري ساخته شده است كه 16 آبشار، با مجموع تقريبي 3000 سانتريفيوژ را در خود جاي دهد. ايران در سپتامبر 2010، DIQ اصلاح‌شده را به آژانس ارايه كرد که در آن اعلام کرد هدف FFEP اکنون شامل تحقيق و توسعه و نيز توليد UF6 با غناي تا 5 درصد U-235 است». در پاراگراف 21 هم آمده است: «آژانس تاييد کرده است که ساخت تاسيسات FFEP در حال انجام است. تا 19 فوريه 2011 هيچ سانتريفيوژي به اين تاسيسات وارد نشده است. نتايج نمونه‌هاي محيطي گرفته شده از FFEP تا فوريه 2010 وجود اورانيوم غني‌شده را نشان نداد. ايران در 21 فوريه 2011 به آژانس اعلام كرد كه «تا تابستان امسال» مواد هسته ای را به آبشارها تزريق خواهد كرد».

در آخرین گزارش آژانس که در می 2011 منتشر شد هم آژانس مجددا تاکید کرده است که هنوز نصب هیچ ماشین سانتریفیوژ جدیدی در فردو آغاز نشده است. منابع آگاه در تهران به «ایران هسته ای» گفتند این موضوع همچنان به همان شکل سابق است و نصب ماشین های سانتریفیوژ جدید در فردو آغاز نشده است.

همچنین سومین خبری که در روزهای اخیر اعلام شد مربوط به انهدام یک فروند هواپیمای بدون سرنشین امریکایی بر فراز نطنز بود که منابع مطلع در گفت وگو با «ایران هسته ای» این موضوع را هم تکذیب کردند.

کارشناسان می گویند هدف از جنجال های اخیر درباره بحث هسته ای ایران این است که برنامه در وضعیتی جهشی جلوه داده شود و بویژه اسراییلی ها مایلند تاکید کنند ایران به نحو غیر طبیعی در حال افزایش تولید مواد غنی شده و همچنین بهینه سازی ماشین های سانتریفیوژ خود است. هدف هم این است که برنامه هسته ای ایران از زیر سایه تحولات منطقه خارج شده و مجددا به عنوان تهدید شماره یک در منطقه مطرح شود. این موضوعی است که رسانه ها و مسئولان داخلی باید نسبت آن هشیار باشند.