روزنامه رسالت؛ از اقتصاد تا سیاست و فرهنگ

بولتن نیوز: بررسی روند روزنامه های کشور در تاریخ مطبوعات ایران، جذابیت های خاص خود را داردو هم فال است و هم تماشا. زیرا هم روند تاریخ مطبوعات و سیاست واقتصاد معاصرکشور است و هم به خوبی روشن می سازد که چه کسانی و چه نهادها و روزنامه هایی به پخته شدن ساختار اجتماعی کشور کمک کرده اند

در طول سال های بعد از انقلاب، عده ای از روزنامه نگاران حرفه ای در کنار کسانی که علایق سیاسی و انقلابی داشته اند، مجموعه هایی توانمند وجالب توجه را شکل داده اند  و در حالی که برخی فعالان سیاسی، آگاهی و اطلاعات زیادی از ساختار سیاسی و اقتصادی و فرهنگی کشور داشته اند با همکاری روزنامه نگاران حرفه ای، بهترین گزارش ها و مقالات را ارائه داده اند. از نظر اخلاقی و خصوصیات شخصی نیز بسیاری از تحولات این روزنامه ها قابل توجه بوده است ودر مجموع باید گفت که شکل گیری دو روزنامه رسالت و سلام و عرضه دو دیدگاه متفاوت سیاسی در دو دهه 60 و 70 ، تا حد زیادی به رشد استعدادهای روزنامه نگاری کشور کمک کرد و  به قول یکی از سردبیران روزنامه سلام، آنها که روزنامه نگاری نخوانده بودند اما علاقه به سیاست و تحلیل داشتند بسیار خوش درخشیدند و مجموعه هایی  کم نظیر در تاریخ مطبوعات ایجاد کردند و با کمال تعجب، کسانی که روزنامه نگاری نخوانده بودند و مدرک آنها مهندس شیمی، علوم اجتماعی، اقتصاد و حقوق و ... بود بسیار توانمند حاضر شدند.

آذری قمی صاحب امتیاز و ازموسسان روزنامه رسالت

در روند شکل گیری روزنامه رسالت، نیز افراد مختلفی در کنار هم به شکل گیری و قدرت گرفتن روزنامه و ارائه تحلیل های اثر گذار وجریان ساز کمک کردند که در نگاه اول اگر چه همگن نبودند و هر یک ویژگی ها و دانش و رفتار و خلق وخوی متفاوتی داشتند اما ارکستر متناسب وقدرتمندی را شکل داده اند که هنوز در خاطره بسیاری از کارشناسان و اهل مطالعه وسیاست و اقتصاد به جای مانده است و البته حضور روزنامه قدرتمند دیگری با یک دیدگاه سیاسی دیگر باعث شده بود که رسالت حرف زیادی برای گفتن داشته باشد و فضای بحث و نظر دو روزنامه رسالت وسلام، مانند یک دانشگاه بزرگ، بسیاری از مسائل کشور را به نقد می کشید و بسیاری از کارشناسان و مسوولان را با مباحث پخته سیاسی و اقتصادی و ... آشنا کردند.

مرتضی نبوی

حضور آیت الله آذری قمی در کنار شخصیت هایی مانند احمد توکلی که تجربه وزارت، آگاهی به مسائل اقتصادی را داشته و در عین حضور کارشناسان خبره و با سوادی مانند محمدکاظم انبارلویی، امیر محبیان، حشمت‌الله فلاحت‌پیشه، توانگر، نکونام و... مجموعه ای قوی و تکرار نشدنی ارائه داده بود.

بسیاری از کارشناسان مطبوعات، معتقدند که دیگر نمی توان مانند دهه های قبل شاهد حضور این همه نویسنده قوی و روزنامه نگار برجسته در روزنامه ای مانند رسالت بود و اکثر روزنامه های فعلی با تعداد کمی از ستاره های مطبوعات مشغول به کار هستند و هر یک از افراد توانمند مطبوعات، در حال ا نتشار یک نشریه یا سایت خبری است و این موضوع مشکل نبود نشریات و رسانه های مرجع را مطر ح کرده است. به عبارت دیگر، در گذشته روزنامه رسالت و سلام و کیهان نشریات مرجع بودند و مردم با هر دیدگاه خاص خود به آنها مراجعه می کردند اما به خاطر گسترش زیاد نشریات، اطاعات مردم و اثر گذاری رسانه ها یکسان نیست و نوعی ناهماهنگی در درک برخی مسائل ایجاد می شود. براین اساس، جامعه ما نیازمند حضور روزنامه ها و رسانه های قدرتمندی است که مانند رسالت و سلام با حداقل 20 نفر نویسنده تراز اول مطبوعات کارکنند نه این که سه یا چهارنفر روزنامه نگار معمولی تمام صفحه ها را با تلکس ببندند و یک تحلیل ارزشمند را ارائه ندهند.

سایت امروزنامه در ارائه گزارش های خود در مورد بررسی تاریخ مطبوعات، به بررسی روزنامه رسالت پرداخته است که در ادامه می خوانیم .

اشاره

مطبوعاتِ ایران دوره‌های فراز و فرود مختلفی را پشت سر گذاشته‌اند و روزهای خوش و ناخوش بسیاری را دیده و ثبت و ضبط کرده‌اند. بررسی محتوای این مطبوعات خود می‌تواند تحقیق پیرامون روند تحولات ایران در عرصه‌های مختلف باشد. اما بررسی گذشتة مطبوعات ایران هم بسا فایده‌ها که برای اهل پژوهش و دست‌اندرکاران مطبوعات امروز ایران در بر دارد و متأسفانه چنان که باید و شاید بدان پرداخته نشده، هر چند کارهایی در خور مانند تاریخ تحلیلی مطبوعات ایران و غیره به رشته تحریر در آمده اما سابقه و زمانه و زمینه پیدایی و فعالیت نشریاتی که امروزه همچنان فعال هستند کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

ضمن تأکید بر اینکه نظرات ارائه شده در این مطلب الزاماً دیدگاه‌های امروزنامه نیست، آماده دریافت نظرات و مطالب همة دست‌اندرکاران مطبوعات کشور هستیم. نوشته‌ها و نظرات خود را می‌توانید به آدرس الکترونیکی  emrroznamehiran@yahoo.com ارسال نمایید. مطالب رسیده توسط هیئت تحریریه بررسی و در صورت احراز امتیازهای مناسب در صفحة وبسایت درج خواهد شد. 

رسالت روزنامه خبری سیاسی چاپ صبح تهران است که معمولاً دیدگاه‌های جناح راست جمهوری اسلامی (جامعه روحانیت مبارز و تشکل‌های همسو) را منعکس می‌کند. این روزنامه به صاحب امتیازی بنیاد رسالت، مدیرمسئولی مرتضی نبوی و سردبیری محمدکاظم انبارلویی منتشر می‌شود

.

حضرات آیات محفوظی، آذری قمی، مقتدایی

احمد توکلی نخستین سردبیر این روزنامه بود که پس از سفر به انگلستان برای ادامه تحصیل، کاظم انبارلویی (سردبیر فعلی) جانشین وی شد. بعضی از نویسندگان و تحریریه سیاسی این نشریه را نزدیکان حزب مؤتلفه اسلامی تشکیل می‌دهند. امیر محبیان، دبیر سیاسی رسالت و عضو شورای سردبیری آن، خود مؤسس حزب نواندیشان ایران اسلامی است که حزبی میانه‌رو، مدرن ولی اصولگرا به شمار می‌رود. حشمت‌الله فلاحت‌پیشه دبیر سیاسی خارجی این روزنامه در حال حاضر نماینده مجلس شورای اسلامی است.

روزنامه رسالت را مي‌توان از جمله روزنامه‌هاي غير دولتي با عمر نسبتاً زياد دانست. در ايران كمتر روزنامه غيردولتي  را (صرف نظر از جهت‌گيري‌هايش) مي‌توان يافت كه از عمر طولاني برخوردار باشد. اما راز اين ماندگاري چيست؟ محافظه‌كاري، شانس يا درايت سياسي براي ماندن؟

انبارلویی سردبیر رسالت

از یک منظر مي‌توان اين هر سه را اساس بقاي اين روزنامه دانست و از طرفي مي‌توان اینها را رد كرد. روزنامه رسالت با وجود مخالفت مصرانه با سياست‌هاي رسمي در زمان جنگ هشت ساله به محاق توقيف نرفت. پس مي‌توان عامل محافظه‌كاري را از اين زاويه نفي كرد. شانس هم گاهي وجود داشته و گاهي نبوده است و درايت سياسي هم آنچنان نبوده كه بتوان آن راعامل تام و تمام بقاي اين روزنامه دانست. چرا كه اگر عوامل ديگر را حذف كنيم روشن مي‌شود كه اين عامل چندان خودنمايي نمي‌كند.

اما يك عامل بسيار مهم كه بي‌ترديد رسالت را تا 26 سال روي پيشخوان دكه‌هاي روزنامه‌فروشي نگه مي‌دارد نمايندگي اين روزنامه از سوي قشرهايي از روحانيت و طبقات متدين جامعه است، نمايندگي كه همواره وجود داشته است حتي زماني كه طيف سياسي پشت اين روزنامه اكثريت سياسي خود را از دست داده و به اقليت مبدل شده بودند.

 تاریخچه

در سال 1364 چهار تن از علمای حوزه علمیه قم، آیات آذری قمی، شرعی، خزعلی و راستی، تصمیم به انتشار روزنامه‌ای با نام رسالت گرفتند. آقایان عسگراولادی، مرتضی نبوی، زواره‌ای و توکلی با اعلام آمادگی، به این جمع پیوستند و عضو هیئت امنای روزنامه شدند. گرچه این روزنامه خود را ارگان هیچ حزب و دسته‌ای عنوان نکرد، اما احزابی چون جامعه روحانیت مبارز، حزب مؤتلفه اسلامی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، جامعه اسلامی مهندسین روزنامه رسالت را ارگان خود شناختند.

این روزنامه توسط بنیاد رسالت منتشر می‌شود که هیچ گونه فعالیت اقتصادی، سیاسی و یا فرهنگی ندارد و تنها فعالیت آن انتشار روزنامه رسالت است. هئیت امنای روزنامه، طی بیانیه‌ای مواضع و اهداف خود را از انتشار اعلام کردند: «زمینه‌سازی برای حاکمیت کامل موازین شرعی و اجرای نظرات  مرجع عالیقدر تقلید و بنیانگذار جمهوری اسلامی حضرت نایب‌الامام آیت‌الله العظمی امام خمینی»، «بالا بردن آگاهی و بصیرت مردم با منعکس کردن صادقانه اخبار و رویدادهای داخلی و خارجی و تحلیل و بررسی آنها»، «ارائه ارزش‌های والای انقلاب اسلامی ایران و افشای برنامه‌های ضد ارزشی استکبار جهانی»، «کشف، پرورش و معرفی  استعدادهای الهی افراد جامعه»، «حمایت از مبارزات ملل محروم و مستضعفان جهان در مقابل استکبار» از جمله بندهای این اطلاعیه است. برای خواندن متن کامل اطلاعیه کلیک کنید

روزنامه رسالت در دهه شصت در حالی شروع به فعالیت کرد که کشور درگیر جنگ بود و اقتصاد کشور شرایط مناسبی نداشت. اقتصاد به شدت دولتی و کوپنی بود و مصرف‌گرایی، لوکس‌گرایی و ثروت‌گرایی به عنوان ارزش‌هایی منفی تبلیغ می‌شدند. در این شرایط روزنامه رسالت منتقد اصلی و اول اقتصاد دولتی شد و از اقتصاد باز و بازار حمایت می‌کرد. نزدیکی دیدگاه برخی از مؤسسان روزنامه به مؤتلفه اسلامی دلیل اصلی جهت‌گیری اقتصادی این روزنامه بود که تاکنون نیز بر همان مواضع ادامه می‌دهد. گرچه امروز محمدکاظم انبارلویی این مطلب را تکذیب می‌کند و نزدیکی روزنامه به مؤتلفه و عسگراولادی را در جهت‌گیری اقتصادی روزنامه منکر می‌شود.

گرچه روزنامه رسالت خود را مستقل از احزاب می‌داند اما از آنجایی که در کشور ما به ویژه در دهه شصت احزاب هنوز جایگاه درستی پیدا نکرده بودند، یکی از کارکردهای روزنامه‌ها کارکرد حزب حامی آنها بود. رسالت نیز کم کم به عنوان ارگان غیررسمی جامعه روحانیت مبارز و مؤتلفه اسلامی شناخته شد. این جایگاه روزنامه رسالت به قدری محکم شد که به گفته انبارلویی «در آن دوران هر کس روزنامه رسالت می‌خواند، از او به عنوان رسالتی یاد می‌شد».

به هر حال آنچه مسلم است، روزنامه رسالت نیز مانند بسیاری از روزنامه‌های کشور در دهه شصت، کار را به صورت تجربی آغاز کرد و بیشتر از کار حرفه‌ای منافع حزبی بر آن حاکم بود. مرتضی نبوی ـ مدیر مسئول ـ این مسئله را این گونه بیان می‌کند: «مديريت رسانه نقطه اتصال مهمي در دستگاه قدرت و يا نظام سياسي است. البته طبيعي است که مديران مسئول روزنامه‌ها پيوند و اشتراک بسياري با سيستم سياسي داشته باشند. اما چرا مديران رسالت بيش از آنکه روزنامه‌نگار باشند سياستمدارند؟ بخشي از انتقاداتي که به سر مقاله‌هاي روزنامه رسالت وارد است اين مهم است که اين مقالات بيشتر موضع‌گيری‌هاي سياسي است تا يک نگاه ژورناليستي. اين موضوع بيان يک واقعيت است. رسالتي‌ها از دل سياست به روزنامه‌نگاري رسيده‌اند و از روزنامه‌نگاري به دامن سياست نيفتاده‌اند. غالب دوستان اين مجموعه افرادي با سابقه سياسي طولاني در نظام و انقلاب هستند. به عبارت بهتر رسالت تريبوني براي ارائه نظرات سياسي در عرصه‌هاي اقتصادي، فرهنگي و... است.»

انتقادات تند و پیوسته به اقتصاد دولتی و شبه کمونیستی در دهه شصت رسالت را به عنوان روزنامه‌ای مخالف دولت شناساند. از آنجایی که دولت مورد حمایت امام خمینی(ره) بود، مخالفان، دیدگاه‌های روزنامه را مخالف با دیدگاه‌های امام می‌دانستند. حتی از قول نزدیکان امام خمینی(ره) عنوان شد که روزنامه رسالت به جبهه‌ها فرستاده نشود. تصمیمی که گویا برای جلوگیری از پایین آمده روحیه رزمندگان در جبهه اتخاذ شد. کاظم انبارلویی ضمن رد این نظر، دیدگاه‌های رسالت را با دولت دارای زاویه و منطبق بر دیدگاه‌های امام(ره) عنوان می‌کند و می‌گوید: «کسانی که این نظر را از قول امام مطرح کرده‌اند، هیچ گاه سندی برای آن ارائه نکرده‌اند.» البته حضور نمایندگان مخالف دولت (99 نفر) از طریق نوشتن مقاله یا انجام گفتگوها در رسالت، این مسئله را پررنگ‌تر کرد. سردبیر فعلی رسالت این انتقادات پیوسته را نشانه آزادی بیان در جمهوری اسلامی حتی در شرایط جنگ می‌داند.

بعد از جنگ، رسالت یکی از حامیان اصلی دولت هاشمی رفسنجانی بود و تقابل میان روزنامه رسالت و سلام نیز در این دوره بیشتر به چشم می‌آمد. اما دولت دوم هاشمی رفسنجانی که به تکنوکراسی گرایش داشت و از بازار سنتی فاصله گرفته بود، میان رسالت و هاشمی جدایی انداخت. انبارلویی این فاصله را به دلیل «گرایش لیبرالیستی کارگزاران سازندگی» عنوان می‌کند که در دولت دوم هاشمی رفسنجانی جایگاه ویژه و ممتازی داشتند

.

امیرمحبیان

به همین ترتیب، رسالت از مخالفان دولت اصلاحات نیز بود و همواره دولت اصلاحات را در زمینه‌های اقتصاد و فرهنگی مورد انتقاد قرار می‌داد. همین روند ادامه پیدا کرد تا رسالت حامی احمدی‌نژاد باشد؛ حمایتی که تا دوره دوم و تا بروز بحث جریان انحرافی ادامه پیدا کرد.

در کل می‌توان گفت روزنامه رسالت روند مشخصی را از ابتدا پیموده و در طول بیست‌وشش سال گذشته مواضع مشخص و واحدی داشته است. انبارلویی در گفتگوی اختصاصی خود با امروزنامه روی این موضوع تأکید زیادی دارد: «روزنامه رسالت روزنامه‌ای اصولگرا است که بیش از دو دهه روی اصول خود ایستاده و هیچ تغییری در اصول خود نداشته است.» اما مرتضی نبوی در دی ماه 88، با اشاره به الویت‌های سیاسی و اقتصادی که رسالت از ابتدا تا به امروز داشته گفت: «رسالت در ده سال آينده بايد بيش از سياست و اقتصاد بر فرهنگ متمرکز شود.»

تغییرات

مهمترین تغییرات روزنامه رسالت، تغییرات گرافیکی بود که در دو مرحله به شکل امروزی رسید. تابستان 90 آخرین تغییرات گرافیک و فرمت روزنامه رسالت انجام شد که نسبت به تغییرات قبلی بسیار عمده‌تر بود. تغییر دیگری که می‌توان از آن نام برد، تغییر ساختمان روزنامه است که در ابتدا در خیابان استاد نجات‌الهی بوده و امروزه در یکی از فرعی‌های این خیابان قرار دارد.

روزنامه رسالت، همچنین در ابتدا اقدام به خرید چاپخانه کرده بود که پس از مدتی به دلیل بدهی، مجبور به فروش آن شد. در حال حاضر، رسالت در چاپخانه گلریز به انتشار می‌رسد.

تغییر نوبت انتشار نیز یکی دیگر از تغییرات روزنامه است. رسالت روزنامه عصر بود اما از ابتدای دهه هشتاد صبح‌ها منتشر می‌شود. این روزنامه در 150 شهر نمایندگی دارد اما در خارج از کشور تاکنون نمایندگی دایر نکرده است.

بیش از 45 نفر در کادر روزنامه رسماً مشغول به فعالیتند و حدود دویست نفر دیگر نیز به صورت حق‌التحریری برای رسالت کار می‌کنند.

با توجه به بیست‌وشش سال فعالیت روزنامه رسالت، برخی از کارمندان این روزنامه اکنون بازنشسته شده‌اند؛ امری که در روزنامه‌های دیگر کمتر دیده می‌شود.

منابع:

گفتگوی اختصاصی با محمد کاظم انبارلویی، سردبیر فعلی روزنامه رسالت

گفتگوی سایت فرارو با هادی خامنه‌ای

گفتگوی روزنامه رسالت با مرتضی نبوی دی ماه 88

ویکیپدیا