استفاده ازذخایرنفت وتنش بین اوپک وآژانس انرژی

این برای سومین بار در تاریخ است که از ذخایر نفت استفاده می شود، نخستين بار اين تصميم در جنگ اول خليج فارس در سال 1991 و دومين بار در سال 2005 پس از توفان کاترينا بود که از ذخایرنفت استفاده شد.

اما آیا اقتصاد امروز جهان در التهاب است آیا استفاده از ذخایر نفت، یعنی این که اقتصاد جهان حال خوشی ندارد و در جنگ بزرگی به سر می برد یا با توفانی بزرگ مواجه است؟

پاسخ به این پرسش از زوایای مختلف قابل توجه است. اما هر چه هست جهان به شکل عجیبی در حال افزایش مصرف انرژی و تخریب محیط زیست و افزایش جمعیت است  و کشورهای صنعتی هنوز در رویای سال های قرن 20 به سر می برندکه هر روز با رشد تازه و کشف وموفقیتی جدید روبرو بودند و تصور می کنند که بازهم می توانند بر طبل رشد مصرف نفت و کالا بکوبند اما واقعیت این است که منابع نفت جهان و ظرفیت برداشت نفت و انرژی محدود است و نمی توان دائم انتظار افزایش عرضه نفت را داشت.

اما هر چه هست کشورهای صنعتی و مصرف کنندگان بزرگ به دنبال مقابله با اوپک هستند و اوپک نیز به دنبال واکنش در برابر آنهاست.

در شرایط امروز جهان، باید متغیرهای تفضیلی و جزئی مانند تقاضا برای بنزین در آمریکا، قیمت طلا، قیمت نفت، رونق یا رکود سهام، نرخ رشد اقتصاد، قیمت مواد غذایی و ... را باید در نظر داشت تا قادر به تحلیل وضعیت بقیه متغیرهای اقتصادی و اثر آن بر زندگی خود باشیم. اما از آن مهمتر این حقیقت تلخ است که جهان با سه خط قرمز مواجه شده که نیازمند توجه بشر و دولت ها و سازمان های بین المللی است و نباید نسبت به آن بی توجه باشیم.

1-      بحران جمعیت

2-      بحران محیط زیست وزباله فراوان به خصوص پلاستیک همراه با آلودگی هوا

3-       بحران کم  شدن منابع و به حداکثر رسیدن ظرفیت تولید نفت و انرژی

این سه  بحران قوی تر از نوسانات قیمت نفت و طلا و مواد غذایی و مسافرت و تقاضا برای بنزین در آمریکا بر زندگی ما اثر گذار است.

براین اساس، کشورهای اوپک باید توجه داشته باشند که برای حفظ ثبات و رعایت مسائل محیط زیستی و حفظ نرخ رشد اقتصادی 2 تا 4 درصدی جهان بهتر است که قیمت نفت بین 70 تا 80 دلار تثبیت شود تا نوسانات قیمت نفت، امید به بهبود رشد اقتصادی  را کاهش ندهدو هزینه تولید بالا نرود  و واردات کالاهای خارجی نیز برای اعضای اوپک گران تمام نشود و مصرف کننده و تولید کننده نفت در ثبات به سر ببرند.

اما واقعیت این است که اگر قرار باشد مصرف نفت جهان همچنان بالا رود و گاز یا سوخت دیگری جایگزین نشود، بحران جمعیت و محیط زیست و کمبود منابع، نه تنها رشد شدید قیمت نفت بلکه بحران مالی و رکود را به همراه خواهد داشت و منازعات سیاسی و بین المللی بر سر نفت را افزایش خواهد داد.

رسیدن به این نقطه تعادلی هم  نیازمند کنترل رشد جمعیت است و هم نیازمند کنترل تقاضا برای نفت و انرژی است و اگر قرار باشد که کشورهای صنعتی ، تقاضا برای نفت را بالا ببرند و محیط زیست آلوده شود و کشورهای توسعه نیافته نیز جمعیت را افزایش دهند، نتیجه ای جز تخریب و افزایش بحران ها برای جهان نخواهد داشت.

کارشناسان می گویند که به خاطر رکود نسبی اقتصاد جهان، گرانی مواد غذایی و سطح زندگی مردم جهان، تحمل اقتصاد جهانی  در مقابل نفت بالای 100 دلار کم شده است. امسال تابستان نیز مردم انتظار دارند که مسافرت ها افزایش یابد و تاحدودی به اقتصاد کم جان آمریکا و کشورهای دیگر کمک کند. در نتیجه مصرف بنزین افزایش می یابد و نرخ بنزین نباید تاحدی افزایش یابد که مانع رشد نسبی اقتصاد کشورهای غربی شود.

از سوی دیگر گرمای هوا نیازمند وسایل خنک کننده است که به برق زیادی نیاز دارد و تولید برق نیز به سوخت بیشتر نیاز دارد.

موضوع دیگر این است که به دنبال کاهش قیمت نفت و اطمینان فعالان اقتصادی از تامین تقاضای رو به افزایش 2 میلیون بشکه در روز، توسط آژانس و کشورهای دارای ذخایر نفت، تاحدودی اقتصاد جهان به رشد و کسب و کار بهتر امیدوار شده است و در نتیجه قیمت طلا ثابت مانده و احتمالا میل به کاهش خواهد داشت زیرا مردم ترجیح می دهند که بخشی از پول خود را صرف مسافرت، خرید سهام از بورس، مسکن و خدمات و کالاهای دیگر کنند.

براین اساس، اقتصاد جهان تمایل به کاهش قیمت نفت و رشد نسبی اقتصاد دارد که به همراه آن تمایل مردم به خرید و فروش کالا، خرید سهام بورس اوراق بهادار و... افزایش خواهد یافت.

این درحالیست که در ده های گذشته در برخی مقاطع به دنبال کاهش قیمت نفت، قیمت طلا بالا می رفت و وقتی قیمت نفت افزایش داشت نرخ طلا کاهش می یافت . دلیلش این بود که دلار پول مطرح جهان بود و ارزش آن به طلا قفل شده بود و پول های دیگر نسبت به شرایط امروز کمتر مطرح بودند. دلار به نوعی متولی وقیمت مبادلات جهانی بود .

اما به تدریج که دلار از سیستم پایه طلا دور شد و اقتصادهای منطقه ای مانند اروپا و منطقه یورو،  چین و یوان، ژاپن و ین و ...  قدرت گرفتند، دلار از تب و تاب قبلی افتاد و در نتیجه امروز قیمت طلا تنها با معیار دلار سنجیده نمی شود و وقتی قیمت نفت کاهش می یابد،  انتظار رشد نسبی اقتصاد جهان، کاهش هزینه و افزایش سود،  رونق نسبی بورس وسهام و... را شاهد هستیم و مردم توجه کمتری به طلا نشان می دهند.

واقعیت این است که مردم آمریکا و اروپا نیز همراه با مردم پولدار کشورهای عربی، در شرایط رکود به طلا اهمیت می دهند و در شرایط بحران مالی جهان، تقاضا برای طلا افزایش می یابد. مردم هند و کشورهای دیگر نیز به طلا بها می دهند و در نتیجه در شرایط بحران مالی و رکود اقتصاد جهان، تمایل به خرید طلا افزایش می یابد اماهر گاه که قیمت نفت کاهش می یابد، امید به رشد اقتصادی بیشتر، خرید و فروش، رشد نرخ سهام و ... بیشتر می شود ودر نتیجه قیمت طلا یا ثابت می ماند یا کاهش می  یابد.

هشدار اوپک به تلافي جويي از آژانس

برخي از اعضاي سازمان كشورهاي صادركننده نفت هشدار دادند كه در واكنش به اقدام آژانس بين‌المللي انرژي مبني بر عرضه 60 ميليون بشكه نفت به بازار كه باعث كاهش شديد قيمت شده ممكن است اقدامات تلافي جويانه‌اي انجام دهند.

آژانس بين المللي انرژي(IEA) كه نماينده 28 كشور صنعتي مصرف كننده نفت است، روز پنجشنبه اعلام كرد درباره طرح عرضه نفت از ذخاير خود با توليدكنندگان بزرگ از جمله سازمان كشورهاي صادركننده نفت(اوپك) و مصرف كنندگان عمده نظير چين مشورت كرده است و اين كار را براي كمك به احياي اقتصاد جهاني و جبران كمبود ناشي از قطع توليد در ليبي انجام مي‌دهد.

اعلام اين خبر از سوي IEA باعث كاهش 7.15 درصدي بهاي نفت برنت درياي شمال در هفته اخير و موجب رسيدن بهاي نفت برنت به پايين‌ترين رقم از ماه فوريه تاكنون شده است.

اما برخي از اعضاي اوپك فورا به طور متحد اقدام IEA را محكوم كردند و اين احتمال را مطرح كردند كه توليد كنندگان ممكن است اقدامات متقابلي براي سرپا نگه داشتن قيمت نفت انجام دهند.

يكي از نمايندگان اوپك در واكنش به طرح IEA گفت: اگر ما شاهد عرضه بيش از تقاضا يا سقوط قيمت‌ها باشيم، اوپك نشست اضظراري براي اصلاح اين موضوع انجام خواهد داد

.

يكي از مقامات اوپك از يكي از كشورهاي حاشيه خليج فارس به پايگاه خبري داو جونز گفت: اين كار غيرمنتظره و غيرقابل توجيه است. آژانس بين المللي انرژي بطور يك جانبه عمل كرده و ما نيازي به عرضه ذخاير اضطراري نمي‌بينيم.

به گزارش روزنامه وال استريت ژورنال، نماينده يكي ديگر از كشورهاي عضو اوپك گفت: ما تاثير كاهش قيمتها را احساس خواهيم كرد. اين كار باعث ايجاد تعصب بيشتري در بين توليدكنندگان خواهد شد.

اقدام روز پنجشنبه IEA ممكن است باعث به خطر افتادن توافق بين عربستان و اين آژانس مبني بر مشورت با يكديگر درباره دخالت در عرضه نفت براي اجتناب از عرضه بيش از تقاضا شود

جان هال يك تحليلگر مستقل در زمينه نفت گفت: اين يك اقدام عليه اوپك است نه عربستان سعودي. اما اين كار ممكن است باعث ايجاد اختلاف عربستان و IEA شود.

هري چيلينگوريان يك تحليلگر ديگر نفتي خاطرنشان كرد: اقدام IEA مي‌تواند نتيجه معكوس داشته باشد اگر باعث عصبانيت توليدكنندگان شود. تعامل بين توليدكنندگان و مصرف كنندگان ممكن وضعيت بدي پيدا كند زيرا عربستان شروع به افزايش توليد خود كرده و پاسخي ضعيفي دريافت كرده است.

برداشت از ذخاير استراتژيک نفت جهان

برداشت از ذخاير استراتژيک نفت جهان براي سومين بار در تاريخ آغاز شد.

نخستين بار اين تصميم در جنگ اول خليج فارس در سال 1991 و دومين بار در سال 2005 پس از توفان کاترينا به اجرا گذاشته شده بود.

بهاي جهاني نفت پس از اعلام آژانس بين المللي انرژي درباره استفاده برخي از اعضاي اين سازمان از ذخاير راهبردي براي جبران قطع صادرات نفت ليبي، کاهش چشمگيري يافت

.

پيش از اين، آژانس بين المللي انرژي از اوپك خواسته بود براي جلوگيري از افزايش بهاي نفت و كاهش رشد اقتصادي جهان، ميزان توليد نفت خود را در نشست هشتم ژوئن در وين افزايش دهد، ولي با توجه به مخالفت اوپك با اين مسأله، سازمان بين المللي انرژي، تصميم به استفاده از ذخاير استراتژيك و راهبردي خود گرفت.

بنا بر اين گزارش، هنگام اعلام اين خبر، بهاي هر بشکه نفت برنت درياي شمال با هفت و چهار دهم درصد کاهش به يکصد و پنج دلار و هفتاد و دو سنت رسيد، ولي پس از آن، بهاي نفت دوباره سير صعودي را پشت سر گذارد. اعلام خبر توسل به ذخاير استراتژيک نفت اضطراب هايي در بازارها ايجاد کرد که منجر به افزايش دوباره بهاي نفت به صورت نوساني شد، ولي سرانجام بار ديگر اثر اصلي خود يعني کاهش قيمت نفت را در بر داشت.

آمريکا سي ميليون بشکه از ذخاير استراتژيک خود را به بازار تزريق خواهد کرد

بنا بر اين گزارش، قرار است در سي روز آينده، شصت ميليون بشکه نفت از اين ذخاير مورد استفاده قرار گيرد که از اين ميزان، کشورهاي آسيايي به ميزان 20 درصد، کشورهاي اروپايي به ميزان 30 درصد و آمريکا به تنهايي به ميزان 50 درصد در اين کار مشارکت خواهند کرد.

شماري از نمايندگان پارلمان در واشنگتن از چندين روز پيش فشارهايي وارد مي کردند تا اين تصميم هر چه سريعتر به اجرا گذاشته شود. اين فشارها پس از نا اميدي آمريکا و کشورهاي بزرگ صنعتي از اقدام اوپک به رهبري ايران در راستاي افزايش توليد صورت گرفت.

پس از آغاز بحران ليبي و قطع صادرات، روزانه يک و نيم ميليون بشکه اي نفت اين کشور، بهاي نفت مدام افزايش يافته است و تداوم اين روند براي کشورهاي بزرگ صنعتي که کمابيش همه درگير بحران اقتصادي نيز هستند، بسيار مشکل ساز خواهد بود.

احتمال درگيري بين اوپک و سازمان‌ بين‌المللي ‌انرژي

بر پايه برآورد سازمان بين المللي انرژي، بحران ليبي بازار انرژي را تا پايان ماه مي از ??? ميليون بشكه نفت محروم كرده است. اين نگراني بود كه با آغاز فصل سفر در آمريكا، بهاي نفت نيز افزايش يابد. هدف از عرضه اين ذخاير استراتژيك، كاهش قيمت انرژي و جلوگيري از كاهش رشد اقتصادي جهان بوده است.

البته اين کار سازمان بين المللي انرژي نشان داد که كشورهاي صنعتي اعتماد زيادي به اوپك و اعضاي آن ندارند، زيرا در حالي اين سازمان اقدام به آزاد كردن ذخاير نفتي خود كرده كه قيمت نفت در هفته هاي اخير روندي كاهشي داشته است.

همچنين داوجونز به نقل از يك مقام آگاه ايران اعلام كرد، اين كشور به عنوان رئيس دوره اي اوپك ممكن است پيشنهاد خود براي تشكيل نشست فوق العاده اوپك را پيگيري كند.

وال استريت ژورنال نيز در تحليلي به احتمال ايجاد تنش بين اوپک و سازمان بين المللي انرژي اشاره کرد.

اين سومين بار در تاريخ است که آژانس بين المللي انرژي تصميم گرفته، از ذخاير استراتژيک استفاده کند و همين مسأله خود نشان دهنده عمق بحران نفتي در کشورهاي صنعتي است.

نخستين بار اين تصميم در جنگ اول خليج فارس در سال 1991 و دومين بار در سال 2005 پس از توفان کاترينا به اجرا گذاشته شده بود.

آيا آمريکا و عربستان تباني کرده اند؟

عربستان همواره در نشست هاي اخير اوپک، حامي افزايش توليد بوده است و همه تلاش خود را براي مخالفت با ايران در ثابت نگه داشتن عرضه نفت به کار بسته و حتي در اقدامي تندروانه، رسما اعلام کرد که به رغم مصوبه اوپک توليد خود را يک ميليون بشکه افزايش مي دهد؛ اما هيچ يک از اين اقدامات تأثيري در روند بهاي نفت نداشت.

اين در حالي است که پيشتر رسانه هاي غربي از تباني آمريكا و عربستان براي كاهش قميت نفت خبر داده بودند.

بنا بر اين توافق طرفين، آمريكا نفت سبك خود را كه بازار به آن نياز دارد، روانه بازار مي كند و معادل آن، نفت سنگين از عربستان دريافت خواهد كرد. با اين کار، آمريکا علاوه بر کنترل بازار و خنثي سازي روند افزايشي قيمت نفت، سود سرشاري را نيز نصيب خود مي سازد.

بايد ديد که نخست اثر قيمتي عرضه شصت ميليون بشکه اي نفت توسط اين کشورها تا چه ميزان اثر کسري 132 ميليون بشکه اي ماه هاي اخير ليبي و تداوم آن را جبران مي کند و دوم آن که اوپک که اين روزها به رهبري ايران به سدي در برابر خواسته هاي غرب تبديل شده، چه واکنشي در برابر استفاده از ذخاير استراتژيک خواهد داشت؟